Chính sách mậu dịch Mỹ và Châu Á


2001.06.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Lời giới thiệu: Năm nay, kinh tế Á Châu có chỉ dấu suy thoái rõ rệt và hy vọng cứu vãn vẫn lại là khả năng xuất khẩu vào thị trường Mỹ. Chính vì vậy mà từ tháng Sáu này trở đi, người ta mới cần để ý tới một loạt đạo luật về ngoại thương mà Quốc hội Mỹ sẽ đem ra thảo luận, trong đó, quan trọng nhất đối với Việt Nam là việc phê chuẩn bản Hiệp định Thương mại song phương đã ký năm ngoái. Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu về chính sách ngoại thương của Mỹ, lồng trong đó là bản Hiệp định Thương mại với Việt Nam, qua bài phân tách sau đây của Nguyễn An Phú... Năm nay, tình hình kinh tế thế giới có thể được coi là ít khả quan, trong đó, kinh tế Á Châu còn đáng bi quan hơn cả. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân cho các xứ Á Châu chậm phát triển được ước lượng khoảng 5% so với 7% của năm 2000 vừa qua. Riêng với năm xứ Châu Á đang phát triển, là Indonesia, Philippines, Malaysia, Thái Lan và Hàn Quốc, tốc độ tăng trưởng sản xuất năm nay bình quân chỉ còn là gần 3% so với 7% cho năm ngoái. Một trong những lý do của tình trạng đáng buồn này là số cầu ở nước ngoài, tức là số nhập khẩu của các thị trường bên ngoài, đã sút đáng kể. Chẳng hạn, đà gia tăng xuất khẩu của Philippines, Thái Lan hay cả Đài Loan bị sụt xuống số âm, và có khả quan hơn một chút, như của Malaysia hay Hàn Quốc thì cũng chỉ còn là 2% mà thôi. Đầu mối suy sụp là số nhập cảng vào thị trường Mỹ sút giảm mạnh do suy trầm kinh tế Mỹ. Trong bối cảnh đó, ta càng dễ bi quan hơn vì cả các nước Á Châu lẫn Hoa Kỳ hình như đang có xu hướng thoái lui về chế độ kiểm soát mậu dịch và ngoại hối, tức là hối đoái. Tại Á Châu chẳng hạn, Ngân hàng Phát triển Châu Á cùng tập đoàn đầu tư tài chính Merril Lynch ở Mỹ vừa làm cuộc khảo sát về mức tự do ngoại hối của các nước,và thấy chế độ hối đoái ngày nay không được tự do linh động như trong hai năm khủng hoảng, từ tháng Tám năm 97 đến tháng 12 năm 98. Nghĩa là khi bị khủng hoảng, các xứ Á Châu lại có chính sách hối đoái tự do hơn là ngày nay. Vì mâu thuẫn này mà người ta càng e ngại là Châu Á đang bơi ngược dòng, và một vụ suy thoái trầm trọng có thể sẽ bùng nổ. Đã vạy, tình hình mấy tuần qua tại Hoa Kỳ cũng có dấu hiệu đáng bi quan không kém. Đầu tiên là chính quyền George W. Bush thuộc đảng Cộng hòa đã mất đa số một cách khá bất ngờ tại Thượng nghị viện, sau khi Nghị sĩ tiểu bang Vermont là ông James Jeffords rời đảng Cộng hòa bước sang phía đối lập. Sau vụ bầu cử Quốc hội khóa 107 cuối năm ngoái, đảng Cộng hòa ở vào thế ngang ngửa tại Thượng viện với đảng Dân chủ là 50-50, nhưng lại có quyền tài phán nhờ lá phiếu của Phó tổng thống Dick Cheney, theo hiến pháp, đương nhiên là Chủ tịch Thượng viện. Hai tuần trước, Thượng viện Cộng hòa vừa bị rơi vào thế thiểu số 49-51, và các Chủ tịch Ủy ban từ nay sẽ thuộc đảng Dân chủ. Trên đại thể, đảng Dân chủ là dễ chiều theo áp lực của các công đoàn để hạn chế tự do mậu dịch nếu không nói là bảo hộ mậu dịch, hầu bảo vệ quyền lợi công nhân và doanh nghiệp Mỹ. Nhờ cái thế đa số vừa mới có, đảng này có khả năng gây áp lực nhằm hạn chế tự do mậu dịch và đây là điều bất lợi cho các nước muốn bán hàng sang Mỹ. Kể từ hôm qua và đến suốt tháng sau, Quốc hội Mỹ sẽ thảo luận về chính sách ngoại thương qua một loạt dự luật mậu dịch, trong đó, có bốn hồ sơ sẽ trực tiếp ảnh hưởng tới việc buôn bán với Á Châu. Đầu tiên và quan trọng nhất là hồ sơ mậu dịch với Trung Quốc. Hàng năm, cứ vào tháng Sáu là Quốc hội Mỹ cứu xét đề nghị của Tổng thống cho áp dụng quy chế mậu dịch bình thường, tức là quy chế tối huệ quốc, cho Hoa Lục. Cuối năm kia, Mỹ và Bắc Kinh đã ký Hiệp định Thương mại, trong đó có quy định là nếu Trung Quốc gia nhập Tổ chức Mậu dịch Thế giới WTO thì quy chế mậu dịch bình thường sẽ được Mỹ áp dụng vĩnh viễn cho xứ này. Tuy nhiên, suốt một năm rưỡi sau đó, Bắc Kinh chưa hoàn tất thủ tục gia nhập WTO, nên Tổng thống Bush vẫn phải chấp hành luật cũ, là xin Quốc hội tái cấp quy chế mậu dịch bình thường cho Trung Quốc. Tuần qua, Tổng thống Bush đề nghị điều đó với Quốc hội, và tháng này, Quốc hội sẽ thảo luận để quyết định. Thời điểm này không thể nào bất lợi hơn vì quan hệ giữa hai bên trở nên gay gắt sau vụ một máy bay do thám của Mỹ bị ép phải hạ cánh trên đảo Hải Nam vào đầu tháng Tư vừa qua. Vụ việc gây phản ứng rất mạnh từ phía Cộng hòa thủ cựu, xưa nay vẫn nghi ngờ Trung Quốc. Đồng thời, việc Bắc Kinh tiếp tục vi phạm nhân quyền và trấn áp tôn giáo cũng gây ác cảm với cánh tả đảng Dân chủ Mỹ, xưa nay vốn thường đả kích tội độc tài và chà đạp dân chủ của Bắc Kinh. Dư luận không tin là một thế liên minh giai đoạn giữa cánh hữu đảng Cộng hòa cùng cánh tả đảng Dân chủ lại có đủ đa số hầu bác bỏ đề nghị của Tổng thống Bush. Nhưng dư luận cũng không loại bỏ giả thuyết là Bắc Kinh có thể tung ra biện pháp khiêu khích khác, làm Quốc hội Mỹ sẽ có phản ứng chống Bắc Kinh mạnh hơn. Ngoài ra, Nghị sĩ Dân chủ Max Baucus của bang Montana sẽ cầm đầu Ủy ban Tài chính Thượng viện, và ông nổi tiếng bảo vệ quyền lợi công đoàn và nghiêm khắc trừng phạt những vi phạm tự do mậu dịch. Trong hoàn cảnh đó, quan hệ giữa Mỹ và Bắc Kinh còn có thể suy đồi hơn trước, và điều đó gây tác dụng bất lợi cho việc mua bán giữa hai nước. Hồ sơ thứ hai mà Quốc hội Mỹ sẽ thảo luận kể từ Thứ Hai là bản Hiệp định Thương mại Mỹ-Việt, một vấn đề cũng gây sóng gió trong quan hệ giữa đôi bên, mà phía Hà Nội có lẽ vẫn chưa hiểu hết lý do. Sau khi nhậm chức, Hành pháp George W. Bush muốn được rộng quyền thương thảo và quyết định về mậu dịch qua một đạo luật tập thể, trong đó gom luôn cả bản Hiệp định Thương mại Mỹ-Việt. Khi Dân biểu Phil Crane cầm đầu Ủy ban Chuẩn chi của Hạ viện Mỹ đề nghị điều đó, bản Hiệp định có thể bị đình hoãn để Quốc hội thảo luận luôn cùng các đạo luật khác. Nhà cầm quyền Hà Nội có lẽ không hiểu khúc mắc này trong nội tình chính trị Mỹ, nên tỏ ý khó chịu và buông lời hăm dọa vô lối. Họ cũng không hiểu rằng công đoàn lớn nhất của Mỹ là AFL-CIO lại chống Hiệp định vì lý do mậu dịch. Đồng thời nhiều tổ chức đấu tranh cho nhân quyền cũng muốn giàng bản Hiệp định vào những cam kết về tự do tôn giáo và dân chủ. Việc Hà Nội tống giam Linh mục Nguyễn Văn Lý và trù rập Hòa thượng Quảng Độ đã chẳng giúp gì mà còn gây thêm khó khăn cho việc phê chuẩn. Hồ sơ thứ ba sẽ ảnh hưởng tới quan hệ mậu dịch giữa Mỹ và các nước Á Châu là chính quyền Bush đang cố giải tỏa mâu thuẫn giữa một đàng là biện pháp trả đũa về mậu dịch, đặc biệt với Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và Indonesia, đàng kia là những cam kết của Mỹ trong khuôn khổ tổ chức Mậu dịch Thế giới WTO. Với Nghị sĩ Max Baucus sẽ cầm đầu Ủy ban Tài chính Thượng viện, và là người đề xướng việc trả đũa gắt gao những vi phạm của đối tác Á Châu, mâu thuẫn nội bộ Mỹ về chính sách mậu dịch sẽ có hậu quả trước mắt là gây thêm sóng gió trong quan hệ giao thương với các nước Á Châu. Lồng trong khung cảnh này lại còn một hồ sơ mậu dịch thứ tư là Thỏa ước Tự do Mậu dịch với Hàn Quốc. Quốc hội Mỹ đang dự thảo bản Thỏa ước, trong khi một số kỹ nghệ hàng đầu của Mỹ, như xe hơi, mỹ phẩm, giày dép và dệt sợi bắn tiếng là sẽ chống. Một cách tổng quát, Tổng thống Bush có thể muốn phát triển tự do mậu dịch để mở rộng việc giao thương toàn cầu, nhưng nay ông rơi vào thế yếu về nội chính vì mất đa số tại Thượng viện. Đối diện với ông, phe thủ cựu của đảng Cộng hòa lẫn phe tả của đảng Dân chủ đều có thể liên kết với nhau để vừa giảm bớt tốc độ giải tỏa mậu dịch, vừa đòi hỏi các đối tác Á Châu phải tôn trọng nhân quyền và sự bình đẳng trong quan hệ buôn bán. Những chướng ngại đó xảy ra trong nội bộ chính trường Mỹ tất nhiên cũng cản trở việc Hoa Kỳ nhập cảng hàng hóa Á Châu nhiều hơn trước, hầu có thể kéo khu vực này ra khỏi nguy cơ suy thoái. Cho nên, chẳng những kinh tế Mỹ bị suy trầm mà chính trường Mỹ cũng bị tê liệt vì những mâu thuẫn nội bộ, và đó là những tin tức hết sức đáng lo cho Châu Á trong năm nay.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

COMMENTS

Xem toàn trang