ASEAN cần thay đổi để bảo vệ lợi ích sống còn

Đào Nguyên Cát
2020-11-11
Share
 ttt Hình minh hoạ. Những người lính đi qua một tấm biển về Thượng đỉnh ASEAN ở Hà Nội hôm 11/11/2020
Reuters

Các nhà lãnh đạo ASEAN và Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) sẽ gặp nhau trực tuyến trong tuần này để tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 37, Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) lần thứ 15 và các Hội nghị cấp cao liên quan.

Trọng tâm chính của Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 37 sẽ bao gồm các vấn đề quan trọng như đại dịch COVID-19, vấn đề Biển Đông, tiến trình đàm phán Bộ quy tắc ứng xử (COC), tiến trình hội nhập ASEAN và nhiều vấn đề khác.

Biển Đông - tuyến đường thủy chiến lược với lưu lượng thương mại trị giá 5.000 tỷ USD mỗi năm - được cho là có trữ lượng dầu mỏ và khí đốt khổng lồ. Khu vực này cũng giàu tài nguyên thủy sản.

Trung Quốc – quốc gia đang phát triển nhanh chóng - đã và đang hành xử như một bá chủ tại Biển Đông. Bắc Kinh cưỡng chiếm quần đảo Hoàng Sa mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền và bãi cạn Scarborough - khu vực mà Philippines tuyên bố chủ quyền. Bắc Kinh cũng nhiều lần xâm phạm vào các vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của các bên tranh chấp khác.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã xây dựng trái phép một số đảo nhân tạo tại Biển Đông, đặc biệt là tại quần đảo Trường Sa mà cả Việt Nam và Trung Quốc đều tuyên bố chủ quyền và biến chúng thành các cơ sở quân sự, đe dọa hòa bình và an ninh của khu vực ASEAN. Các nước ASEAN và cộng đồng quốc tế, trong đó có Mỹ, đã lên án mạnh mẽ các hoạt động phi pháp và hành vi cưỡng bức của Trung Quốc đối với các nước nhỏ ở Đông Nam Á. Không hài lòng với các hành động đơn phương và gây hấn của Trung Quốc, Mỹ đã tiến hành Chiến dịch Tự do Hàng hải (FONOP) bằng cách triển khai các tàu chiến của mình tới gần các khu vực ở Biển Đông do Trung Quốc chiếm đóng trong những năm gần đây. Do vậy, căng thẳng giữa Trung Quốc và Mỹ tại Biển Đông đã gia tăng rất nhiều.

Chính vì vậy, quá trình đàm phán về Biển Đông và COC là những vấn đề nghiêm trọng đối với các nước ASEAN. Các nước ASEAN đang nhận được sự ủng hộ và đoàn kết đáng kể trong các tranh chấp ở Biển Đông từ nhiều quốc gia. Bên cạnh Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia, Anh, Pháp, Đức, Canada và các quốc gia trên toàn cầu đã bày tỏ sự ủng hộ và đoàn kết với các nước ASEAN.

Tháng 5/2020, Indonesia - lãnh đạo trên thực tế của ASEAN - thừa nhận phán quyết của PCA năm 2016 là cơ sở để giải quyết các tranh chấp hàng hải. Vào tháng 9 năm nay, Philippines cũng tuyên bố rằng tất cả các tranh chấp ở Biển Đông phải được giải quyết dựa theo UNCLOS và phán quyết năm 2016 của PCA. Anh, Đức và Pháp cũng ủng hộ phán quyết này.

5 quốc gia ASEAN có tranh chấp trực tiếp với Trung Quốc ở Biển Đông. Tuy nhiên, không phải lúc nào ASEAN cũng có tiếng nói thống nhất và mạnh mẽ về vấn đề này, mặc dù cả 10 nước đã nhất trí thành lập Cộng đồng ASEAN. Trung Quốc đã khôn khéo sử dụng các kẽ hở của ASEAN để chia rẽ tổ chức này. Các nước nhỏ như Campuchia và Lào đã trở thành đồng minh mạnh mẽ của Trung Quốc. Nhiều người cho rằng hai nước này đang làm việc vì lợi ích của Trung Quốc trong các cuộc họp ASEAN.

Hình minh hoạ. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại Thượng đỉnh ASEAN ở Hà Nội hôm 26/6/2020
Hình minh hoạ. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại Thượng đỉnh ASEAN ở Hà Nội hôm 26/6/2020
Reuters

Hơn nữa, ASEAN là một tổ chức yếu kém và Ban Thư ký ASEAN bị thiếu hụt ngân quỹ hoạt động. Nhiều người đã chỉ trích Tổng thư ký ASEAN hiện tại Dato Lim Jock Hoi, người Brunei, hoạt động không hiệu quả vì tiếng nói của ông hiếm khi được lắng nghe trong đại dịch COVID-19 và các hoạt động xâm phạm bất hợp pháp của Trung Quốc tại các EEZ của các nước thành viên ASEAN tại Biển Đông.

ASEAN đang cần một cuộc đại tu. ASEAN phải là một tổ chức mạnh mẽ và hiệu quả để xử lý các thách thức của thế kỷ 21. Không nên để các nước bên ngoài lợi dụng các nước thành viên để chia rẽ ASEAN. Tổng Thư ký ASEAN phải được lựa chọn trên cơ sở thành tích và phẩm chất lãnh đạo hơn là trên cơ sở luân phiên. Cách thức hoạt động của ASEAN cần được thay đổi.

Muốn vậy, cần có sự thống nhất và đoàn kết của ASEAN. Chủ tịch ASEAN hiện nay là Việt Nam cùng phối hợp với Indonesia đang cố gắng đạt được sự thống nhất trong ASEAN. Đã đến lúc các nhà lãnh đạo ASEAN phải suy nghĩ lại về con đường tương lai của ASEAN và cải cách tổ chức này. Ban Thư ký ASEAN phải được trao quyền và tăng cường hơn nữa. Nếu cả 10 thành viên ASEAN đoàn kết, Trung Quốc có thể thay đổi hành vi hung hăng tại Biển Đông.

Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 53 tại Hà Nội, dưới sự chủ trì của Việt Nam, các nước ASEAN đã nêu rõ mong muốn tất cả các tranh chấp tại Biển Đông được giải quyết dựa trên luật pháp quốc tế và thông qua các cuộc đàm phán hòa bình. Các nhà lãnh đạo ASEAN phải nỗ lực nghiêm túc để cải cách ASEAN đồng thời duy trì sự đoàn kết nội khối, không nên thỏa hiệp về COC - vốn phải dựa trên các quy tắc quốc tế và ràng buộc về mặt pháp lý.

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do

Anonymous says:
11/11/2020 20:01

VN muốn Asean vững tin ĐK mạnh nên thể hiện sự áp đặt hung dữ của TQ qua luật cho phép hải cảnh được quyền bắn làm Asean bất ổn VN nhân dịp HN.Asean nên tuyên bố cứng dựa điều 4.sách trắng QP nếu an nguy QPBG VN sẽ hợp tác sâu rộng đối tác mạnh nhằm nâng bảo vệ QPBG chủ quyền tôn trọng luật pháp QT ổn định KVBĐ Asean hãy tin tưởng VN sẽ đi đầu chống áp đặt bảo vệ ANHH tạo niềm tin Asean ĐK cùng lên tiếng vững tin

Anonymous says:
11/11/2020 20:27

Biển Đông là của chung, trong quá trình đàm phán, ASEAN phải hợp tác chặt chẽ và có sự tham gia của cộng đồng quốc tế, đặc biệt là bộ tư kim cương, để có tính pháp lý ràng buộc, không để Trung Quốc đưa ra đòi hỏi phi lý, các điều khoản trái với luật biển UNCLOS 1982, bất lợi sau này.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Xem toàn trang