Венада чақирилған «явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» ниң йиғинида җаза лагерлири мәсилиси оттуриға қоюлди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-02-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди венада чақирилған «явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» ниң йиғинида. 2020-Йили 19-феврал. Вена, австрийә.
Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди венада чақирилған «явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» ниң йиғинида. 2020-Йили 19-феврал. Вена, австрийә.
RFA/Ekrem

19-Февралдин 21-февралғичә австирийә пайтәхти вена шәһиридә «яврупа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» ниң 19-нөвәтлик парламент әзалири йиғини өткүзүлгән. Йиғинға «явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» ға әза болған 57 дөләтниң юқири дәриҗилик әмәлдарлири, парламент әзалири, асийә вә явропадики бир қисин дөләтләрдә паалийәт елип бериватқан нопузлуқ кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң рәһбәрлири, адвокатлар, депломатлар һәм мутәхәссисләр болуп, көп санда киши қатнашқан. Йиғинға уйғурларға вакалитән д у қ рәиси долқун әйса әпәнди тәклип қилинған.

Долқун әйса әпәнди мәзкур тәшкилатниң 2019-йили полша пайтәхти варшавада чақирилған йиғиниғиму тәклип билән қатнишип, уйғурларниң вәзийити тоғрисида доклат тәқдим қилиш пурситигә еришкән иди. 

Мәлум болғинидәк, «явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» 1973-йили финландийә пайтәхти хелсенкида қурулған. 1995-Йили көлими кеңийип америка, канада вә сабиқ совет иттипақидин айрилип чиқип мустәқил болған оттура асия дөләтлири һәмдә түркийә қатарлиқ дөләтләр қошулуп әза болған дөләт сани 57 гә йәткән хәлқаралиқ зор тәшкилатқа айланған. Бу тәшкилатқа юқириқи 57 дөләттин әза болған парламент хадимлириниң сани һазир 323 киши болуп, уларниң йиғинлири «парламент әзалириниң йиғилиши» характерини алған. 

20-Феврал күни «явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» 19-нөвәтлик йиғининиң тәркибидә «сиясий панаһлиқ тилигүчиләрниң һәқ-һоқуқини қоғдаш» темисида илмий муһакимә йиғини уюштурулған. Йиғинда хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики вә уйғурларниң ечинишлиқ вәзийитини аңлитиш үчүн долқун әйса әпәнди сөзгә тәклип қилинған. 

Бу йиғинға 2009-йили полшада қурулған, һазир мәркизи орни белгийә пайтәхти бирюселда болған «очуқ диялог фонди җәмийити» риясәтчилик қилған. Мәзкур җәмийәт 2018-йилидин буян явропа иттипақида вәкил турғузуп келиватқан болуп, җәмийәтниң һазирқи рәиси людмила козлависканиң венадин зияритимизни қобул қилип билдүришичә, бу қетимқи «сиясий панаһлиқ тилигүчиләрниң һәқ-һоқуқини қоғдаш» йиғинида хитай, русийә, қазақистан вә түркийә қатарлиқ дөләтләрдики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики мәсилилири нуқтилиқ музакирә қилинған. 

Людмила козловиска сөзидә венада өткүзүлгән бу йиғинда уйғурларға вакалитән д у қ рәиси долқун әйса әпәндиниң доклат тәқдим қилип, хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини, болупму хитай һакимийитиниң уйғур районида җаза лагерлирини тәсис қилип милйонлиған уйғурларни һәқсиз қамап елип бериватқан ирқий вә мәдәнийәт қирғинчилиқлирини дәлиллири билән оттуриға қоюп зор тәсир қозғиғанлиқини тилға алди.

Бу йиғинда тунҗи болуп сөзгә тәклип қилинған д у қ рәиси долқун әйса әпәнди венадин зияритимизни қобул қилғанда бу қетимқи йиғинниң уйғурларниң омумий вәзийитини һәм җаза лагерлири мәсилисини дуняниң һәр йәрлиридин кәлгән дөләт әрбаблириға вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң рәһбәрлиригә тәпсилий аңлитишниң яхши бир пурсити болғанлиқини тилға алди. У нутуқида дуняниң һәр йәрлиридики уйғур сиясий панаһлиқ тилигүчиләр мәсилисини тутқа қилип туруп, хитайдики җаза лагерлири мәсилиси тоғрисида тохталған. 

Долқун әйса әпәнди сөзидә йәнә «яврупа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» ниң һәрқайсий дөләтләрдә сиясий панаһлиқ тиләп туриватқан уйғурларниң һәқ-һоқуқлирини қоғдишини, хитайниң муһаҗирәттики уйғурларға селиватқан тәһдитлиригә қарши тәдбир елишини тәләп қилған. 

Бу йиғинда йәнә қазақистанниң вәзийити тоғрисида ботагоз җардимали, италийәниң вәзийити тоғрисида антонийо стаңо, руссийә тоғрисида даря әл-җәд, түркийә тоғрисида җушкун йорулмаз қатарлиқ кишиләрму нутуқлар сөзләп, өз дөләтлиридики кишилик һоқуқ вә сиясий панаһлиқ тилигүчиләр саһәсидә сақлиниватқан мәсилиләрни оттуриға қойған.

«Очуқ диялог фонди җәмийити» ниң рәиси людмила козловисканиң билдүришиһчә, мәзкур җәмийәт явропа иттипақи вә «явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» да көзәткүчилик салаһийәткә игә болған. Бу җәмийәт дуняниң һәрқайси әллиридә йүз бәргән кишилик һоқуқ дәпсәндичилики һәм инсанийәтсиз қилмашларни явропа иттипақи һәм «явропа бихәтәрлик вә һәмкарлиқ тәшкилати» ға йәткүзүш, чарә-тәдбир қоллинишқа дәвәт қилиш, бесим ишлитиш пурсәтлиригә игә икән. Униң ейтишичә, бу қетимқи йиғинда уйғурлар һәм җаза лагерлири мәсилисиниң күнтәртипкә келиши яхши бир башлиниш болған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт