Phát Triển Bền Vững: Một Thách Thức Lớn Cho Toàn Cầu


2004.02.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Bấm vào đây để nghe tiết mục này
Rightclick to download this audio

Mười năm sau Hội nghị Thượng đỉnh về Toàn cầu hóa tại Rio de Janeiro 1992, Hội nghị Thượng đỉnh về Phát triển Bền vững (World Summit on Sustainable Development) đã diễn ra từ 30-8 đến 4- 9-2002 tại Johannesburg, Nam Phi. Mục đích chính của hội nghị là thẩm định lại các tiến bộ và các vấn đề còn tồn tại do Hội nghị Toàn cầu hóa đề ra mười năm trước đây.

Hỏi: Nhưng, mười năm sau khi khái niệm phát triển bền vững ra đời, những tiến bộ hay thay đổi tích cực ở các quốc gia trên thế giới có thể hiện đúng như đã hoạch định hay không? Các kết ước toàn cầu như trợ giúp lương thực, xóa đói, giảm nghèo, xóa nợ, tài trợ kỹ thuật cho các quốc gia nghèo có được các quốc gia hậu kỹ nghệ tuân thủ hay không? Đó là những câu hỏi cần phải tìm hiểu thêm nữa trong tình trạng toàn cầu hiện tại. Xin TS cho biết kết quả của công cuộc phát triển trên tòan thế giới trong suốt 10 năm qua.

Đáp: Từ khi có cuộc khủng hoảng môi trường vào những năm đầu của thập niên 70, Hoa kỳ là quốc gia đầu tiên bắt đầu thiết lập các luật lệ về môi trường. Qua những năm đầu 80, các quốc gia Tây phương cũng lần lượt thành lập các cơ quan về bảo vệ môi trường. Cũng kễ từ đó, các nước bắt đầu ngồi lại với nhau đễ thảo luận về những luật lệ môi trường có tính cách toàn cầu hóa. Hội nghị thượng đỉnh 1992 đã thể hiện tinh thần toàn cầu cao độ và là bước khởi đầu cho khái niệm phát triển bền vững. Những ký kết, những giao ước.. . đã được tiếp tục thảo luận trong các năm tiếp theo hầu hoàn chỉnh mọi khía cạnh của vấn đề chung cho thế giới.

Cũng cần nên nhắc lại một số ký kết căn bản trong kỳ Thượng đỉnh nầy. Đó là ký kết về: 1-Đa dạng sinh học nói lên tính chất bảo vệ môi trường, giám sát và chia xẻ hổ tương các vấn đề môi sinh giữa các quốc gia. 2- Luật về Biển để điều hòa các mặt kinh tế trên mặt biển như ấn định hải phận và bảo vệ nguồn cá biển của từng quốc gia. 3- Luật Đánh cá ngoài biển khơi. 4- Luật về hạn chế lượng khí thải hồi vào không khí qua Thượng đỉnh Kyoto. 5- Luật cấm chuyển vận các phế thải kỹ nghệ và nguyên tử qua các quốc gia kém mở mang.

Tuy nhiên, sau mười năm thực hiện, nhiều mặt tiêu cực vẫn còn tồn tại như:

- Các quy định ở Thượng đỉnh Kyoto (1997) về kiểm soát và giảm thiểu mức hâm nóng toàn cầu vẫn không được sự đồng thuận của các quốc gia trên thế giới. (sẽ có bài viết chi tiết về vấn đề nầy). - Các ký kết tóm tắt ở phần trên cũng không được các quốc gia kỹ nghê áp dụng triệt để. - Hình ảnh một thế giới phát triển "không bền vững", hoàn toàn đi ngược với tinh thần của Thượng đỉnh Rio de Janeiro năm 1992 lại được tô đậm hơn.

Đó là: 1) -Khoảng cách giàu nghèo giữa các quốc gia càng lớn dần so với các nước Bắc bán cầu và Nam bán cầu; 2)- Đối với các quốc gia đang phát triển, giai cấp giàu chiếm thiểu số, giai cấp nghèo chiếm tuyệt đại đa số và giai cấp trung lưu (thể hiện cho sức mạnh của một quốc gia) chiếm tỷ lệ rất khiêm nhường; 3)- Trên thế giới vẫn còn có hàng tỷ người không có điều kiện tiếp cận và xử dụng nguồn nước sạch, hệ thống vệ sinh thường thức hàng ngày, có mức dinh dưởng tối thiểu, có nơi cư trú an toàn, và được chăm sóc sức khỏe; 4)- Tệ hại nhất, môi sinh tòan cầu đang phải gánh chịu hậu quả do sự phát triển "không bền vững" gây ra.

Mặc dù có trên 170 nguyên thủ quốc gia đã từng ngồi lại trong kỳ Thượng đỉnh 1992, nhưng việc thực hiện và tuân thủ các kết ước hầu như chỉ có trên giấy trắng mà thôi. Còn trên thực tế, do điều kiện và quyền lợi của từng quốc gia, việc thực thi các kết ước khó có thể xảy ra hay xảy ra đúng hạn kỳ. Một thí dụ căn bản là là tất cả các quốc gia giàu đều đồng thuận trên quan điểm "xóa đói, xóa nợ" cho các nước nghèo. Nhưng trên thực tế, sự trợ giúp vẫn còn nhỏ giọt chưa đủ để giải quyết vấn đề cho từng quốc gia, đừng nói đến việc tiếp cận các vùng đất rộng lớn cần phải được chăm sóc.

Hỏi: Xin TS cho biết mục tiêu của Hội nghị Thượng đỉnh Johannesburg

Đáp: Mục tiêu cao thượng của phát triển bền vững dựa vào ba yếu tố căn bản: phát triển kinh tế, tạo dựng phúc lợi cho xã hội, và bão vệ môi trường . Do đó muốn đạt được mục tiêu, mỗi quốc gia cần phải thỏa mãn ba yêu cầu trên.

Trước hết về mặt phát triển xã hội, các tiêu chuẩn chung áp dụng cho các quốc gia trên thế giới quả khó thực hiện. Mỗi quốc gia có những điều kiện đặc thù về văn hóa và cấu trúc xã hội riêng. Cho nên định nghĩa chung cho phát triển xã hội vẫn còn là một khái niệm mơ hồ và thường phải đặt căn bản trên phát triển kinh tế của từng quốc gia.

Về mặt phát triển môi trường, mặc dù có thể có được những điểm đồng thuận trong việc thiết lập các bộ luật môi trường của cho mỗi quốc gia, tuy nhiên việc áp dụng vẫn còn tùy thuộc nhiều vào dân trí, điều kiện xã hội và kinh tế của từng quốc gia. Từ đó việc áp dụng các luật lệ càng khó có thể đi đến đồng nhất được.

Tóm lại, chỉ còn mặt phát triển kinh tế là có thể đo lường một cách "biểu kiến" việc phát triển bền vững. Mặt nầy còn có thể cụ thể hóa và định lượng được mức độ phát triển qua việc sản xuất, bảo vệ môi trường, và đem lại phúc lợi cho người dân.

Một thí dụ đơn giản sau đây cho chúng ta hình dung được một sự phát triển bền vững ứng hợp cho mỗi quốc gia: Một nhà máy sản xuất nước uống cho thành phố, nếu bảo quản môi trường nghiêm chỉnh qua quy trình thanh lọc sạch, và làm giảm chi phí sản xuất tối đa là một hình ảnh phát triển bền vững vì đã thỏa mãn được ba mục tiêu căn bản do Hội nghị đề ra. Trước hết, nó thỏa mãn được việc bảo vệ môi trường, mang thêm phúc lợi vào việc phát triển xã hội (như tăng công ăn việc làm cho người dân, có thêm thuế để xây dựng hạ tầng cơ sở cho xã hội..), và sau cùng thỏa mãn được điều kiện phát triển kinh tế.

Hỏi: Gần đây, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Kofi Anan có đề nghị 10 ưu tiên để đem ra thảo luận trong kỳ Thượng đỉnh sắp tới ở Johannesburg. Các ưu tiên nầy cũng dựa trên ba yếu tố căn bản nói ở phần trên. Và có thứ tự như sau: - Thúc đẩy việc toàn cầu hóa cho phát triển; - Xóa nghèo và tạo dựng môi trường sống bền vững; - Thay đổi các hiện tượng "không bền vững" trong sản xuất và tiêu thụ; - Khơi động quan niệm mới về sức khỏe xuyên qua phát triển bền vững; - Cung cấp nhu cầu năng lượng và xử dụng năng lượng có hiệu quả cho tất cả các quốc gia; - Quản lý hệ thống môi sinh và đa dạng sinh học theo chiều hướng bền vững; - Quản lý chặt chẻ và có hiệu quả nguồn nước ngọt trên thế giới; - Chuyển tải kỹ thuật và tài chính cho những quốc gia có nhu cầu phát triển; - Đặc biệt thực thi phát triển bền vững cho Phi Châu; - Và tăng cường hệ thống đa chính phủ cho việc bảo vệ sự phát triển bền vững. Xin TS cho ý kiến về các triển vọng tướng lai của thế giới về các ưu tiên mà ông Tổng Thư Ký LHQ đề ra?

Đáp: Đứng về mặt thực tế, chúng ta sẽ chờ đợi những kết quả gì nơi Hội nghị Johannesburg? Nghị trình 21 mười năm trước đây quả là cao đẹp. Nhưng mười năm đã trôi qua với những lời hứa suông của các quốc gia hậu kỹ nghệ, cũng như đối với các quốc gia đang phát triển, vì nhu cầu phát triển mà không quan tâm đến những vấn nạn môi trường cho toàn cầu hay cho chính họ.

Mặc dù cùng nhau kêu gọi phát triển bền vững, nhưng tùy theo hoàn cảnh và nhu cầu của từng quốc gia, việc phát triển kinh tế hầu như được chú trọng hàng đầu so với việc bảo vệ môi trường. Ngay cả đối với một quốc gia tiên phong trong việc bảo vệ môi trường như Hoa kỳ, chính quyền vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong việc ngăn chặn vi phạm môi trường do các nhà sản xuất gây ra.

Từ những nhận định trên, dù có suy nghĩ tích cực đến đâu đi nữa, chúng ta khó nhìn thấy được những đóng góp hữu hiệu cho việc phát triển bền vững để bảo vệ môi trường toàn cầu trong tương lai, vì:

- Các nhà sản xuất ở từng quốc gia sẽ cũng chỉ chạy theo lợi nhuận và giảm thiểu mức chi thấp nhất trong phát triển; - Tinh thần quốc gia cực đoan, và sự e dè trong việc can thiệp vào nội bộ các quốc gia khác; - Hệ thống tham nhũng từ cao xuống thấp ở những quốc gia đang phát triển hầu như vô phương cứu chửa. Dù luật lệ môi trường có khắc khe đến đâu, thì việc xử lý phế thải độc hại trong đất, không khí và nguồn nước do sản xuất và phát triển cũng sẽ bị ém nhẹm hay lãng quên; - Tệ hại hơn cả là các cường quốc và quốc gia "thực dân , phong kiến" vẫn còn giữ quan niệm về chủ nghĩa "nước lớn", không cần tuân thủ các luật lệ quốc tế về toàn cầu hóa mà Trung quốc là thí dụ điển hình nhất trong việc quản lý sông Mekong qua việc xây dựng các đập ở thượng nguồn.

Tuy nhiên, Hội nghị thượng đỉnh sắp tới cũng mang lại niềm hy vọng cho chúng ta. Đó là hy vọng các quốc tham dự nhận thức được chân giá trị của vấn đề phát triển bền vững toàn cầu. Vì đó là hướng đi đúng đắn duy nhất cho tương lai của thế kỷ 21 nầy.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

COMMENTS

Xem toàn trang