Германийәдә "явропа иттипақи-хитай мәбләғ селиш келишими" гә қарши туруш муһакимә йиғини өткүзүлди

Мухбиримиз җәвлан
2021-03-30
Share
ilham-toxti-guruppisi-enverjan-radioda.jpg "илһам тохти гурупписи" ниң мәсуллиридин бири әнвәрҗан әпәнди радийомизниң зияритини қобул қилмақта. 2016-Йили өктәбир, вашингтон.
Photo: RFA

Йеқинқи йиллардин бери, уйғур районида йүз бериватқан ирқий қирғинчилиқ җинайәтлиригә күчлүк инкас билдүрмигән һәмдә хитай билән болған иқтисад вә сода мунасивитини давамлаштуруп келиватқан германийә һөкүмити ғәрбниң қиммәт қаришини қоғдаватқан демократик әлләр вә кишилик һоқуқ қоғдиғучилириниң әйиблишигә учрап келиватқаниди.

29-Март күни германийәдики илһам тохти институти билән тибәт хәлқара һәрикити германийә шөбиси бирликтә "явропа иттипақи-хитай мәбләғ селиш келишими" гә қарши туруш тор муһакимә йиғини өткүзди. Мәзкур келишим өткән йилниң ахирида явропа иттипақи билән хитай арисида өткүзүлгән сөһбәт йиғинида принсип җәһәттин мақулланған болуп, явропадики иқтисадий чоң бөләт болған германийә буниңда муһим рол ойниғаниди.

Бу йиғин өткүзүлүш алдида илһам тохти институтиниң башлиқи әнвәрҗан әпәнди зияритимизни қобул қилип, бу паалийәтниң арқа көрүнүши һәққидә мәлумат бәрди. У йәнә бу паалийәтниң мәқсити вә әһмийити һәққидә тохтилип "бу муһакимә йиғини арқилиқ явропа парламенти, һөкүмәт рәһбәрлири вә хәлқниң диққәт-етибарини ‹явропа иттипақи-хитай мәбләғ селиш келишими' ниң хаталиқ вә кәмчиликлиригә қаритишқа тиришимиз. Нәтиҗидә хәлқ аммисиниң, мәтбуат орунлириниң вә парламент әзалириниң пикир-мулаһизилири мәзкур келишимниң тәстиқлиниши яки рәт қилинишида муһим рол ойнайду".

Бу сөһбәт йиғинида илһам тохти институтиниң башлиқи әнвәрҗан әпәнди, далай ламаниң явропада турушлуқ сабиқ вәкили келсаң гятсен германийә тәтқиқатчилири вә сиясәтчилиригә өз районидики вәзийәт һәққидә чүшәнчә бәрди һәмдә германийә вә явропа иттипақидин күтидиған үмид-тәләплирини оттуриға қойди. Әнвәрҗан әпәнди мундақ деди: "мәлум җәһәттин ейтқанда, бизниң федератсийә һөкүмитимиз бәк саддилиқ қиливатиду дәп ойлаймән. Дөлитимиз билән явропа иттипақи хитай һөкүмитигә баһа бериштә униң аҗиз хәлқләргә, болупму уйғурларға қандақ муамилә қиливатқанлиқини нәзәргә елиши керәк иди. Германийә явропа иттипақидики муһим иқтисадий дөләт, униң хитай билән сода мунасивити яхши, шуңа униң алаһидә мәсулийити бар, германийә чоқум әмәлий тәдбир қоллинип, уйғурларниң кишилик һоқуқини қоғдашта актип қәдәм елиши керәк". У йәнә германийә һөкүмитидин күтидиған тәләплирини оттуриға қоюп мундақ деди: "биз явропа иттипақиниң америкаға қетилип, уйғур районидин пахта киргүзмәсликини тәләп қилимиз. явропа иттипақи мәҗбурий әмгәк билән четишлиқ мәһсулатларниң явропа базириға кирмәсликигә капаләтлик қилиши, явропа ширкәтлири хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликидин биваситә яки васитилик һалда мәнпәәтдар болмаслиқи керәк. Уйғурларни вәһшийләрчә бастурушта ши җинпиңниң қоли бар. Шуңа явропа иттипақи ши җинпиң қатарлиқ хитай әмәлдарлириға җаза йүргүзүши керәк, ши җинпиң сиясәтни астин-үстүн қилип, хитайниң қануни вә хәлқара қанунға хилаплиқ қилғанлиқидин һесаб бериши керәк".

Тибәт хәлқара һәрикити тәшкилатини қурғучилардин бири болған германийәлик сиясий тәтқиқатчи кәй мүллер бу муһакимә йиғиниға риясәтчилик қилди; хитай ишлири анализчиси, доктор мәрик олберг ханим, германийә сотсиял демократлар партийәсидин болған сиясәтчи франк шиваб, германийә йешил партийәси кишилик һоқуқ баянатчиси маргарит баус ханим қатарлиқлар пикир баян қилип, "явропа иттипақи-хитай мәбләғ селиш келишими" гә болған наразилиқини ипадилиди.

Маргарт баус ханим сөзидә, германийәниңла әмәс, явропа иттипақиниңму хитайға бирликкә кәлгән истратегийәси йоқ икәнликини, хитай билән қандақ мунасивәт орнитиш җәһәттә германийә баш министири, ташқи ишлар министири вә иқтисад-сода министирлиқиниңму ортақ тәдбир-сиясити йоқ икәнликини билдүрди. У йәнә хитай һөкүмити пилан түзгәндә йирақни көзлисә, явропа иттипақиниң йеқиндики мәнпәәтни көзләйдиғанлиқини, бу һалда хитайниң ғалип келидиғанлиқини, буниң әҗәллик бир сигнал икәнликини, хитай билән түзүшкән мәбләғ селиш келишимини бикар қилиш үчүн йәнә пурсәт барлиқини оттуриға қойди.

Әнвәрҗан әпәнди бу муһакимә йиғиндин кейин өзиниң тәсиратини баян қилип мундақ деди: "бу йиғинда германийә парламент вәкиллири вә ақиллар мәркизидики тәтқиқатчилар хитай билән түзүлгән мәбләғ селиш келишимини тәнқид қилди вә буниңға қандақ тақабил туруш һәққидики пикирлирини баян қилди. Мән америка қатарлиқ дөләтләрниң хитайниң җинайитини ирқий қирғинчилиқ дәп бекиткәнликини ейттим, шундақла германийә һөкүмитиниңму уйғурлар мәсилисини муһакимә қилиши керәклики һәққидә тәклип бәрдим". Әнвәрҗан әпәндиниң билдүрүшичә, бундақ муһакимә йиғинлири йәнә давамлиқ ечилип туридикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт