Tìm lại con đường đến với lụa Hà Đông

Nói đến địa danh Hà Đông của Việt Nam là nói đến lụa Hà Đông nổi tiếng khắp nước mà một người Việt từ Hoa Kỳ về đang tìm cách khôi phục lại phẩm chất chính thống của hàng lụa tinh tuyền này ngay trên quê ngoại của mình.
Thanh Trúc, phóng viên đài RFA
2009-06-30
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Ở trong làng Vạn Phúc hiện  ba tới bốn gia đình có dệt tơ tằm chính cống nhưng nhà buôn ít mua vì nó đắt
Ở trong làng Vạn Phúc hiện ba tới bốn gia đình có dệt tơ tằm chính cống nhưng nhà buôn ít mua vì nó đắt
Photo: RFA

Từ  một mảnh vải cũ bằng lụa để làm triều phục

Trịnh Bách là người Việt sống ở Mỹ, về nước theo  chương trình của UNESCO, tức Tổ Chức Văn Hoá Giáo Dục Khoa Học Liên Hiệp Quốc, đang giúp Việt Nam khôi phục lăng tẩm và triều phục của vương triều nhà Nguyễn thưở trước.

Trước đó, ở Mỹ, Trịnh Bách đã liên lạc rất thường với các hậu duệ của nhà Nguyễn và may mắn được họ cung cấp những mảnh vải cũ như vải đoạn Bát Ty tức loại vải chính bằng lụa để làm triều phục . 

Cái thời mà Pháp mới chiếm Việt Nam  thì vùng đất miền tây ngoài Hà Nội lúc đó gọi là Hà An, cụ cố tôi lúc đó làm tổng đốc Hà An , năm 1896  thì đổi đất đó thành Hà Đông.

Cụ cố ngoại tôi có lập nên một cái chùa ở làng Tây Mỗ Hà Đông. Năm 1994 lần đầu tiên tôi về thăm thì mấy cái y môn thêu rồng phượng trong chùa vì lâu năm qua nên bị mục bị hư hết .

 Tôi mới tính đi kiếm người để sửa lại hoặc làm lại thì tôi mới gặp mấy người ở Thường Tín Hà Đông , hai ba đời trước của nhà họ là hay thêu cho cung đình Huế thành thử  bây giờ là đời thư tư thì họ vẫn còn làm được.

Nhưng mà kiếm được họ thì lại không có loại  vải như ngày xưa nữa. Thành ra tôi mới mày mò rồi  gặp được mấy người trong làng Vạn Phúc.

Trước đó, ở Mỹ, Trịnh Bách đã liên lạc rất thường với các hậu duệ của nhà Nguyễn và may mắn được họ cung cấp những mảnh vải cũ như vải đoạn Bát Ty tức loại vải chính bằng lụa để làm triều phục .  

Một mặt  đem các mẫu vải này tới Bảo Tàng Viện Dệt May ở Washington nhờ phân chất, mặt khác mang về cho  những người cao niên ở làng Vạn Phúc coi lại. Trịnh Bách tìm ra nhiều điểm trùng hợp trong lời giải đáp của hai phía. Đó là con đường anh đến với lụa Hà Đông. 

Một mặt  đem các mẫu vải này tới Bảo Tàng Viện Dệt May ở Washington nhờ phân chất, mặt khác mang về cho  những người cao niên ở làng Vạn Phúc coi lại. Trịnh Bách tìm ra nhiều điểm trùng hợp trong lời giải đáp của hai phía. Đó là con đường anh đến với lụa Hà Đông.

Tôi mang về để tìm cách  dệt lại . Thực  ra cái tôi dệt lại cũng  không phải là lụa nữa mà là đoạn tức là xa tanh  rồi sau mới đi ra những cái loại như là trừu tức cũng là lụa nhưng mà chỉ trong chương trình phục hồi những các triều phục ở Huế thôi.

Từ những chương trình đó họ mới bắt đầu quay lại cái lụa cổ. Những cái gì làm trong chương trình của tụi tôi là hoàn toàn một trăm phần trâm tơ tằm, nhưng mà đưa ra  thị trường thì toàn những cái kêu bằng dọc tằm ngang bóng, sợi dọc thì bằng tơ tằm, sợi ngang thì bằng polyester .

Như vậy lụa tơ tằm này có hai màu, gọi tên là dọc tằm ngang bóng, tức hai loại sợi lúc nhuộm thì ăn màu khác nhau nên phải nhuộm hai lần. Vải lụa hai màu có 30% tơ tằm 70% polyester hoặc 50% tằm 50% polyester. Đây  cũng là loại dọc tằm ngang bóng phổ biến tại  thị trường trong và ngoài nước.

Tôi mang về để tìm cách  dệt lại . Thực  ra cái tôi dệt lại cũng  không phải là lụa nữa mà là đoạn tức là xa tanh  rồi sau mới đi ra những cái loại như là trừu tức cũng là lụa nhưng mà chỉ trong chương trình phục hồi những các triều phục ở Huế thôi.
Anh Trịnh Bách

Khơi lại những gì đã thất truyền

Tuy nhiên để có lụa phẩm chất tốt và chính thống thì  người ưa chuộng phải đặt hàng tận gốc:

Ở trong làng Vạn Phúc hiện  ba tới bốn gia đình có dệt tơ tằm chính cống nhưng nhà buôn ít mua vì nó đắt. Nếu mình tới đặt thì họ vẫn dệt.  Thứ hai  nữa nếu mình biết thì mình yêu cầu họ dệt chặt mặt hơn .

Chứ còn dệt thường đưa ra thị trường thì họ dệt thưa hơn, vải nó nhẻo. Những chỗ chịu nhận như ở trong làng Vạn Phúc làng La Khê  hoặc các nơi khác thì mình đặt theo lối sợi tơ nhuộm trước khi dệt thì  vải sẽ rất đẹp và chắc hơn. Ví dụ một centimet có bao nhiêu sợi thì họ sẽ dệt cho mình thì cái vải giống ngày xưa hơn.

Ở trong làng Vạn Phúc hiện  ba tới bốn gia đình có dệt tơ tằm chính cống nhưng nhà buôn ít mua vì nó đắt. Nếu mình tới đặt thì họ vẫn dệt.  Thứ hai  nữa nếu mình biết thì mình yêu cầu họ dệt chặt mặt hơn .
Anh Trịnh Bách

Theo anh Trịnh Bách, người mình khi nói đến lụa là nói đến sự mềm mại óng chuốt của vải  nhưng thực tế lụa mềm bây giờ không phải là lụa chính thống. Lụa 100% tơ  tằm tức lụa tốt và được dệt chặc mặt giống ngày xưa thì mềm, chắc và ít nhăn. Còn loại vải thưa mà dệt  kiểu dọc tằm ngang bóng thì nhão sợi và dễ nhăn.

Trả lời câu hỏi là phải gọi công việc anh đang làm như thế nào cho đúng, Trịnh Bách bảo có thể gọi là phục hồi:

Tại vì thất  truyền rồi mà bây giờ mình cố khơi lại. Có một điều   khác là ngày xưa dệt bằng tay bây giờ dệt bằng  máy, vậy thôi. Tơ tằm dễ đứt thành nếu dệt bằng máy thủ công của mình thì chiều rộng của nó thường không quá tám mươi centimet.

Thế nhưng bây giờ mấy người chuyên viên trong làng Vạn Phúc hay gần Vạn Phúc đã chế ra cái loại không dệt lụa được như thế mà chỉ dệt được xa  tanh cũng từ tơ tằm,  nó rộng một mét rưỡi . Nhưng tính chất của nó thì phải hiểu Hà Đông xưa giờ không bao giờ dệt xa tanh hết.

Một mặt  mình muốn luyện thợ trẻ, thứ hai là giúp cho họ dệt lại những loại vải thời xưa. Hiện mới dệt lại được một loại vải kếu là đoạn nam, tức là giữa lụa và sa tanh nhưng hoa văn của nó rất lớn.
Anh Trịnh Bách

Lúc tôi về họ mới bắt đầu dệt. Còn nghề của họ ngày xưa bên La Khê chẳng  hạn là sa với the, bên Vạn Phúc thì lụa. Nhưng bây giờ bên La Khê cũng dệt quế dệt the, dệt sa dệt lụa và bên Vạn Phúc cũng dệt từng đó thứ luôn.

Anh trình bày rõ ràng hơn về mục đích của công việc đang làm  ở Vạn Phúc và La Khê:

Một mặt  mình muốn luyện thợ trẻ, thứ hai là giúp cho họ dệt lại những loại vải thời xưa. Hiện mới dệt lại được một loại vải kếu là đoạn nam, tức là giữa lụa và sa tanh nhưng hoa văn của nó rất lớn.

Cuối cùng thì La Khê bây giờ  dệt lại được cái đó rồi và chúng tôi đang may lại những trang phục cho hai đội đại nhạc và tiêu nhạc ở trong cung đó. UNESCO giúp phục hồi lại nhã  nhạc Việt Nam thì tôi giúp cho cả hai bên.

Trịnh Bách còn cảnh báo là  hiện tại Trung Quốc đã dệt được loại vải đoạn nam với mẫu mã y như Việt Nam. Anh nói Trung Quốc dùng lọai tơ rẻ để dệt vải đoạn nam như sản phẩm của Vạn Phúc  rồi nhập vào Việt Nam để bán với giá rẻ mà  người tiêu dùng phải cẫn thận nếu không muốn mua phải lụa giả.   

Xem toàn trang