Явропа парламенти хитайниң уйғур районидики җинайәтлирини “еғир ирқий қирғинчилиқ хәвпи” дәп етирап қилған

Мухбиримиз җәвлан
2022.06.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
явропа парламенти хитайниң уйғур районидики җинайәтлирини “еғир ирқий қирғинчилиқ хәвпи” дәп етирап қилған Явропа парламентиниң рәиси роберта метсола(Roberta Metsola) явропаниң кәлгүси тоғрисидики йиғинда нутуқ сөзлимәктә. 2022-Йили 9-май, фирансийә.
AP

Явропа парламенти 9-июн күни мутләқ көп аваз билән қарар мақуллап, хитайниң уйғур районида елип бериватқан қәбиһ җинайәтлирини “инсанийәткә қарши җинайәт” вә “еғир ирқий қирғинчилиқ хәвпи” шәкилләндүргән җинайәт дәп етирап қилған. Мәзкур қарар явропа иттипақи вә униңға әза дөләтләрни “бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң ирқий қирғинчилиқниң алдини елиш вә уни җазалаш әһдинамиси” ға асасән зөрүр тәдбир қоллинип, бу җинайи зораванлиқни аяғлаштурушқа чақирған.

Явропа парламент әзаси давид лега (David Lega) бу қарарни мақуллаш музакирисидә қилған сөзидә мундақ дегән: “‛шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири‚ хитайниң шинҗаңда өткүзүватқан қәбиһ җинайәтлирини йәнә бир қетим испатлап бәрди. Һазир мән көпчиликкә явропа парламентиниң бу испатларға билдүргән инкасини йәткүзимән, явропа парламенти мақуллимақчи болған бу қарарда хитайниң шинҗаңда өткүзүватқан инсанийәткә қарши җинайәтлири вә ирқий қирғинчилиқ җинайитиниң хәтирини тунҗи қетим етирап қилиду. Ирқий қирғинчилиқ мәлум бир дөләт, милләт, ирқ яки етиқадчи хәлқни қисмән яки пүтүнләй йоқитиш қәсти вә һәрикитини көрситиду; инсанийәткә қарши җинайәт болса тән җазаси, мәҗбурий бала чүшүрүш, меңә ююш, хәлқни өз җайидин сүргүн қилиш қатарлиқларни көрситиду. явропа парламенти нөвәттә явропа иттпақиға әза барлиқ дөләтләрниң ‛бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң ирқий қирғинчилиқниң алдини елиш вә уни җазалаш әһдинамиси‚ ға асасән зөрүр тәдбирләрни қоллинип, бу қәбиһ җинайәтни аяғлаштурушини һәмдә бу җинайәттин һесаб елишини тәләп қилиду, чүнки биз ирқий қирғинчилиқ қайта йүз бәрмәйду дәп вәдә бәргән”.

“уйғур достлуқ гурупписи” ниң явропа иттипақида елип барған паалийити җәрянида орунлаштурулған уйғур мәсилисини музакирә қилиш йиғинида (солдин) д у қ рәиси долқун әйса “коммунизм қурбанлири хатирә фонди” ниң тәтқиқатчиси  адриян зенз(Adrian Zenz) вә явропа парламент әзаси рафаил глуксман(Raphael Glucksmann) билән. 2022-Йили 9-май, фирансийә.
“уйғур достлуқ гурупписи” ниң явропа иттипақида елип барған паалийити җәрянида орунлаштурулған уйғур мәсилисини музакирә қилиш йиғинида (солдин) д у қ рәиси долқун әйса “коммунизм қурбанлири хатирә фонди” ниң тәтқиқатчиси адриян зенз(Adrian Zenz) вә явропа парламент әзаси рафаил глуксман(Raphael Glucksmann) билән. 2022-Йили 9-май, фирансийә.

Явропа парламенти бу қарарни мақуллиғандин кейин дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса әпәнди сөз қилип, бу күнниң уйғурлар үчүн тарихий бир күн болғанлиқини, уйғурларниң бу һәқ дәвада ялғуз әмәсликини билдүргән. явропа парламенти әзаси рафаил глуксман (Raphael Glucksmann), әнгин әроғли (Engin Eroglu) қатарлиқларму долқун әйса әпәнди билән биргә бу қарарниң мақулланғанлиқини тәбриклигән. Рафаил глуксиман хитайниң җинайитигә тоғра нам беришниң муһимлиқини, буниң пәқәт ирқий қирғинчилиқ җинайитини етирап қилиш мәсилисила әмәс, бәлки хитайниң тосқунлуқини бөсүп өтүш мәсилиси икәнликини, явропа парламентиниң буниңдин кейинму хитай компартийәсиниң еғир бесими вә зораванлиқиға қарши турушқа тиришидиғанлиқини билдүргән.

Дуня уйғур қурултийи өз тор бетидә ярвопа парламентиниң бу муһим қарари һәққидә ахбарат елан қилип, “бу қарарниң мақуллиниши хитайдин һесаб сорап, уйғурларға адаләт елип келиш йолидики йәнә бир муһим қәдәм, йәнә бир муһим тарихий чақириқ” дәп баһа бәргән. Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса бу мунасивәт билән пикир баян қилип: “‛шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири‚ ниң ашкарилиниши, явропа парламентини ойғатти, улар вәзийәтниң җиддийлики вә үнүмлүк һәрикәт қоллинишниң зөрүрлүкини тонуп йәтти. явропа парламенти вә униңға әза дөләтләр буниң үчүн һәрикәткә келиши, дуняниң һәр қайси җайлиридики һөкүмәтләр вә аммиви тәшкилатлар билән һәмкарлишип, уйғур ирқий қирғинчилиқини аяғлаштуруш үчүн тиришчанлиқ көрситиши керәк,” дегән.

Долқун әйса әпәнди радийомизға қилған сөзидә, явропа парламенти мақуллиған бу қарарниң мәзмунлирини қисқичә баян қилип өтти. Униң билдүрүшичә, явропа парламенти хитайниң җинайитини “ирқий қирғинчилиқ” дәп етирап қилиш билән биргә, б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел бачелетни уйғур райони вәзийити һәққидики доклатни елан қилишқа чақирған.

Америка, канада, әнгилийә, голландийә, литва, чех җумһурийити, белгийә, франсийә, ирландийәдин қалса явропа парламенти 10-болуп хитайниң уйғурларға ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт өткүзүватқанлиқини етирап қилған, уйғур сотиниң мустәқил тәкшүрүш нәтиҗиси билән бирдәк йәкүн чиқарған орун һесаблинидикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт