Quan hệ Hoa-Nhật trong giai đoạn khó khăn


2005.10.28
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Trần Sơn Nam - Đỗ Hiếu

Trong thời gian gần đây, do nhiều nguyên nhân, từ chính trị đến chiến lược, mối quan hệ Hoa-Nhật vốn sẵn đã ở trong tình trạng khó khăn. Thủ Tướng Nhật Bản, ông Koizumi, lại còn làm cho tình trạng thêm căng thẳng qua chuyến viếng thăm đền thờ Yasukuni tuần trước đây, điều mà nhà cầm quyền Trung Quốc cực lực phản đối.

Thủ Tướng Nhật Bản Koizumi trả lời báo giới hôm 17-10-2005. AFP PHOTO

Đỗ Hiếu của ban Việt ngữ trao đổi ý kiến với ông Trần Sơn Nam về tương lai của mối quan hệ giữa hai cường quốc này đối với các nước khác trong vùng Đông Nam Á.

Đỗ Hiếu Thưa ông Trần Sơn Nam, quyết định đầu tuần trước đây của Thủ Tướng Nhật Bản, ông Koizumi, đến viếng thăm đền thờ Yakusuni đã gặp phản ứng mạnh mẽ từ phía những nhà cầm quyền Trung Quốc và Nam, Bắc Hàn.

Liệu những khó khăn mới này giữa các nước trong vùng Bắc Á, và đặc biệt giữa Trung Quốc và Nhật Bản có thể trở thành mối đe dọa cho tình trạng ổn định trong vùng không ?

Không phải lần đầu tiên

Trần Sơn Nam: Trước hết, đây không phải là lần đầu tiên ông Koizumi đến thăm đền Yakusuni. Từ ngày ông lên làm Thủ Tướng ông đã hứa là hàng năm ông sẽ đến viếng thăm đền thờ này, do đó mà lần viếng thăm này là lần viếng thăm thứ 5. Đền Yakusuni là nơi thờ những anh hùng liệt sĩ của Nhật Bản.

Trong những năm gần đây, lần nào ông Koizumi đến thăm đền thờ Yakusuni cũng đều bị Trung Quốc và Nam Hàn lên tiếng phản đối, nhưng ông vẫn trung thành với lời hứa lúc trước, mặc dầu nhiều người khuyên ông là không nên làm.

Nếu chỉ có vậy thì đền thờ này cũng không khác những đài kỷ niệm chiến sĩ ở nhiều nước khác, nhưng tại đây người ta lại còn thấy tên của những lãnh tụ thời chiến của Nhật Bản (như cựu Thủ Tướng Tojo chẳng hạn) về sau này bị coi là phạm nhân chiến tranh, vì vậy mà Trung Quốc và Nam Hàn phản đối, cho rằng viếng thăm đền thờ này có nghĩa là khơi lại tinh thần hiếu chiến của một thời đã qua, thời Nhật Bản chủ trương xâm lăng những nước trong vùng.

Trong những năm gần đây, lần nào ông Koizumi đến thăm đền thờ Yakusuni cũng đều bị Trung Quốc và Nam Hàn lên tiếng phản đối, nhưng ông vẫn trung thành với lời hứa lúc trước, mặc dầu nhiều người trong chính giới Nhật Bản, kể cả một vài người trong chính phủ của ông, khuyên ông là không nên làm vì họ cho rằng quyết định của ông chỉ gây thêm khó khăn về mặt ngoại giao với thế giới bên ngoài.

Đỗ Hiếu Về phương diện này và ngoài những lời tuyên bố phản đối thì Bắc Kinh và Hán Thành đã có những quyết định cụ thể nào chưa?

Trần Sơn Nam: Người ta được biết là ngay sau khi được tin là ông Koizumi tới thăm đền thờ Yasukuni, Nam Hàn đã bác bỏ chuyến viếng thăm Tokyo của Ngoại Trưởng Ban Ki-Moon và Trung Quốc đã bãi bỏ chuyến viếng thăm Bắc Kinh của Ngoại Trưởng Nhật Bản Machimura Nabutaka.

Tôi nghĩ đây chỉ là phản ứng đầu tiên và tình trạng cũng có thể thay đổi. Trong trường hợp Nam Hàn thì theo những tin cuối cùng, vào phút chót Ngoại Trưởng nước này vẫn tiếp tục lên đường đi Bắc Kinh để hội đàm với chính phủ Nhật Bản và sửa soạn cho buổi họp sắp tới vào tháng 11 của Hội Nghị 6 nước về chương trình hạt nhân của Bắc Hàn.

Riêng trong trường hợp của Trung Quốc thì thái độ đối với Nhật Bản xem ra vẫn còn gay gắt. Vả lại giữa Trung Quốc và Nhật Bản hồ sơ những vấn đề còn đang trong vòng tranh chấp hay nghi ngờ còn rất nhiều.

Những vấn đề tranh chấp

Đỗ Hiếu Những vấn đề mà ông vừa nói là đang còn trong vòng tranh chấp giữa hai nước là những vấn đề gì ?

Trần Sơn Nam: Nếu nhìn một cách tổng quát vào mối quan hệ giữa hai nước thì bối cảnh chung của tất cả những vấn đề hiện nay là sự cạnh tranh về mặt ảnh hưởng kinh tế cũng như chiến lược trong vùng Châu Á-Thái Bình Dương giữa Trung Quốc, một cường quốc đang lên và Nhật Bản, một nước đã đạt được tư thế cường quốc về mặt kinh tế (chỉ đứng sau có Mỹ) từ những thập niên trước, và nay muốn duy trì tư thế đó.

Cả hai nước đều muốn có ảnh hưởng trong khu vực Đông Nam Á. Và cũng về mặt chiến lược thì Trung Quốc không muốn thấy Nhật Bản liên minh quá chặt chẽ với Mỹ vì lo ngại là liên minh này sẽ là mối đe dọa quân sự trong tương lai.

Riêng về mặt chiến lược thì cả hai nước đều muốn có ảnh hưởng trong khu vực Đông Nam Á. Và cũng về mặt chiến lược thì Trung Quốc không muốn thấy Nhật Bản liên minh quá chặt chẽ với Mỹ vì lo ngại là liên minh này sẽ là mối đe dọa quân sự trong tương lai.

Cụ thể nhất là sự chống đối của Trung Quốc hồi đầu năm nay đối với sự sáp gần giữa Mỹ và Nhật Bản trong vấn đề Đài Loan, coi đây là một sự can thiệp vào nội bộ của Trung Quốc. Ngược lại Nhật Bản cũng lo ngại về những cố gắng tăng cường quân sự của Trung Quốc và thái độ hiếu chiến của Bắc Hàn, do đó muốn thay đổi hiến pháp hòa bình mà Nhật Bản đã chấp nhận sau Thế Chiến thứ 2.

Sự cạnh tranh ảnh hưởng về kinh tế

Đỗ Hiếu Thưa về mặt kinh tế thì sự cạnh tranh ảnh hưởng ra sao ?

Trần Sơn Nam: Về phương diện này thì tình trạng tỏ ra hết sức phức tạp. Một mặt thì quyền lợi của hai bên về mặt kinh tế có tính cách hỗ tương vì Trung Quốc nhập khẩu rất nhiều mặt hàng của Nhật Bản kể cả nguyên liệu lẫn máy móc kỹ nghệ cao, nhưng một mặt khác thì lại cạnh tranh nhau ráo riết trong việc kiếm dầu khí và dầu thô.

Nhật Bản và Trung Quốc chạy đua bỏ ra những khoản đầu tư lớn hàng chục tỷ dollar để thuyết phục Nga và một số những nước nhỏ ở Trung Á làm những đường ống dẫn dầu có lợi cho kỹ nghệ của mình. Đặc biệt và cụ thể hơn cả là sự tranh chấp những ngày gần đây giữa hai nước về vấn đề tìm dầu khí và dầu thô ở khu vực ranh giới thềm lục địa tại Biển Đông.

Đỗ Hiếu Ông vui lòng nói rõ thêm về điều này.

Trần Sơn Nam: Từ hơn một năm nay, Trung Quốc đã dựng lên một số dàn khoan dầu ở một vị trí giữa bờ biển Trung Quốc và đảo Okinawa của Nhật Bản. Có lúc Trung Quốc lại còn đưa cả tầu chiến của Hải Quân Trung Quốc như để uy hiếp Nhật Bản, trong khi đó thì Nhật Bản lên tiếng phản đối hành động của Trung Quốc, coi hành động này như đã xâm phạm đến chủ quyền của mình vì vị trí của những dàn khoan còn đang trong vòng tranh chấp.

Đây chính là vấn đề mà Nhật Bản muốn mang ra thảo luận với Trung Quốc khi Ngoại Trưởng Muchimura Nobutaka công du Bắc Kinh. Tuy nhiên, chuyến đi này vừa bị nhà cầm quyền Trung Quốc bãi bỏ để phản đối việc ông Koizumi viếng thăm đền Yakusuni.

Giải pháp dung hoà

Có một số người, ngay trong hàng ngũ những người ủng hộ ông, cũng không đồng ý với ông và đề nghị nên lập một đài kỷ niệm riêng để vinh danh những anh hùng liệt sĩ trong quá khứ để tránh những sự hiểu nhầm, trong số những người này, đặc biệt người ta phải kể đến những người trong doanh giới lo ngại về quan hệ mậu dịch giữa hai nước.

Đỗ Hiếu Sự tranh chấp này xem ra còn có thể kéo dài trong tương lai vì thực sự hai bên đều có nhu cầu khẩn thiết về dầu, liệu đã có bên nào đưa ra một giải pháp dung hòa nào chưa ?

Trần Sơn Nam: Thực ra thì Nhật Bản có lúc đã đề nghị là tại những vị trí còn đang trong vòng tranh chấp thì nên có sự hợp tác giữa hai bên để khai thác chung những nguồn lợi nếu có, như Trung Quốc đã từng đề nghị với Philippines và Việt Nam trong việc tìm kiếm dầu tại vùng tranh chấp gần quần đảo Trường Sa, nhưng cho đến nay bầu không khí xem ra còn khó khăn vì tình hình chung chưa được cải thiện.

Thủ Tướng Nhật Bản Koizumi thì lên tiếng mong mỏi sẽ có dịp nói chuyện tay đôi với Chủ Tịch Hồ Cẩm Đảo tại Hội Nghị thương đỉnh APEC vào tháng 11 sắp tới để giải tỏa những điều hiểu nhầm, nếu có giữa hai nước, nhưng về phía Trung Quốc thì chưa thấy có phản ứng nào thuận tiện đối với đề nghị mở đường này.

Dư luận Nhật Bản

Đỗ Hiếu Ông Koizumi vừa thắng lớn trong vụ bầu cử Hạ Viện Nhật Bản tháng trước đây, phải chăng vì quá tự tin mà ông không để ý đến những phản ứng bất lợi về mặt ngoại giao đối với quyết định viếng thăm đền Yakusuni của ông ?

Trần Sơn Nam: Thưa, cũng có người đã nói về vấn đề này, nhưng quan điểm cá nhân chủ quan của ông là một chuyện, còn dư luận bên ngoài, đặc biệt là ở những nước trước đây đã bị Nhật Bản xâm lăng, thì lại là chuyện khác . Thực ra, dư luận ở Nhật Bản cũng bị chia sẻ.

Có một số người, ngay trong hàng ngũ những người ủng hộ ông, cũng không đồng ý với ông và đề nghị nên lập một đài kỷ niệm riêng để vinh danh những anh hùng liệt sĩ trong quá khứ để tránh những sự hiểu nhầm, trong số những người này, đặc biệt người ta phải kể đến những người trong doanh giới lo ngại về quan hệ mậu dịch giữa hai nước.

Nhưng, ngược lại, cũng lại có một số người muốn cổ võ tinh thần độc lập truyền thống của người Nhật nói chung và đòi thay đổi cả Hiến Pháp mà Nhật Bản đã chấp nhận sau Thế Chiến 2, để Nhật Bản có thể giữ một vai trò tương xứng với tư thế cường quốc trên chính trường quốc tế.

Cùng với một ý muốn tương tự từ phía Trung Quốc, đây chính là nguyên nhân sâu xa của sự cạnh tranh giữa hai nước, mà vụ đền Yakusuni chỉ là một vụ có tính cách điển hình.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

COMMENTS

Xem toàn trang