Liệu Indonesia có thực sự cứng rắn trước Trung Quốc

Hà Vĩ Tinh
2020-08-04
Share
  t Hình minh hoạ. Tổng thống Indonesia Joko Widodo đến thăm căn cứ quân sự ở Natuna hôm 8/1/2020
AFP

Bất chấp đại dịch viêm đường hô hấp do virus Corona chủng mới gây ra (COVID-19) tiếp tục hoành hành trên phạm vi toàn cầu, các tàu cá của ngư dân Trung Quốc dưới sự hỗ trợ của các đội tàu hải cảnh có vũ trang của quốc gia này đã nhiều lần xâm nhập vào lãnh hải của Indonesia trong nhiều tháng qua. Động thái này là một phần trong chiến lược gia tăng các hành động quân sự hóa của Trung Quốc trên Biển Đông.

Để đối phó với các hành động ngang ngược của Trung Quốc, thay vì các phản ứng mềm mỏng như đã từng làm trong quá khứ, gần đây Indonesia đã áp dụng những bước đi mạnh mẽ hơn với quan điểm cứng rắn hơn nhằm khẳng định chủ quyền quốc gia trước các hành động xâm phạm ngày càng gia tăng của Trung Quốc.

Tháng 7/2020, trong một cuộc phô trương lực lượng, hải quân Indonesia đã tổ chức một cuộc tập trận kéo dài bốn ngày tại khu vực gần quần đảo Natuna, một lãnh thổ của Indonesia gần sát với "Đường 9 đoạn" phi pháp mà Trung Quốc tuyên bố để đòi hỏi chủ quyền tại biển Đông.

Trước đó, tháng 5/2020, Indonesia đã gửi công hàm ngoại giao lên Liên hợp quốc (LHQ), trong đó, Indonesia đã tuyên bố rằng "đường 9 đoạn" của Trung Quốc ở biển Đông là thiếu cơ sở pháp lý quốc tế và đi ngược lại UNCLOS. Viện dẫn phán quyết mà Tòa trọng tài đưa ra năm 2016, Indonesia cho biết không có cơ sở pháp lý nào ủng hộ yêu sách chủ quyền của Trung Quốc đối với khoảng 90% diện tích vùng biển bị tranh chấp. Phán quyết của Tòa Trọng tài đã bác bỏ yêu sách “đường 9 đoạn” của Trung Quốc và thay vào đó ủng hộ lập trường của Philippines. Indonesia nhấn mạnh rằng họ đã liên tục kêu gọi tuân thủ đầy đủ luật pháp quốc tế và họ không bị ràng buộc bởi bất kỳ yêu sách nào trái với luật pháp quốc tế.

Nhiều người ngạc nhiên trước động thái này. So với các quốc gia Đông Nam Á khác, Indonesia là nước xuất hiện tương đối mờ nhạt trong các vấn đề liên quan đến biển Biển Đông – họ chỉ bày tỏ sự phản đối trước các hoạt động đánh bắt cá của Trung Quốc ở ngoài khơi quần đảo Natuna, nay gọi là biển Bắc Natuna. Trên thực tế, Indonesia không phải là bên tham gia chính trong tranh chấp ở biển Đông.

Indonesia ban đầu không phải là một bên tham gia trong tranh chấp ở biển Đông. Bởi vì các lý do sau:

Thứ nhất là do vị trí địa lý độc đáo của Indonesia. Nước này nằm ở phía Đông Nam khu vực tranh chấp chính ở biển Đông, bị ngăn cách với vùng biển này bởi Malaysia và Brunei. Theo UNCLOS, EEZ của Indonesia không chồng lấn với “đường 9 đoạn” của Trung Quốc như các quốc gia khác như Việt Nam và Malaysia, nghĩa là nước này sẽ không nằm ở trung tâm của tranh chấp ở biển Đông.

Hình minh hoạ. Hình chụp hôm 3/1/2020: Tư lệnh vùng 1, Phó đô đốc Yudo Margono duyệt quân ở căn cứ quân sự của Indonesia tại đảo Riau
Hình minh hoạ. Hình chụp hôm 3/1/2020: Tư lệnh vùng 1, Phó đô đốc Yudo Margono duyệt quân ở căn cứ quân sự của Indonesia tại đảo Riau
AFP

Thứ hai, Trung Quốc chưa bao giờ chính thức đưa ra yêu sách chủ quyền đối với quần đảo Natuna, cái gọi là tranh chấp là do “đường 9 đoạn” chồng lấn với EEZ của Indonesia ở biển Bắc Natuna. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng đã nhắc lại rằng không có tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc và Indonesia, mà chỉ có sự khác biệt về quan điểm giữa hai nước về quyền của họ tại một số khu vực ở biển Đông. Tranh chấp của hai bên đang trong giai đoạn âm ỉ, chứ chưa bùng phát.

Thứ ba, Trung Quốc và Indonesia có lợi ích chung. Các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn do Trung Quốc đầu tư đã mang lại lợi ích kinh tế to lớn cho Indonesia. Là nhà đầu tư lớn thứ hai của Indonesia và là là đối tác thương mại lớn nhất của Indonesia. Trung Quốc đã đầu tư khoảng 2,3 tỷ USD vào Indonesia trong nửa đầu năm 2019, gần bằng tổng lượng đầu tư của cả năm 2018. Đồng thời, Indonesia và Trung Quốc đang từng bước trở thành đối tác quan trọng trong sáng kiến Vành đai và Con đường” (BRI) của Trung Quốc và Trục hàng hải toàn cầu (GMF) của Indonesia. Trong Diễn đàn hợp tác quốc tế “Vành đai và Con đường” lần thứ hai được tổ chức vào tháng 4/2019, Trung Quốc và Indonesia đã ký những văn kiện quan trọng về các hành lang kinh tế toàn diện khu vực, cho thấy những đỉnh cao mới trong quan hệ song phương thân thiện giữa hai nước.

Trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường”, trong những năm qua, Trung Quốc đã triển khai rất nhiều dự án xây dựng cơ sở hạ tầng tại Indonesia, trong đó phải kể đến dự án đường sắt cao tốc trên cao Jakarta – Bangdung – Tây Java trị giá hơn 6 tỷ USD và nhiều dự án chiến lược khác.

Sự gia tăng các khoản đầu tư của Trung Quốc tại Indonesia đang tỷ lệ thuận với các khoản nợ Indonesia đối với Trung Quốc. Đáng chú ý, hiện tại, khoản nợ Trung Quốc mà chính phủ Indonesia đang phải gánh chịu đã đạt mức 17,75 tỷ USD. Con số này đã khiến Trung Quốc trở thành chủ nợ thứ tư trong tổng số nợ nước ngoài của Indonesia. Do vậy, Indonesia rất cần các khoản đầu tư của Trung Quốc để xây dựng cơ sở hạ tầng và nhất là để vực dậy nền kinh tế đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch bệnh COVID-19.

Bên cạnh quan hệ kinh tế, quan hệ quân sự giữa Indonesia và Trung Quốc thời gian gần đây đang có những dấu hiệu cho thấy ngày càng phát triển và xích lại gần nhau, mặc dù thời gian qua, quân đội Indonesia đã có những hành động thể hiện lập trường mạnh mẽ đối với sự xâm nhập của các tàu cá Trung Quốc vào vùng biển Indonesia.

Tháng 1/2020, sau khi Indonesia phát hiện tàu hải cảnh Trung Quốc hộ tống nhiều tàu cá xâm nhập vào vùng đặc quyền kinh tế của Indonesia, quân đội Indonesia đã tuyên bố trạng thái sẵn sàng chiến đấu, đồng thời triển khai máy bay chiến đấu F-16. Tổng thống Indonesia, ông Joko Widodo (Jokowi) cũng đã đích thân đến Natuna thị sát tình hình và động viên binh sỹ đang làm nhiệm vụ tại đây.

Sau đó, các lực lượng vũ trang Indonesia đã thành lập một Trung tâm Thông tin Hàng hải tại các đảo để theo dõi và chặn các tàu cá nước ngoài được coi là vi phạm vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Indonesia.

Tuy nhiên, những động thái trên được đánh giá là chỉ để thể hiện lập trường cứng rắn bề ngoài nhằm trấn an dư luận trong nước và quốc tế trước những hành động ngang ngược của Trung Quốc đối với không chỉ Indonesia và còn đối với những quốc gia khác trong ASEAN.

Trên thực tế, sự hợp tác trên lĩnh vực quân sự giữa Indonesia và Trung Quốc đã được mở rộng và thúc đẩy trước đó rất lâu khiến cho những phản ứng quân sự này bị mờ nhạt trong bối cảnh quan hệ giữa quân đội hai nước được đánh dấu bằng những sự kiện tốt đẹp.

Ví dụ, tháng 12/2018, Tổng thống Jokowi đã bổ nhiệm một tướng quân đội Indonesia làm tùy viên quốc phòng tại Trung Quốc. Việc bổ nhiệm một sỹ quan cấp tướng giữ chức vụ tùy viên quốc phòng tại địa bàn Trung Quốc là một việc làm chưa có tiền lệ, thể hiện sự coi trọng của Indonesia đối với Trung Quốc và nhất là trong quan hệ quốc phòng.

Năm 2019, ngay sau khi ông Prabowo được bổ nhiệm giữ chức vụ Bộ trưởng Quốc phòng Indonesia, Trung Quốc là quốc gia đầu tiên ông Prabowo đến thăm trên cương vị này. Trong chuyến thăm này, Bộ trưởng Prabowo gặp gỡ người đồng cấp Ngụy Phượng Hòa (Wei Fenghe) và Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc Hứa Kỳ Lượng (Xu Qiliang) nhằm thảo luận các biện pháp nâng cao chất lượng trong hợp tác quốc phòng giữa hai nước.

Khi đại dịch COVID-19 bắt đầu bùng phát và trở nên nghiêm trọng tại Indonesia, lãnh đạo Indonesia đã chủ động thông qua kênh hợp tác quân sự với Trung Quốc để tác động, nhận viện trợ y tế từ Trung Quốc. Với sự tác động mạnh mẽ của giới lãnh đạo Indonesia, ngày 23/3/2020, máy bay C-130 Hercules của không quân Indonesia được phép đến Trung Quốc để nhận và vận chuyển 8 tấn hàng thiết bị y tế từ Trung Quốc về Indonesia phục vụ cho công tác phòng chống dịch bệnh tại Indonesia. Tiếp sau đó, ngày 12/5/2020, Trung Quốc đã cử một máy bay quân sự vận chuyển hàng cứu trợ và thiết bị y tế đến Jakarta nhằm giúp quốc gia này đối phó với những khó khăn trong quá trình phòng chống dịch bệnh.

Cũng có nhiều nguồn tin xác nhận rằng, cuối năm 2019, quân đội Indonesia đã lên kế hoạch mua tàu tuần tra hải quân trị giá 200 tỷ USD của Trung Quốc. Tuy nhiên, thương vụ này đã không thành công. Giới quan sát cho rằng, với tiềm năng quân sự của Trung Quốc hiện nay và đặc biệt là với nhu cầu hợp tác ngày càng lớn từ phía Indonesia, quan hệ hợp tác quân sự giữa hai nước đang ngày càng gần gũi, Indonesia ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào Trung Quốc trong lĩnh vực này bởi vì Indonesia luôn ý thức được rằng Trung Quốc là quốc gia có tiềm lực quân sự lớn trên thế giới và có tốc độ hiện đại hóa quân đội rất nhanh. Trong khi đó, thực lực quân đội của Indonesia rất hạn chế, vũ khí và trang thiết bị quân sự đã lỗi thời, khả năng tác chiến không thực sự cao. Do vậy, Indonesia cần duy trì quan hệ đối tác chiến lược với cường quốc khu vực lớn nhất là Trung Quốc để cải thiện mọi mặt của quân đội, dần đưa Indonesia trở thành một cường quốc biển trong khu vực.

Sự phụ thuộc về kinh tế của Indonesia đối với Trung Quốc đồng nghĩa với việc Indonesia khó có thể đưa ra các lựa chọn để hành động cứng rắn đối với Trung Quốc tại Biển Đông trừ khi Indonesia chấp nhận hy sinh lợi ích kinh tế quốc gia, hy sinh đối tác thương mại lớn nhất của Indonesia hiện nay là Trung Quốc.

Trên thực tế, điều này khó có thể xảy ra vì Indonesia luôn là một quốc gia thực dụng và luôn đặt lợi ích kinh tế lên ưu tiên hàng đầu. Điều này cũng đã được chứng minh khi chính phủ Indonesia chấp nhận hy sinh vấn đề bảo vệ sức khỏe của người dân để đánh đổi lấy việc ổn định phát triển kinh tế trong giai đoạn đại dịch COVID-19 vẫn đang bùng phát dữ dội tại quốc gia này.

Tuy nhiên, với vai trò là quốc gia lớn nhất trong ASEAN, Indonesia nếu muốn, vẫn có nhiều lựa chọn khác. Trong bản đồ BRI của Trung Quốc, Indonesia là quốc gia rất quan trọng vì đây là một trong những mắt xích trọng yếu kết nối toàn bộ các tuyến hàng hải trong BRI. Vì vậy, nếu Indonesia ngãng ra”, không chấp nhận hợp tác với Trung Quốc để thúc đẩy BRI, thì điều này đồng nghĩa với khả năng Trung Quốc sẽ rất khó khăn trong việc triển khai chiến lược này. Cho nên, Indonesia hoàn toàn có thể sử dụng con bài” này để gây áp lực đối với Trung Quốc nhằm dành lợi thế cho riêng mình.

Bên cạnh đó, để giảm bớt sự phụ thuộc vào kinh tế của Trung Quốc, Indonesia cần tính đến khả năng mở rộng hợp tác, đa dạng hóa các đối tác thay vì chỉ trông chờ vào một quốc gia nhất định như các quốc gia Trung Đông đã làm. Tuy nhiên, đây thực sự là thách thức đối với Indonesia vì mọi thứ gần như đã quá muộn khi ảnh hưởng của Trung Quốc tại Indonesia ngày càng sâu rộng. Tất cả các vấn đề này đang đe dọa đến những gì mà Indonesia gọi là quan điểm cứng rắn của nước này đối với những hành động ngang ngược của Trung Quốc trên Biển Đông.

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.