Йәһудий җамаити "ханукка байрими" ни уйғурлар билән биллә тәбриклиди

Мухбиримиз җәвлан
2020-12-21
Share
Йәһудий җамаити Йәһудий оқуғучилар явропа бирлики билән уйғурларға әркинлик йәһудийлар һәрикити тәшкилати бирликтә өткүзгән "ханукка байрими" ни тәбрикләш паалийитидин бир көрүнүш. 2020-Йили 17-өктәбир.
Social Media

"ханукка байрими" (йоруқлуқ байрими) йәһудийларниң әнәниви байрамлиридин биридур. Бу байрам мунасивити билән йәһудий җамаити уйғурларниму тәклип қилип, йәһудийлар билән уйғурларниң охшишип кетидиған тарихий кәчмишлири, уйғуларниң нөвәттики паҗиәси вә буниңға бирликтә хатимә бериш тема қилинған мол мәзмунлуқ паалийәтләрни өткүзди.

Мәлуматларға қариғанда, "ханукка байрими" миладийәдин илгири 164-йили йәһудийларниң ерусалимни қайтурувалғанлиқ ғәлбисини хатириләш үчүн өткүзүлидиған байрам болуп, ибрани календари бойичә, һәр йили ноябирниң кейинки 15 күнидин декабирниң кейинки 15 күнигичә халиған күндә өткүзүлидикән. Бу байрам даим йил ахиридики милад байрими билән биллә кәлгәчкә, өз нөвитидә йәһудийларниң муһим мәдәнийәт байрамлиридин биригә айланған. Йәһудийлар үчүн ейтқанда, бу байрам өтмүштики шанлиқ тарихини әсләш, шундақла тарихта учриған трагедийәлирини унтумаслиқ байрими һесаблинидикән, бу йәрдики йоруқлуқ үмид вә ғәлибигә вәкиллик қилидикән. Улар адәттә қәндил (чирағ) йеқиш, шам яндуруш, байрам нахшиси ейтиш, яғлиқ йемәкләрни йейиш қатарлиқ усуллар билән бу байрамни тәбрикләйдикән.

Йеқинда әнгилйәдики йәһудий тәшкилатлири вә уйғур тәшкилатлири вәкиллири "ханукка байрими" ни бирликтә тәбрикләш паалийити өткүзди. Торда елип берилған бу паалийәттә икки җамаәтниң вәкиллири бирликтә шам яқти вә байрамлиқ тиләклирини билдүрди. Алди билән йәһудий кишилик һоқуқ тәшкилати рени кассин (Rene Cassin) ниң иҗраийә мудири мия ханим 10-декабир "хәлқара кишилик һоқуқ күни" дин кейинла өткүзүлгән бу байрамниң муһим әһмийитини тилға алди, андин бу байрамниң тарихий арқа көрүнүшини баян қилип, қәдимқи грекларниң исраилийәни ишғал қилип йәһудийларни қирип, уларниң етиқади вә мәдәнийитигә еғир дәриҗидә бузғунчилиқ қилғанлиқини, натсист германийәсиниң болса 2-дуня уруши мәзгилидә милйонлиған йәһудийларни қирғанлиқини, униңдин кейин "қайта йүз бәрмәйду" дейилгән бу бу қәбиһ җинайәтниң һазир уйғурларға йүргүзүлүватқанлиқини әслитип өткәндин кейин мундақ деди: "биз бу ахшам бу йәрдә бу зулумларни сөзләш биләнла қалмай, өзара достлуқимизни тәбрикләймиз; мәдәнийитимиз, динимиз вә әнәниви алаһидиликлиримиздин бирликтә зоқ алимиз. Кимликимизни бир-биримизгә техиму яхши тонуштуримиз. Бу байрам арқилиқ үмид вә йоруқлуқни бирликтә тәбрикләймиз".

Hanuka-With-Uyghurs-London-20211217-02.jpg
Йәһудий оқуғучилар явропа бирлики билән уйғурларға әркинлик йәһудийлар һәрикити тәшкилати бирликтә өткүзгән "ханукка байрими" ни тәбрикләш паалийитидин бир көрүнүш. 2020-Йили 17-өктәбир.

Бу паалийәттә, дуня уйғур қурултийитиниң рәиси долқун иса бу байрамниң зулумға учриғучиларға үмид вә бәхт елип келишини үмид қилидиғанлиқини билдүрүп мундақ деди: "ханукка йоруқлуқ байрими, шундақла кишиләр бәхт, муһәббәт, сағламлиқ тиләйдиған байрам. Өткән төт йилдин буян шәрқий түркистандики уйғурларға ирқий қирғинчилиқ йүргүзүлүп кәлди, тарихта йәһудийлар учриған бу паҗиә бүгүн қайта тәкрарланди. Йәһудий җамаитиниң бизни қоллиши биз үчүн наһайити муһим. Охшаш қисмәтни баштин кәчүргән хәлқләр бир-бирини чүшиниду вә бир йәргә келәләйду. Биз бирликтә һәрикәт қилип бу қирғинчилиқни тохтитишимиз керәк. Үмид, иттипақлиқ вә адаләтниң смволи болған бу байрам бизгә бу қирғинчилиқниң қайта йүз бәрмәслики үчүн ортақ күрәш қилишимизға мәниви ул һазирлап бериду."

Дуня уйғур қурултийи лондон ишханисиниң мудири рәһимә мәһмут ханим бу паалийәттә байрамлиқ тиләклирини ипадилиди. У сөзидә, тарихта йәһудийларни өлтүрүп, уларниң дини вә мәдәнийитини йоқатмақчи болған грек емперийисиниң бүгүн уйғурларға ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқан хитай билән охшайдиғанлиқини тилға алди һәмдә йәһудийларға әркинлик бәхш әткән, йоруқлуқ вә үмидниң смволи болған бу байрамниң уйғурларғиму үмид беғишлайдиғанлиқини билдүрди.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәшкилатиниң мәсули өмәр қанат әпәндиму бу байрам мунасивити билән көңүл сөзлирини баян қилди. У сөзидә узун йиллиқ тарихий күлпәтләрни баштин кәчүргән йәһудийларниң қәйсәрлик билән күрәш қилип өз дини вә мәдәнийитини сақлап кәлгәнликини, уйғурларниңму бүгүнкидәк еғир вәзийәттә өз мәвҗутлуқини сақлап қелиш вә әркинликини қолға кәлтүрүш үчүн күрәш қиливатқанлиқини, бу байрамниң тарихий роһиниң уйғурларға илһам-мәдәт беридиғанлиқини билдүрди.

Бу паалийәткә қатнашқан йәһудий оқуғучилар явропа бирликиниң рәиси бини гадмән (Bini Guttmann) тарихта зор күлпәтләрни баштин кәчүргән йәһудийларниң бүгүн уйғурлар билән бирликтә хитайниң зулумиға қарши туруп, һәқ адаләт вә һөрлүкни қоғдашқа өткәнликини, бу байрамниң зулмәттә қалғанларға йоруқлуқ, үмид, ишәнч беғишлайдиған, хитайниң җинайитини тохтитиш үчүн күрәш қилишқа илһам беридиған байрам икәнликини билдүрди.

Йәһудий оқуғучилар явропа бирлики билән уйғурларға әркинлик йәһудийлар һәрикити тәшкилати бирликтә 17-Өктәбир Йәнә бир қетим "ханукка байрими" ни тәбрикләш паалийти өткүзди. Дуняниң һәр қайси җайлиридики йәһудий яшлири билән паалийәтчан уйғур яшлири интернет дунясида бир йәргә җәм болған бу паалийәт яшларға хас қизғин, җушқун кәйпият, мол мәзмунлуқ сөһбәт вә программилар билән әһмийәтлик бир шәкилдә өткүзүлди вә торда биваситә тарқитилди. Бу паалийәткә йәнә йиллардин буян уйғур мәсилисигә көңүл бөлүп кәлгән пешқәдәм йәһудий паалийәтчиләрму қатнашти.

Бу паалийәттә йәһудий оқуғучилар явропа бирликиниң рәиси бини гадмән "ханукка байрими" мунасивити билән уйғурларниң йенида туруш вә уларға әмәлий ярдәм қилишниң зөрүрлүки һәққидә пикир баян қилип, йәһудийларниң һоқуқиниң кишилик һоқуқ билән бир нәрсә икәнликини, бу һоқуқни қоғдаш, ирқий қирғинчилиққа қарши туруш үчүн уйғурлар билән баштин ахир бир сәптә болидиғанлиқини билдүрди вә хитайниң уйғур районида елип бериватқан җинайити көрситилгән һәмдә уйғурлар билән йәһудий яшлириниң ирқий қирғинчилиққа қарши туруш паалийәтлири хатириләнгән бир видийони көрсәтти.

Бу паалийәткә қатнашқан адвокат рәйһан әсәт йәһудийларниң зулмәтлик тарихни баштин кәчүрүп ахир йоруқлуққа чиққанлиқини вә бу һекайиниң өзигә бәргән тәсирини баян қилди, у сөзидә карханичи иниси әкбәрниң милйонлиған уйғур қериндашлириға охшаш хитай һөкүмитиниң зиянкәшликигә учриғанлиқ һекайисини аңлатти. У йәнә еғир күнләрдә йәһудий сәпдашлириниң өзигә үмид бәхш әткәнликини, йоруқлуқтин илһам елишини өгәткәнликини, йоруқлуқниң һаман зулмәттин ғалиб келидиғанлиқ ишәнчини бәргәнликини вә хитайниң зулумиға қарши күрәш қилиш ирадисини мустәһкәмлигәнликини билдүрди.

Бу паалийәттә йәнә лондон уйғур ансамбилини қурғучи рәһимә мәһмут ханим иҗрасидики "тарим" намлиқ нахша қоюлди. Рәһимә ханим бу нахшиниң мәзмунини чүшәндүрүп, хитайниң "мәдәнийәт зор инқлави" диму уйғур зиялийлириға зиянкәшлик қилғанлиқини баян қилди. Андин шаир абдуқадир җалалидинниң түрмидә язған шеириниң ингилизчә тәрҗимисини оқуп бәрди.

Униңдин башқа йәнә бу паалийәткә қатнашқан уйғур яшлиридин паалийәтчи таһир имин уйғуриян уйғурларниң есил пәзиләтлирини тонуштуруш билән бир вақитта йәһудийлар билән уйғурларниң охшишидиған тарихий кәчмишлири, йеқинқи йилларда хитайниң вәһшийликигә қарши бирләшкән һәққаний достлуқи һәққидә тохталди. Уйғур тил тәтқиқатчиси мустапа ақсу йәһудийларниң тарихта нәччә қетимлиқ ирқий қирғинчилиқ хәвпигә учрап турупму, өз мәвҗутлуқини сақлап қалалиғанлиқи вә ахир мустәқил дөләт қуруп бүгүнкидәк тәрәққий қилалиғанлиқиниң уйғурларға үмид, ишәнч беғишлайдиғанлиқини, уйғурларниң хитайға қарши күрәштин әсла ваз кәчмәйдиғанлиқини, "ханукка байрими" ни тәбрикләшниң бу җәһәттә муһим әһмийити барлиқини баян қилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт