Қарақурум бүркүти: низамидин һүсәйинниң һаяти (8)

Мухбиримиз қутлан
2018-10-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Низамидин һүсәйин әпәнди аилиси вә пәрзәнтлири билән биллә. 1964-Йили май.
Низамидин һүсәйин әпәнди аилиси вә пәрзәнтлири билән биллә. 1964-Йили май.
RFA/Qutlan

Йәттинчи қисим: қарақурумда апиридә болған роһ

Мәрһум низамидин һүсәйин әпәндиниң һаят кәчмишлиридин аз-тола хәвири бар кишиләр униң һаятини «тәвәккүлчиликкә вә тасадипларға толған бир ривайәтлик һаят» дәп қаришиду. Дәрвәқә, шәхсий һаяти 20-әсир уйғур тарихида ривайәткә айлинип кәткән мәрһум низамидин әпәнди миладийә 1928-йили қағилиқниң қарақурум тағлири етикидики чопан йезисиға қарашлиқ азғансал кәнтидә ривайәтлик бир муһитта дуняға келиду.

Җүрәт низамидин дадисиниң һаят вақтида өзигә сөзләп бәргәнлири вә түрмидә йезип қалдурған әслимисигә асасән мәрһум низамидин әпәндиниң туғулған вақти, юрти вә ата-бова нәсәблири һәққидә мундақ баян бериду: «дадам рәһмәтлик 1928-йили қағилиқниң қарақурум тағлириға тутушидиған йирақ тағлиқ кәнти азғансалда туғулған икән. Дадамниң дадиси аблизахун азғансалдики бай чарвидар қасим қарнийоруқ аилисиниң пәрзәнти икән. Аблизахун 17-18 яшлирида төвән тәрәптә деһқанчилиқ қилидиған бир намрат аилиниң қизи һәлимәханға ашиқ болған икән. Кейинчә аилисидикиләр қошулмиғачқа у қизни елип қечип никаһлинип дадам туғулупту. Дадам туғулуп 4 күн болғанда аилисидикиләр билән юрт җамаитиниң қаттиқ бесими нәтиҗисидә ата-аниси бовақни мәсчиткә қоюп, бир кечидә ғайиб болған икән…»

1997-Йили 3-айда низамидин һүсәйин әпәнди тутқун қилинип үрүмчи 3-түрмигә қамилиду. 70 яштин ашқан бу бовай қамақтики еғир күнлиридә «мениң күнлирим» намлиқ әслимисини язиду. Җүрәт низамидин зияритимиз давамида дадиси қалдурған бу қиммәтлик әслиминиң «мәсчит балиси» намлиқ биринчи бөликидики бир қисим мәзмунларни оқурмәнләргә тәқдим қилди. Мәзкур әслимидиму низамидин һүсәйин әпәнди өзиниң туғулуп 4 күн болғанда мәсчиткә ташлап қоюлғанлиқи, ата-анисиниң қаттиқ бесим астида юрттин ғайиб болғанлиқини тилға алиду.

Җүрәт низамидин йәнә кичикидин башлап дадисиниң еғизидин аңлиғанлири вә дадиси қалдурған әслимидики баянларға асасән әйни вақитниң шараитида туғулғиниға 4 күн болған дадисиниң немә үчүн мәсчиткә ташлап қоюлғанлиқи, ата-анисиниң немишқа юрттин кетишкә мәҗбур болғанлиқи һәққидики җәрянларни баян қилип өтти.

Дадиси низамидин әпәндиниң туғулуш тарихи вә бәхтсиз балилиқи һәққидики тәпсилатларни тилға алған җүрәт низамидин йәнә дадисиниң бу дуняға көз ачқан күнидин етибарән ривайәтлик қисмәтләргә оринип яшиғанлиқи, қарақурумдики тағлиқ уйғурларниң өзгичә йәрлик характериниң дадисиниң миҗәз-характеригә тамға болуп бесилғанлиқини тилға алиду.

Өз дәвридә низамидин һүсәйин әпәндиниң вәтән вә милләт һәққидики ялқунлуқ идийәлириниң күчлүк тәсиригә учриған долқун әйса әпәнди мәрһумниң биваситә тәвсийәси билән өзиниң буниңдин 29 йил илгири, йәни 1989-йили 4-айда җәнубқа сәпәр қилғанлиқини тилға алиду. Долқун әйса бу қетимлиқ сәпиридә алайитән низамидин һүсәйин әпәндиниң туғулған юрти - қағилиқниң чопан йеза азғансал кәнтигә берип бир һәптә туриду. У бу җәрянда қарақурумдики тағлиқ уйғурларниң турмуш адәтлири вә йәрлик характерини чүшиниш имканийитигә еришиду вә уларниң низамидин әпәндигә болған күчлүк һөрмәт-әқидисини чоңқур һес қилиду.

1986-Йили язда низамидин һүсәйин әпәнди өзиниң туғулған юрти қағилиққа, у йәрдин қарақурум етикидики чопан вә азғансалға қайта бериш пурситигә еришиду. Бу қетимлиқ сәпәрдә низамидин әпәндигә униң оғли җүрәт низамидин вә әйни вақиттики «шинҗаң гезити» идарисиниң мухбири, һазир австралийәдә яшаватқан бәхтияр ғоҗа, йәни бәхтияр бөрә һәмраһ болиду. Аридин 32 йил өткән бүгүнки күндә бәхтияр бөрә әпәнди ашу қетимлиқ сәпәр һәққидики әслимилирини аңлармәнләр диққитигә сунди: «бу сәпәр мениң һаятимдики вә идийә-қарашлиримдики бурулуш характерлик бир муһим сәпәр болди. Мән устазим низамидин һүсәйин әпәнди билән бирликтә қағилиқ, йәркән вә хотәнләрдә 3 айдәк зиярәттә болдум. Болупму низамидин әпәндиниң юрти қазғилиқ, шундақла униң туғулған җайи болған чопан вә азғансалдики бир һәптилик һаят мениң һаятимдики әң қиммәтлик әслимәм болуп қалди. Мән чопан хәлқиниң аддий-садда, маддий мәишәттин узақ, әмма роһийити пакиз, әқидә-ихласи сап болған йәрлик характерини чоңқур дәриҗидә һес қилчан идим…»

Бәхтияр бөрә әпәнди йәнә өзлириниң шу қетимлиқ қарақурум сәпири җәрянида чопан вә азғансалдики йәрлик уйғур чарвичиларниң низамидин һүсәйин әпәндигә қанчилик дәриҗидә ихлас қилидиғанлиқи, һәтта низамидин әпәнди уларни отқа кир десә уларниң һәргизму кәйнигә янмайдиғанлиқидәк күчлүк әқидә-ихласини алаһидә тәкитләп өтиду.

(Давами бар)

Толуқ бәт