Hội nghị Trung ương Trung Quốc


2004.09.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Hôm Chủ Nhật vừa qua, đảng Cộng sản Trung Quốc đã kết thúc bốn ngày hội nghị tại Bắc Kinh. Trong mục chuyên đề hàng tuần, Diễn đàn Kinh tế xin trao đổi với kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa về những yếu tố nổi bật tại hội nghị này.

Hỏi: Thưa ông, Đảng Cộng sản Trung Quốc vừa kết thúc một hội nghị mà dư luận thế giới cho là quan trọng, đặc biệt với việc ông Giang Trạch Dân từ chức Chủ tịch Ủy ban Quân ủy Trung ương. Xin ông trước hết cho biết về bối cảnh của hội nghị này.

Đáp: Đây là Hội nghị Ban chấp hành Trung ương, kỳ thứ tư của khoá thứ 16 Đảng Cộng sản Trung Quốc. Mục tiêu chính thức kỳ này là thảo luận về việc “tăng cường vai trò lãnh đạo của đảng”, từ đó mới có những đường lối chính sách sẽ do Quốc hội ban hành trong kỳ họp tới.

Đảng đã họp Đại hội khoá 16 vào tháng 11 năm 2002, với quyết định năm đó là chuyển giao quyền lực từ thế hệ thứ ba qua thế hệ thứ tư, từ lớp người như Giang Trạch Dân, Lý Bằng hay Chu Dung Cơ qua lớp người như Hồ Cẩm Đào, Úy Kiện Hành, Ôn Gia Bảo hay Tăng Khánh Hồng. Sau Đại hội 16, Hồ Cẩm Đào thay thế Giang Trạch Dân làm Tổng bí thư đảng. Đến tháng Ba năm 2003, tại khoá họp của Quốc hội, ông tiếp tục thay Giang Trạch Dân làm Chủ tịch nước, tức là đã nắm quyền lãnh đạo đảng, rồi đến nhà nước.

Tại Hội nghị Trung ương vừa qua, Hồ Cẩm Đào thay Giang Trạch Dân làm Chủ tịch Quân ủy Trung ương, là vị trí lãnh đạo luôn quân đội. Dư luận thế giới sở dĩ để ý đến Hội nghị kỳ này vì ông Giang đã chuyển giao nốt quyền lãnh đạo quân đội ông giữ từ tháng 11 năm 1989.

Hỏi: Và dư luận có nói đến tranh chấp nội bộ giữa hai ông Hồ và Giang vì dường như Giang Trạch Dân vẫn còn muốn giữ chức vụ Chủ tịch Quân ủy Trung ương phải không?

Đáp: Vâng, đó là lời đồn của dư luận, thực ra được loan truyền từ đã lâu.

Đáp: Ngay tại Đại hội khoá 16, bị trì hoãn mãi rồi mới họp vào tháng 11 năm 2002, dư luận lúc đó đã cho rằng Giang Trạch Dân quên hẳn di ngôn của Đặng Tiểu Bình khi xưa là phải chọn Hồ Cẩm Đào lên kế nhiệm mình làm Tổng bí thư, mà lại muốn đưa người thân tín của mình là Trưởng ban Tổ chức Trung ương Tăng Khánh Hồng lên lãnh đạo đảng.

Sau đó, người ta thấy Giang Trạch Dân miễn cưỡng rút lui nhưng vẫn cố đề cử một số tay chân lên kèm Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo, như các ông Tăng Khánh Hồng hoặc Hoàng Cúc và một số nhân vật khác. Vì Giang Trạch Dân và Tăng Khánh Hồng xuất thân từ Thượng Hải, nên dư luận mới nói là “cánh Thượng Hải” vẫn chia bớt quyền hành của Tổng bí thư.

Mãi đến giờ đây, sau ba Hội nghị Trung ương, họ Giang mới chịu nhường chức Chủ tịch Trung ương Quân ủy hội cho Hồ Cẩm Đào. Hiển nhiên là có dị biệt về quan điểm nhưng vì không khi nào công khai minh bạch cho nên người ta mới đồn đoán.

Hỏi: Nói đến dị biệt lãnh đạo thì ông có thể cho biết sự khác biệt giữa hai phe ra sao, và sau Hội nghị này thì tình hình sẽ ra sao?

Đáp: Hồ Cẩm Đào là người kín đáo và nhún nhường, hoàn toàn tỏ ý tuân phục vị tiền nhiệm, nhưng cùng với Thủ tướng Ôn Gia Bảo, hai người có những ý kiến được cho là tiến bộ hay cởi mở hơn Giang Trạch Dân. Có lẽ đó chỉ là sự lạc quan thường tình ở ngoài.

Về đối ngoại, từ năm ngoái hai ông đã chủ trương tăng cường vị trí quốc tế của Trung Quốc một cách hoà bình, dựa trên nguyên tắc sống chung hòa bình, tương kính và tôn trọng quyền lợi hỗ tương của nước khác.

Về đối nội, ông Hồ Cẩm Đào chủ trương chính sách thân dân và thanh liêm, là bớt quan liêu, tới gần với quần chúng và cố diệt trừ tham ô trong bộ máy đảng và nhà nước. Về kinh tế, ông Ôn Gia Bảo muốn tăng cường khả năng thanh tra và quản lý của trung ương trên các địa phương.

Tuy nhiên, họ vẫn đề cao lý luận có tính chỉ đạo của Giang Trạch Dân, như thuyết “ba đại diện”, “tam biểu”, theo đó đảng là đại biểu cho quyền lợi quảng đại quần chúng, cho các lực lượng tiên tiến về văn hoá kỹ thuật,v.v... đến độ kết nạp vào đảng cả giới tư doanh có khả năng, và tu chính hiến pháp để công nhận và bảo vệ quyền tư hữu.

Sự thể bắt đầu rắc rối kể từ đầu năm nay, khi kinh tế nóng máy và cần hãm đà tăng trưởng và khi Đài Loan muốn tiến dần đến chỗ tuyên bố độc lập. Đang lãnh đạo quân đội, Giang Trạch Dân muốn có biện pháp mạnh với Đài Bắc và chủ trương đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng trong khi Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo muốn có biện pháp hòa dịu hơn với Đài Bắc, đồng thời dứt khoát hơn về việc kềm hãm đà tăng trưởng. Thực ra thì cả hai bên đều cùng có lý...

Hỏi: Nhưng, vì sao ông lại cho rằng cả hai quan điểm trái ngược đó đều có giá trị?

Đáp: Thưa đúng vậy, và đấy là một nghịch lý của kinh tế và chính trị Trung Quốc. Nếu giảm đà tăng trưởng như ông Hồ Cẩm Đào muốn thì thất nghiệp sẽ tăng và xã hội sẽ loạn, vì vậy, Giang Trạch Dân có lý. Nhưng ngược lại, nếu không hãm đà tăng trưởng thì hệ thống tài chính ngân hàng sẽ sụp đổ khi trái bóng đầu cơ bị bể, là điều chúng ta đã có dịp đề cập tới trên diễn đàn này từ đầu năm nay.

Nhìn ra khỏi phạm vi kinh tế thì tham nhũng đã gây bất mãn rất lớn trong quần chúng, nếu nới lỏng sự kiểm soát thì có khi đảng sẽ mất quyền và Hoa Lục loạn to. Đấy là lý do vì sao mà con người vẫn được dư luận bên ngoài khen là ôn hoà cởi mở là Hồ Cẩm Đào đã khẳng định ngay trong Hội nghị Trung ương là lối dân chủ Tây phương không phù hợp với Trung Quốc. Lý do giản dị là đảng Cộng sản Trung Quốc nay đã hết chỗ lùi, và khủng hoảng chính trị thực ra có xác suất xảy ra rất cao.

Hỏi: Nếu vậy, vì sao mà Giang Trạch Dân cuối cùng lại nhượng bộ và rút lui?

Đáp: Tôi thiển nghĩ rằng có nhiều lý do giải thích mà ta không thể biết hết. Có thể lý do đơn giản nhất là lý do chính thức: sức khoẻ, vì Giang Trạch Dân đã 78 tuổi rồi.

Lý do khác thì đối với quần chúng, Hồ Cẩm Đào được lòng dân khi đòi công khai hoá việc cai trị, đòi Bộ Chính trị phải chịu trách nhiệm và báo cáo trước Trung ương đảng, đòi chấm dứt lối họp hành kín của giới lãnh đạo vào mỗi mùa Hè tại khu nghỉ mát Bắc Đới Hà.

Năm ngoái, hai ông Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo triệt để ngăn được dịch viêm phổi cấp tính trong khi Giang Trạch Dân và tay chân đã rời khỏi Bắc Kinh từ hồi tháng Tư và bắt hai ông ở lại chống dịch bệnh. Điều đó gây dị nghị không ít trong đảng, nhất là khi có nạn ém nhẹm tin tức trong các nhà thương của quân đội. Trong nội bộ đảng, các đảng viên cấp lãnh đạo, kể cả trong quân đội, cũng không ưa việc Giang Trạch Dân giữ mãi chức Chủ tịch Trung ương Quân ủy hội nên ông đành nhường cho Hồ Cẩm Đào. Có lẽ họ Hồ đã củng cố được vị trí của mình trong quân đội và có sự ủng hộ của các tướng lãnh.

Chỉ dấu đáng chú ý nhất là Phó Chủ tịch Quân ủy, người thay vị trí số hai của ông Hồ Cẩm Đào, lại không phải là Tăng Khánh Hồng, nhân vật thân tín của Giang, mà là một vị tướng khác. Như vậy, cánh Thượng Hải đã bị tổn thất nặng. Một phần có lẽ là do việc tăng cường thanh tra và kiểm soát của Thủ tướng Ôn Gia Bảo.

Dù sao, nội bộ có thể có dị biệt nhưng khó thể có xung đột vì làm vậy là tự sát toàn đảng. Còn Hồ Cẩm Đào có làm được gì không thì người ta chưa rõ.

Hỏi: Và như vậy, ta trở lại các bài toán của thế hệ lãnh đạo mới sau vụ chuyển quyền trọn vẹn và êm thắm này....

Đáp: Thưa vâng, lãnh đạo Hoa Lục ngày nay đang gặp một lúc nhiều nan đề, là loại vấn đề có mâu thuẫn về giải pháp, giải quyết được mặt này lại gây ra khó khăn về mặt khác.

Trung Quốc có một chế độ chính trị không còn thích hợp cho tình hình sinh hoạt kinh tế vốn đã thay đổi rất nhiều. Rõ nhất là có một hệ thống chính trị rất chặt và bộ máy hành chánh rất lỏng của nhà nước.

Vì vậy, Hồ Cẩm Đào nói đến việc dân chủ hoá và liêm chính hóa trong đảng mà Ôn Gia Bảo thì lại phải tăng cường thanh tra và quản lý vì nhà nước không điều động được các địa phương. Cải tổ chính trị để dẹp tham nhũng và chuyên quyền thì loạn, mà không cải tổ thì càng loạn to.

Một thí dụ mà ít ai nhìn ra là vì sao cứ phải tập trung quyền lãnh đạo đảng, nhà nước và quân đội vào tay một người? Chế độ chính trị yếu nên không dám có sự phân quyền, tản quyền, mà chỉ có thủ thuật thân dân, có khi mị dân, của giới lãnh đạo để lấy lòng quần chúng.

Hỏi: Đó là về mặt chính trị, còn về mặt kinh tế thì sao?

Đáp: Vì nhược điểm chính trị đó, việc cải tổ hệ thống kinh tế tài chính đã chậm đạt kết quả và đến lúc thử lửa là khi phải hãm đà tăng trưởng thì lại sợ cỗ xe bị lật. Đó là nền kinh tế xe đạp, đi nhanh thì quân bình, đi chậm là dễ đổ.

Thí dụ điển hình là từ tháng Tư vừa qua, khi chính phủ loan báo quyết định sẽ kiểm soát tín dụng để hãm đà tăng trưởng thì các thị trường chứng khoán Thượng Hải và Thẩm Xuyên sụt giá, năm tháng sau sụt tới mức thấp nhất kể từ năm năm qua. Khi Hội nghị Ban chấp hành Trung ương họp thì thị trường lên giá, tưởng rằng vì lá thư từ chức của Giang Trạch Dân ký ngày mùng một tháng này đã bị lộ trước ra ngoài, hoá ra không phải.

Thị trường lên giá vì giới đầu tư được tin là các ngân hàng từ nay có thể lập ra quỹ đầu tư. Tức là ngân hàng vốn đã ngộp dưới núi nợ sẽ mất vì các doanh nghiệp nhà nước nay lại còn được dồn tiền vào thị trường cổ phiếu và sự cấu kết giữa doanh nghiệp và ngân hàng sẽ càng gia tăng. Trái bóng đầu tư sẽ thành đầu cơ và có khi lại bể như Nhật Bản đã bị vì cùng nguyên do. Cho nên thế hệ lãnh đạo mới đang ở vào hoàn cảnh bất trắc, có khi các ngân hàng phá sản, và nếu vì đó Trung Quốc có loạn, các nước lân bang cũng sẽ không yên được.

Kết luận ở đây là Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo nay đã có toàn quyền nhưng không biết lớp lãnh đạo mới có vượt qua được những thử thách trước mặt hay không. Phải chăng cũng vì vậy mà Giang Trạch Dân vui vẻ buông tay ra về trước khi hết nhiệm kỳ chính thức là năm 2007 này...

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

COMMENTS

Xem toàn trang