Yawropa ittipaqi Uyghurlar üchün heriketke ötmekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-12-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Yawropa parlaméntida ötküzülgen "Uyghurlarning kishilik hoquq weziyiti heqqide guwahliq bérish" yighinida gérmaniyediki xeter astidiki milletlerni qoghdash teshkilati re'isi ulrik déliyus ependi(ongda) we d u q re'isi dolqun eysa ependi guwahliq sözi qildi. 2018-Yili 15-may.
Yawropa parlaméntida ötküzülgen "Uyghurlarning kishilik hoquq weziyiti heqqide guwahliq bérish" yighinida gérmaniyediki xeter astidiki milletlerni qoghdash teshkilati re'isi ulrik déliyus ependi(ongda) we d u q re'isi dolqun eysa ependi guwahliq sözi qildi. 2018-Yili 15-may.
RFA/Ekrem

Gérmaniyede neshirdin chiqidighan "Dunya" géziti aldinqi künliri ashkarilighan melumatlargha asaslan´ghanda, bu ay ichide yawropa ittipaqi Uyghurlar we jaza lagérliri mesilisini resmiy küntertipke qoyup talash-tartish qilishni qarar qilghan.

"Uyghurlar ziyankeshlikke uchrimaqta: yawropa ittipaqi heriket bashlidi-leyen béyjing bilen biwaste sözleshmekchi" namliq mezkur xewerde bayan qilinishide, gérmaniyening sabiq dölet mudapiye ministiri, yawropa kéngishining yéngi re'isi ursula won der leyen 1-dékabir xizmetke chüshken bolup, u ish bashlighan 1-küni tunji ishini béyjingning siyasiy rehberlirige biwaste téléfon qilip, Uyghurlar we jaza lagérliri mesilisini sözlishishtin bashlimaqchi bolghan. 

Yawropa kéngishining re'isi ursula won der leyenning xitay dölet rehberliri bilen némilerni déyishkenliki toghrisida hazirche melumat yoq. Emma yawropa parlaméntining ezaliri 12-ayning 16-künidin 19-künigiche fransiyening strasburg shehiridiki merkizige jem bolup Uyghurlar we jaza lagérliri mesilisini 3 kün talash-tartish qilidiken. 

Yawropa ittipaqi tashqi ishlar komitétining re'isi dawid mk allistérning bildürüshiche, strasburgda Uyghurlar weziyiti toghrisida talash-tartish élip bérishtin ilgiri, tashqi ishlar komitéti 9-dékabir ötküzilidighan yawropa ittipaqining omumiy yighinida Uyghurlar mesilisini choqum muzakirige qoyidiken. 

Yawropa ittipaqining bundaq jiddiy pozitsiyege kélishige xitayning jaza lagérlirigha a'it yéqinda ashkarilan'ghan mexpiy höjjetler seweb bolghan. Dawid mk allister bu heqte toxtilip: "Bu höjjettiki xitayning Uyghurlargha qiliwatqanliri intayin endishe qozghaydu" dégen. U yene: "Rayonning weziyitini bahalash üchün, b d t wekillirige derhal héchqandaq tosalghusiz halda shinjanggha kirishning yolini échip bérish kérek" dégenlerni tilgha alghan. 

Melum bolghinidek, yawropa parlaménti 2018-yili 10-ayning 4-küni strasburgda chaqirilghan Uyghurlargha munasiwetlik mexsus yighinda 700 din artuq parlamént ezasining mutleq köp qismining maqulluqi bilen jaza lagérlirigha munasiwetlik 15 maddiliq qarar qobul qilip, xitaydin jaza lagérlirini derhal taqashni telep qilghanidi.

Gérmaniyediki Uyghur jama'et erbabi ablimit tursun ependi bu heqte toxtalghanda, bolupmu axirqi ikki hepte ichide gérmaniye we yawru'opadiki köpligen dangliq gézit-zhornallar, téléwizorlarda Uyghurlar hem jaza lagérliri mesilisining alahide qizziq téma bolghanliqini, buning muqerrer halda yawrupa ittipaqigha tesir körsetkenlikini bayan qildi.

"Uyghurlar ziyankeshlikke uchrimaqta: yawrupa ittipaqi heriket bashlidi-leyen béyjing bilen biwaste sözleshmekchi" namliq mezkur xewerde eskertilishiche, xitay hökümiti 2020-yilining bashlirida yawrupa ittipaqigha eza 28 döletning xitaydiki elchilirini Uyghur diyarini ziyaret qilishqa teklip qilghan. Lékin konkréy waqit hem ziyaret qilidighan jaylarning orni téxi éniq bolmighan.

Xewerde eskertilishiche, xitayning tashqi ishlar ministiri wangyining 12-ayning otturiliri biryussélda ziyarette bolishi yawrupa ittipaqining pilanigha kirgüzülgen. Emma uning kélish-kelmesliki téxi melum emesken.

Norwégiye Uyghur komitétining re'isi, "Uyghur edliye arxip ambiri" ning mesuli bextiyar ömer ependi bu heqte toxtalghanda, xitayning mexpiy höjjetlirining ashkarilinishi munasiwiti bilen Uyghurlar we jaza lagérliri mesilisining norwégiyedimu qizziq téma boliwatqanliqini tekitlidi.

12-Ayning 10-küni d u q yawrupa parlaméntida "Sherqiy türkistan xitayning tejribixanisimu?" namliq ilmiy muhakime yighini ötküzidighan bolup, bu yighin'gha yawrupa parlaméntining birqisim ezalirimu qatnishidiken.

12-Ayning 18-küni yawrupa ittipaqining strasburgdiki merkizide yene türmidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxtigha bérilgen "Saxarof mukapati" ni tarqitish murasimi ötküzülidu.

Toluq bet