Việt Nam Nhìn Từ Bên Ngoài: Quan Hệ Mỹ Hoa Căng Thẳng và Ảnh Hưởng Đối Với Việt Nam

1999-06-24
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này

Lời Giới Thiệu: Trong mấy tháng gần đây, quan hệ Mỹ-Hoa bỗng nhiên trở nên căng thẳng. Do nhiều biến cố trùng hợp, như cuộc chiến vì Kosovo, NATO oanh tạc lầm Tòa đại sứ Trung Quốc ở Nam Tư, phúc trình Cox của Hạ Viện Hoa Kỳ tố cáo Bắc Kinh lấy cắp bí mật về võ khí nguyên tử của Hoa Kỳ, Trung Quốc tiếp tục vi phạm nhân quyền, điều đình đổi bên về mậu dịch không đưa đến kết quả... do những biến cố đó, lúc này không ai nói đến Ộhợp tác chiến lượcỢ, là điều mà mới gần đây nhà cầm quyền hai bên còn coi là mục tiêu cần tiến tới. Sự căng thẳng này có thể đưa đến nhiều thay đổi chiến lược tại Châu Á Thái Bình Dương, không chỉ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, mà sẽ ảnh hưởng lớn đến các nước khác trong vùng. Ảnh hưởng của những thay đổi này đối với Việt Nam sẽ ra sao? Mục Việt Nam Nhìn Từ Bên Ngoài có bài nhận định sau đây của Trần Sơn Nam. Trong tuần vừa qua, nhân vật số 3 của Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, là phụ tá Ngoại trưởng Thomas Pickering, đã thay mặt chính phủ đến Bắc Kinh trình bày lý do tại sao có vụ ném bom lầm vào Tòa đại sứ Bắc Kinh ở Nam Tư ngày mùng 7 tháng trước. Đây là một cử chỉ cầu hòa của Hoa Kỳ, nhưng có lẽ vì bầu không khí còn căng thẳng giữa hai bên sau các vụ biểu tình chống Mỹ (ít nhiều với sự ám trợ của nhà cầm quyền Bắc Kinh), lời giải thích của ông Pickering đã bị Bắc Kinh cho là không thỏa mãn. Thực ra, nếu nhìn vào các sự việc liên tiếp xảy ra, thì quả thực bao hồ sơ khó khăn giữa hai nước ngày càng chồng chất, và một chuyến đi của ông Pickering khó có thể giải tỏa được hết. Từ vụ Hoa Kỳ và NATO không tập Nam Tư mà Trung Quốc chống đối, rồi sau đó là vụ ném bom lầm, cho đến bản phúc trình Cox của Hạ Viện Mỹ tố cáo Bắc Kinh lấy cắp bí mật về võ khí nguyên tử của Hoa Kỳ và việc thương thảo về mậu dịch không đạt kết quả... tất cả đã tạo ra bầu không khí khó thở cho cả đôi bên. Về phía Hoa Kỳ thì vì phải đối phó với quá nhiều vấn đề gây ra bởi cuộc chiến ở Nam Tư, chính quyền Clinton tỏ ra không muốn làm cho tình hình khó khăn hơn, nhưng về phía Trung Quốc thì lại khác. Tình trạng kinh tế của Trung Quốc lúc này đang sút kém, xáo trộn xã hội có thể xảy ra, lại thêm họ bị tố cáo lấy cắp bí mật nguyên tử của Hoa Kỳ, vì vậy chiến tranh Kosovo và vụ ném bom lầm chính là cơ hội cho Bắc Kinh đánh lạc hướng dư luận và xách động tinh thần quốc gia của người dân. Từ đó người ta mới thấy một số quyết định của nhà cầm quyền Bắc Kinh, đình chỉ hầu hết mọi cuộc thương thảo với Hoa Kỳ, từ nhân quyền đến mậu dịch, bác khước lời giải thích của ông Pickering, và bây giờ là tình trạng ngột ngạt mà một số người lo ngại là có thể sẽ đưa tới Ộchiến tranh lạnhỢ giữa hai nước. Chiến tranh lạnh thì chưa chắc, vì quyền lợi của cả hai bên quá lớn và tạo ra quan hệ ràng buộc lẫn nhau. Nhiều công ty lớn của Hoa Kỳ đã đầu tư vào Trung Quốc, số hàng hóa của Hoa Kỳ xuất cảng sang Trung Quốc lên tới 14 tỷ đôla, và số hàng nhập cảng rẻ tiền của Trung Quốc cũng giúp Hoa Kỳ giữ lạm phát ở mức thấp. Ngược lại, số hàng hóa của Hoa lục xuất cảng sang Hoa Kỳ lên tới 70 tỷ đôla, tạo công ăn việc làm cho hàng chục triệu người. Và dĩ nhiên không nhà cầm quyền nào bỏ qua được những quyền lợi thiết thân và ràng buộc đó. Ấy là chưa kể đến cán cân quân sự chênh lệch giữa hai nước và thế chiến lược của siêu cường Hoa Kỳ trên thế giới và trong vùng Thái Bình Dương. Vì vậy, nếu bảo rằng quan hệ Mỹ-Hoa lúc này đang ở căng thẳng và khó khăn, vừa nóng vừa lạnh, thì không ai chối cãi. Nhưng, nếu bảo rằng rồi đây sẽ là một hình thái chiến tranh lạnh mới thì có lẽ còn quá sớm. Nói như vậy không có nghĩa là điều bất trắc không thể xảy ra. Về phía Hoa Kỳ, sau khi bản phúc trình Cox được công bố và sau nhiều vụ biểu tình chống Mỹ ở Bắc Kinh, một phần dư luận cực hữu cho rằng mối nguy cho Hoa Kỳ trong tương lai là Trung Quốc. Về phía Trung Quốc thì các thành phần bảo thủ trong đảng Cộng Sản cũng lập luận là Hoa Kỳ đang chủ trương bao vây Trung Quốc. Trong tháng 5 vừa qua, không những Quốc Hội Nhật Bản đã chấp thuận nới rộng hiệp ước phòng thủ giữa Nhật Bản và Hoa Kỳ, đồng thời Quốc Hội Philippines cũng chấp thuận để quân đội Mỹ trở lại tập trận chung với quân đội Philippines. Ngoài ra Hoa Kỳ lại còn úp mở nói tới hệ thống chống hỏa tiễn của Hoa Kỳ có thể bao trùm cả Nhật Bản, Nam Hàn lẫn Đài Loan, một hòn đảo mà lúc nào Trung Quốc cũng coi như thuộc lãnh thổ của mình. Quan hệ giữa quốc gia này hay quốc gia khác, đặc biệt trong trường hợp những nước lớn, không những ảnh hưởng đến tương lai của các dân tộc liên hệ mà còn cả đến các lân bang. Quan hệ Mỹ-Hoa hiện nay đang căng thẳng, tương lai sẽ ra sao, thì điều đó còn tùy vào nhà cầm quyền của hai nước và vào thái độ ôn hòa hay quá khích của các khuynh hướng trong nội bộ hai nước đó. Nhưng điều mà các quan sát viên quốc tế nhìn thấy là thế chiến lược giữa các nước có ảnh hưởng lớn trong vùng Thái Bình Dương, như Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nhật Bản, đang thay đổi và các nước lớn nhỏ trong vùng sẽ khó tránh khỏi áp lực của thế chiến lược mới này. Việt Nam là một nước nhỏ trong vùng đang phải đối phó với những khó khăn trong nội bộ, từ kinh tế đến chính trị và xã hội, sẽ phải xử trí ra sao trong tương lai? Phải chăng chính sách ngoại giao của Việt Nam, xưa nay vẫn lấy ý thức hệ làm chỉ nam, theo gót đàn anh Cộng Sản Trung Quốc trong mọi vấn đề lớn nhỏ, sẽ là chính sách hợp thời trong hoàn cảnh mới? Các quan sát viên quốc tế thường đặt ra câu hỏi này, vì nghĩ rằng lịch sử cận đại đã chứng minh rằng Việt Nam, cũng như nhiều nước nhỏ khác, không thể buộc tương lai của dân tộc mình vào hoặc ý thức hệ hoặc chủ trương của các cường quốc khác. Trần Sơn Nam.

Ý kiến (0)
Share
Xem toàn trang