Қарақурум бүркүти: низамидин һүсәйинниң һаяти (35)

Мухбиримиз қутлан
2019-05-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Низамидин һүсәйин әпәнди долқун әйса билән үрүмчидики өйидә чүшән сүрити. 1980-Йилларниң ахири
Низамидин һүсәйин әпәнди долқун әйса билән үрүмчидики өйидә чүшән сүрити. 1980-Йилларниң ахири
RFA/Qutlan

Оттуз бәшинчи қисим: «қан қирғақ» тики дуа

1980-Йили 8-айниң 2-күни қағилиқ-тибәт ташйолиниң сериқ даван дегән җайида йүз бәргән қанлиқ вәқә қағилиқтин таки қәшқәргичә болған районларниң вәзийитини бирдинла җиддийләштүрүветиду.

Һәрбий машина әтрити билән тибәттин қайтқан хитай азадлиқ армийәсиниң әскири гав шү сериқ даванға кәлгәндә аптоматидики бир диска 27 пай оқ билән уйғур ташйол ишчиси һапиз абдулланиң баш қисмини чувуп ташлайду. Һәрбий машина әтрити нәқ мәйдандин кәткәндин кейин қағилиқ-тибәт ташйолини асраватқан уйғур ишчилири һапиз абдулланиң башсиз җәситини елип қағилиқ базириға кириду. Буниң билән қағилиқта хитайға қарши зор көләмлик наразилиқ һәрикити йүз бериду.

1986-Йили язда низамидин һүсәйин әпәндигә һәмраһ болуп, нәқ мәйданни зиярәт қилған бәхтияр ғоҗа әпәнди бүгүн зияритимизни қобул қилип, «гав шү вәқәси» йүз бәргәндин кейинки әйни вақиттики қағилиқниң вәзийити һәққидә мәлумат бәрди.

Қағилиқтики наразилиқ һәрикитидин чөчүп кәткән йәрлик даириләр ақ бағлиған ташйол ишчилири билән һапиз абдулланиң башсиз җәситини қәшқәр тәрәпкә йолға селиветиду. Җәсәт көтүргән уйғур ташйол ишчилири һапиз абдулланиң юрти-қәшқәр конашәһәр наһийәсиниң тазғун йезисиға кәлгәндә қәшқәр валийси әйса шакир вә җәнубий шинҗаң һәрбий райониниң муавин сиясий комиссари улатайеф башчилиқидики бир топ һәрбий вә мәмурий әмәлдарлар тәрипидин тосувелиниду. Низамидин әпәнди 1986-йили бу җәрянларни бирму-бир ениқлап хатиригә алиду.

Һалбуки, қәшқәрдики уйғур әмәлдарларниң «мәсилини дәрһал һәл қилимиз, гав шүни җазалап беримиз» дегән вәдиси әмәлгә ашмайду. Һәрбий район бу ишқа тегишлик җаваб бәрмәйду. Қаттиқ ғәзәбләнгән миңларчә уйғур ташйол ишчилири билән йәрлик җамаәт қәшқәр шәһиригә берип наразилиқ намайиши өткүзмәкчи болиду.

Қәшқәрдә миллий хорлуққа қарши җиддий кәйпият әвҗигә көтүрүлүш алдида җәнубий шинҗаң һәрбий райониниң муавин сиясий комиссари улатайеф йәнә оттуриға чиқиду. Униң түрлүк-түмән вәдилири вә нәсиһәтлири билән намайишчилар ахири тарқилип, 8-айниң 10-күни һапиз абдулланиң башсиз җәсити юрти тазғунда дәпнә қилиниду. Иш орунлириға қайтқан уйғур ташйол ишчилири вәқә йүз бәргән сериқ давандики җайға «қан қирғақ» дәп нам бериду вә һапиз абдулланиң хатирә қәбрисини ясайду.

Хитай даирилири бу вәқә җиддий түрдә һәл қилинмиса, уйғур диярида техиму зор қаршилиқниң келип чиқишини пәрәз қилиду. Буниң билән гав шү делосини һәрбий соттин аҗритип, йәрликниң бир тәрәп қилишиға тапшуруш, алий сотниң тәстиқи бойичә униңға өлүм җазаси бериш һәққидә бейҗиңдин көрсәтмә алиду. 1980-Йили 9-айниң 15-күни қәшқәрдә «гав шү делоси» сот қилиниду. Һалбуки, сотчи ахирқи һөкүмни елан қилидиған чағда миңларчә қораллиқ хитай әскәрлири билән биңтуәнниң пуқрачә кийингән қораллиқлири сот мәйданиға бастуруп кирип, қатил гав шүни булап кетиду.

Қатил гав шү қәшқәрдики сот мәйданидин булап кетилгәндин кейин уни һәрбий район қанат астиға елип сақлайду. Шуниңдин кейин бу делоға һәтта уйғур аптоном районлуқ хәлқ һөкүмитиниң рәиси исмаил әһмәтниңму күчи йәтмәйду. Низамидин әпәнди өзиниң тәкшүрүш хатирисидә гав шү делосиниң кейинчә һәрбий даириләрниң қолиға өтүп кәткәнликини, делониң бара-бара кона делоға айлинип, йәрликниң күчи йәтмәйдиған һалға кәлгәнликини баян қилиду.

Вақит өткәнсери мәзкур вәқә кәлтүрүп чиқарған җиддий кәйпият аста-аста пәскуйға чүшиду. Үрүмчи вә қәшқәрдики юқири дәриҗилик һәрбий, мәмурий әмәлдарларниң көп қетим тазғунға келип мәрһум һапиз абдулланиң аилисигә хизмәт ишлиши, улатайеф вә һәтта үрүмчи һәрбий райониниң сабиқ қомандани шяв чүәнфу қатарлиқ һәрбий әмәлдарларниң ариға кириши билән 1984-йилиға барғанда һапиз абдулланиң тазғун йезисида олтурушлуқ аниси қәмбәрхан: «гав шү мениң оғлум, униң қамақтин қоюп берилишини тәләп қилимән!» дегән баянатни елан қилиду.

Бәхтияр ғоҗа әпәнди 1986-йилидики җәнуб сәпиридә устази низамидин һүсәйин билән бирликтә қәшқәр конашәһәр наһийәсиниң тазғун йезисиға берип, қәмбәрхандин оғли һапиз абдулланиң өлүм вәқәсини сүрүштә қилғанлиқини, әскәр гав шүниң кимлики вә арқа көрүнүшини игилигәнликини баян қилип өтти.

Қәмбәрхан аниниң өз оғлини етип өлтүргән қатил гав шүни «балам!» дейиши вә униң қатил гав шүни қоюп беришни тәләп қилған баянатиниң чоң гезитләрдә елан қилиниши билән 1980-йили пүткүл уйғур диярини зилзилигә салған бу вәқә бесиққан болиду. Бейҗиңда чиқидиған «азадлиқ армийә гезити», «хәлқ гезити» қатарлиқ чоң гезитләрниң мухбирлири нәччә қетимлап қәшқәр тазғунға келип қәмбәрхан ана һәққидә нәччә онлиған хәвәр-мақалиләр елан қилиду.

1985-Йили хитай хәлқ азадлиқ армийәси һәрбий соти гав шү үстидин қайта сот ечип, униңға 1980-йили алий сот тәрипидин тәстиқланған өлүм җазасиниң еғир болуп кәткәнлики вә җазани бикар қилғанлиқини елан қилиду һәмдә униңға муддәтлик 15 йиллиқ қамақ җазаси бериду. Һалбуки, аридин бирқанчә йил өтмәйла «түрмидики ипадиси яхши» дегән баһанә билән гав шүни қамақтин бошитиду. Шундақ қилип, 27 пай оқ билән бир гунаһсиз уйғур яшниң каллисини тенидин җуда қилған бу қатил һечқанчә бәдәл төлимәйла қутулуп кетиду вә хитайдики юртиға қайтип бәхудук яшайду.

1987-Йили мәрһум һапиз абдулланиң аниси қәмбәрхан хитай бойичә «мәмликәтлик милләтләр иттипақлиқи үлгүси» болуп баһалинип, гезитләрдә тәшвиқ қилиниду. Униң оғли һапиз абдулланиң наһәқ өлүми үчүн өз вақтида намайиш қилған, башсиз җәсәтни көтүрүп қағилиқтин таки қәшқәргичә йүрүш қилған йүзлигән уйғур ташйол ишчилири билән бир қисим от йүрәк яшлар қолға елиниду. Уларниң бәзилири йиллап түрмиләрдә ятиду.

Низамидин һүсәйин әпәнди 1986-йили язда қағилиқ-тибәт ташйолиниң деңиз йүзидин миңларчә метир егизликтики бөликидә, йәни һапиз абдулла етип өлтүрүлгән сериқ давандики «қан қирғақ» та өз хатирисигә мундақ дәп язиду: «мән вәқә йүз бәргән сериқ давандики бу җайни көз йешим билән зиярәт қилдим. Мәрһумниң хизмәтдашлири билән биллә қелин қар үстидә йүкүнүп олтуруп, мәрһумниң қени төкүлгән йәргә узақ дуа қилдим, амин!»

(Давами бар)

Толуқ бәт