Dân chủ tại Việt Nam qua việc tham gia của người dân vào các quyết sách quốc gia


2007-02-05
Share

Nhã Trân, phóng viên đài RFA

Trong chiều hướng cỗ võ cho dân chủ trong thế kỷ thứ 21, Liên Hiệp Quốc thường có báo cáo về tình hình dân chủ ở các nước. Phúc trình mới nhất của tổ chức quốc tế này nhận định về mức độ dân chủ người dân tại Việt Nam được hưởng trong nhiều năm vừa rồi, qua khía cạnh tham gia vào việc quyết định các chính sách, hướng đi cho đất nước.

Biểu ngữ chào mừng Đại hội 10 trên đường phố Hà Nội hôm 17-4-2006. AFP PHOTO

Nhã Trân tường trình báo cáo này, đồng thời ghi nhận ý kiến của người dân trong nước về mức độ dân chủ tại Việt Nam.

Bản nghiên cứu mới nhất của Chương trình Phát triển LHQ (UNDP), với tiêu đề thúc đấy mức độ dân chủ và gia tăng sự tham gia của người dân ở Việt Nam, là kết quả thu thập dữ liệu và phân tích về vai trò của quần chúng trong quá trình soạn thảo những quyết định hệ trọng, cốt lõi của đất nước.

Lối tiếp thu từ trên xuống

Sau nhiều tìm hiểu, ban nghiên cứu, gồm chuyên gia thuộc các nước khác nhau, đưa ra kết luật rằng cho đến nay, tình hình dân chủ ông Việt Nam, qua việc người dân được đóng góp tiếng nói, ý kiến vào các công tác chính quyền, vẫn còn thấp tuy chính phủ có tỏ ra cố gắng cải tổ.

Nói một cách cụ thể, dân chủ ở Việt Nam hiện giờ được thực hiện theo lối tiếp thu từ trên xuống, nghĩa là quần chúng thực sự chỉ được phép tán thành những quyết định mà giới lãnh đạo đã đề xuất, thay vì có tiếng nói tối hậu.

Nguyên nhân được giải thích là vì các đường lối, chủ trương được chính quyền đưa ra trong tinh thần yêu cầu người dân chấp nhận. Các phản bác của quần chúng không được khuyến khích, mà nếu có thường cũng chẳng đi đến đâu, chẳng dẫn tới kết quả nào.

Thôi thì người ta nói gì thì mình nghe, làm theo thôi…. Mình muốn nói thì cứ nói, nhưng người ta có nghe không là chuyện khác.

Tuy mở đầu rằng Việt Nam đã và đang áp dụng nhiều biện pháp phù hợp, hiệu quả hầu gia tăng mức tham gia của dân vào quá trình quyết định, báo cáo sau đó lại nói rằng qua nhiều năm, hình thức tham gia của người dân luôn là kiểu chấp hành chỉ thị của nhà nước.

Phúc trình viết rằng ở Việt Nam, các quyết định được đưa ra với xu hướng đợi dân tán đồng, chứ không phải để tham khảo ý kiến của quần chúng. Theo giải thích của văn kiện, ở Việt Nam tinh thần câu “nhân dân làm chủ” thường không được áp dụng, ngược lại người dân đóng vai trò thụ động, là yểm trợ mọi đề xuất “trên” đưa ra.

Ý kiến người dân

Dân chủ trong nước hiện nay được thực hiện đến độ nào, xét theo khía cạnh tham dự của quần chúng vào các quyết sách của quốc gia? Người dân có thật chỉ được yêu cầu tán đồng mọi đề xuất của giới lãnh đạo, thay vì được quyền, được tham vấn? Để có câu trả lời, chúng tôi liên hệ, trao đổi với một số người ở cả 3 miền đất nước.

Bà Hương, một giáo viên cấp 2 thành phố Hải Phòng, tâm sự rằng bà ít lên tiếng trong các cuộc họp ở trường cũng như ở phường khóm, sau khi thấy là ý kiến của mình đôi khi chỉ gây hệ lụy cho bản thân hoặc gia đình. Bà nói, những kinh nghiệm học được khiến bà đã chọn thái độ:

“Thôi thì người ta nói gì thì mình nghe, làm theo thôi…. Mình muốn nói thì cứ nói, nhưng người ta có nghe không là chuyện khác”.

Trong khi người nữ giáo viên nhận định như vậy, một công chức, cư dân Đắc Lắc, xác nhận trong quá khứ khi đi họp từng nói lên suy nghĩ hoặc góp ý về chủ trương của nhà nước mà chính quyền địa phương thông báo, tuy nhiên nhận ra là thắc mắc, ý kiến của ông không được giải đáp hay quan tâm. Ông cũng cho hay, hàng chục năm nay người dân chỉ biết chính sách trên đề ra, vì:

“ Dân chủ của Việt nam là kiểu từ trên xuống, chứ đâu phải từ dưới lên. Người dân đương nhiên là không được hỏi ý kiến, góp ý về các chính sách, đường lối của nhà nước”.

Cách xa miền Trung hàng ngàn cây số, một phụ nữ Vĩnh Long cho biết cảm thấy được khuyến khích tham gia vào việc nước tới một mức độ nào đó vì được kêu gọi đi họp tổ, họp phường và được mời lên tiếng, tuy nhiên tựu trung thì cũng chỉ tuân theo những định hướng của chính quyền mà thôi:

Đi họp, nhưng mà đâu có ai dám nói gì. Đường lối, chính sách của nhà nước, người dân không được biết gì hết, không dám bàn tới. Ai mà dám nói. Có nói là thành phần cán bộ, thành phần quen với họ, chớ ai mà dám.

“Đi họp, nhưng mà đâu có ai dám nói gì. Đường lối, chính sách của nhà nước, người dân không được biết gì hết, không dám bàn tới. Ai mà dám nói. Có nói là thành phần cán bộ, thành phần quen với họ, chớ ai mà dám”.

Tương quan giữa dân chúng và chính phủ

Trở lại bản phúc trình của LHQ, bên cạnh các nhận định đã nêu, văn kiện còn trích dẫn ghi nhận trước đây của Bộ Lao Động-Thương binh & Xã hội, là ý kiến của quần chúng nếu khác biệt với đường lối của cấp lãnh đạo thì thường bị lờ đi, thay vì được ghi nhận, bàn thảo.

Điển hình là trong quá trình tiến hành chương trình 135 lúc trước, các đoàn thể, tổ chức được mời tham dự các cuộc họp tuy nhiên họ ngần ngại không đưa ra ý kiến khác với chủ trương của nhà cầm quyền.

Sau cùng, bản nghiên cứu đưa ra nhận xét rằng khuynh hướng dân chủ tập trung, được Hà Nội áp dụng lâu nay, có khả năng dẫn đến hiện tượng tầng lớp đại diện địa phương gần gũi, hòa hợp với thành phần quan chức nhà nước hơn là với tầng lớp nhân dân phía dưới. Nói một cách khác, tương quan giữa dân chúng và chính phủ, tức giữa giới cử tri và giới công bộc của nhân dân, vẫn còn xa cách.

Thực trạng này khiến nhà cầm quyền trung trung ương, thay vì hiểu rõ tâm tư và nguyện vọng của quần chúng thì chỉ biết qua các báo cáo của địa phương, mà mức chính xác không phải bao giờ cũng được bảo đảm.

Dân chủ ở Việt Nam là một trong những vấn đề ngày càng được quan tâm và đề cập đến trong thập kỷ này. Các phản ánh từ trong và ngoài nước có những đánh giá tương tự như của LHQ về tình hình dân chủ ở Việt Nam.

Câu hỏi thường được nghe nhiều nhất là, đến lúc nào người dân trong nước mới được hưởng một nền dân chủ thực sự và toàn vẹn, giúp quốc gia bắt kịp đà hưng quang của thế giới, trong khi thiên niên kỷ mới đã bắt đầu từ lâu.

Thông tin trên mạng:

- Deepening Democracy and Increasing Popular Participation in Viet Nam

Ý kiến (0)

Xem tất cả ý kiến.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Xem toàn trang