Đàm phán COC - vẫn chưa thấy lối ra

Bài viết của Mạch Quang Lợi
2021-06-10
Share
Đàm phán COC - vẫn chưa thấy lối ra Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị phát biểu trong cuộc họp với ngoại trưởng các nước ASEAN tại Trùng Khánh hôm 7/6/2021.
AP

Trung Quốc đã chủ trì cuộc gặp mặt với 10 Bộ trưởng ngoại giao của các nước ASEAN trong hai ngày đầu tuần vừa qua, tại thành phố Trùng Khánh. Một trong các nội dung là về tiến trình đàm phán Bộ quy tắc ứng xử Biển Đông (COC).

Tờ Thời báo Hoàn cầu mới đây cho biết cả Trung Quốc và các nước ASEAN đều thể hiện quyết tâm cố gắng để hướng tới những thoả thuận bước đầu cho việc đàm phán COC.

Trước đó, nhóm công tác chung về thực hiện Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (JWG-DOC) phụ trách soạn thảo COC ngày 27/5 đã tổ chức cuộc họp trực tuyến đặc biệt lần thứ ba kể từ đầu năm 2021. Việc gia tăng tần suất các cuộc họp JWG-DOC cho thấy các quốc gia liên quan đang tăng cường nỗ lực trong vấn đề Biển Đông.

Các vấn đề tranh luận

Sau khi các bên thống nhất về khuôn khổ COC vào tháng 5/2017, tiến trình tham vấn COC đã bắt đầu đàm phán về các vấn đề thực chất được cho là sẽ nhạy cảm và khó khăn. Cho đến khi hoàn tất rà soát lần thứ nhất văn bản đàm phán COC vào tháng 5/2019, các vấn đề chính của cuộc tranh luận bao gồm phạm vi địa lý và tình trạng của COC, nghĩa vụ hợp tác, giải quyết tranh chấp và vai trò của các bên thứ ba. Là một tài liệu sống” và “một tiến trình đang diễn ra”, có thể các vấn đề mới sẽ xuất hiện trong các cuộc đàm phán sắp tới.

Năm qua là năm mà Phán quyết biển Đông năm 2016 của Toà Trọng tài đã được viện dẫn rất nhiều thông qua “cuộc chiến công hàm” do nhiều quốc gia trình lên LHQ, sau khi Malaysia đệ trình lên Ủy ban ranh giới thềm lục địa về ranh giới ngoài của thềm lục địa ở Biển Đông. Trung Quốc thì luôn thể hiện quan điểm không tham gia vụ kiện và không chấp nhận phán quyết, trong khi Philippines thì không từ bỏ. Các bên liên quan tuy không tham gia vụ kiện, gồm Việt Nam, Malaysia và Indonesia, nhưng đã viện dẫn Phán quyết một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Chính vì vậy, tranh luận xảy ra tiếp theo là COC sẽ bao hàm các nội dung của Phán quyết 2016 hay không?

Hai vấn đề đáng lo ngại

Hai vấn đề chính đã và sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến quá trình tham vấn COC: đại dịch COVID-19 và thái độ hung hăng không ngừng của Trung Quốc.

Do đại dịch COVID-19, thông tin liên quan đến tham vấn COC khá hạn chế. Vào năm 2020, JWG-DOC chỉ có thể tổ chức một cuộc họp trực tuyến đặc biệt vào tháng 9. Cho đến nay, hội nghị trực tuyến là phương pháp duy nhất mà cơ chế này sử dụng để thảo luận về chương trình nghị sự, gồm cả quy trình COC.

Giai đoạn hiện tại liên quan đến các vấn đề nhạy cảm và đòi hỏi ngoại giao toàn diện”. Nếu không có sự tương tác cá nhân thì khó có thể đạt được tiến bộ đáng kể. Tuy nhiên, các cuộc họp trực tuyến đều nhấn mạnh tầm quan trọng của COC đối với việc duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông và sự đồng thuận luôn đề cao để duy trì động lực tham vấn COC và nối lại các cuộc thảo luận trực tiếp khi đại dịch được kiểm soát.

Trung Quốc đang lợi dụng tình hình dịch bệnh để gia tăng hoạt động ở Biển Đông nhằm đạt được mục tiêu chiến lược, điều này làm ảnh hưởng tới quá trình đàm phán COC. 

000_9744K8.jpg
Các tàu cá của Trung Quốc ở đá Ba Đầu, quần đảo Trường Sa hôm 27/3/2021. AFP

Thời gian vừa qua, Trung Quốc vẫn không ngừng các hành động hung hăng hiếu chiến của họ trên biển Đông. Chỉ tính riêng từ đầu năm 2021 tới nay, Trung Quốc thông qua Luật Hải cảnh, trong đó cho phép lực lượng Hải cảnh Trung Quốc tăng cường việc “thực thi pháp luật” trên cả những vùng biển thuộc EEZ của các quốc gia khác, trong đó có việc sử dụng vũ khí nếu thấy cần thiết. Mặt khác, Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh sự đe doạ của mình trên biển Đông, cụ thể là Trung Quốc đã sử dụng 220 tàu cá để uy hiếp Philippines tại khu vực Đá Ba Đầu (quần đảo Trường Sa) hồi đầu tháng 3. Cuối tháng 5, 16 máy bay Trung Quốc đã xâm phạm không phận của Malaysia, khiến Malaysia không thể giữ “chính sách ngoại giao im lặng” được nữa mà phải lên tiếng tố cáo hành động vi phạm chủ quyền và đe doạ an toàn hàng không này của Trung Quốc.

Ngoài ra, chính quyền Đài Loan cho biết trong 106 ngày, từ ngày 1/1-16/4, có tới 75 ngày (tương đương 70% thời gian) các máy bay quân sự của Trung Quốc xâm phạm vùng nhận dạng phòng không của hòn đảo này.

Trong sự lo lắng trước các hành động đe doạ từ Trung Quốc, Mỹ đã phải tăng cường sự hiện diện quân sự tại khu vực này, đồng thời, Mỹ cũng nỗ lực gắn kết các đồng minh và đối tác để thúc đẩy họ tham gia các hoạt động quân sự của Mỹ ở Biển Đông. Gần đây, Biển Đông đã chứng kiến sự hiện diện của các tàu chiến từ Nhật Bản, Australia, Anh và Pháp. Số lượng các cuộc tập trận quân sự cũng tăng lên. Điều này cũng dẫn tới nguy cơ xung đột quân sự tại khu vực biển Đông ngày càng tăng lên.

Các vấn đề này đã tạo thêm động lực cho các quốc gia trong khu vực xem xét các chính sách và hành động đối với các vấn đề ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, bao gồm cả tiến trình tham vấn COC.

Nhìn về tương lai

Năm 2020, Việt Nam, với chức Chủ tịch luân phiên của ASEAN, đã cố gắng thúc đẩy quá trình đàm phán về COC, nhưng đại dịch COVID-19 đã khiến cố gắng của Việt Nam bị gián đoạn. Năm nay, Brunei giữ chức Chủ tịch ASEAN, với vai trò của Brunei, có lẽ tiến trình đàm phán COC vẫn còn gặp nhiều trở ngại. Tuy nhiên, cho dù lần rà soát thứ hai văn bản đàm phán COC đã bị tạm dừng vì đại dịch, nhưng cả Trung Quốc và ASEAN vẫn thể hiện cam kết trong việc tiếp tục đàm phán.

AP21159591923440.jpg
Hình minh hoạ. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và Ngoại trưởng Myanmar U Wunna Maung Lwin tại Trùng Khánh hôm 8/6/2021.

Vào tháng 1/2021, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã đến thăm Myanmar, Indonesia, Brunei và Philippines. Từ ngày 31/3 đến ngày 2/4, ngoại trưởng các nước Singapore, Malaysia, Indonesia và Philippines đã đến Trung Quốc. Trung Quốc đã tích cực sử dụng các chiêu bài nhằm có thể tạo ra sức ép cho quá trình tham vấn COC theo cách mà Trung Quốc mong muốn.

Việt Nam thì luôn kiên quyết giữ lập trường là cần phải xây dựng một COC hiệu quả và thực chất. Tức là Việt Nam muốn nếu COC bị vi phạm, các bên có thể mang vi phạm đó ra trước toà án quốc tế. Thêm nữa, COC phải thực sự có thể là phương tiện ngăn chặn được sự leo thang các hành động hung hăng của Trung Quốc trên biển Đông, nếu không, COC sẽ không khác gì DOC trước kia, chỉ đơn giản là một “tuyên bố chính trị” mà thôi.

Năm 2022, Campuchia sẽ thay thế Brunei để giữ chức Chủ tịch ASEAN. Với quan hệ gần gũi giữa Phnom Penh với Bắc Kinh, cùng với những gì Campuchia đã làm năm 2012, thì khả năng việc đàm phán COC sẽ khó có tiến triển.

Phán quyết của tòa trọng tài về Biển Đông năm 2016 vẫn là một yếu tố gây những ý kiến khác biệt cho các thành viên của ASEAN, tuy nhiên, ngày càng nhiều tiếng nói yêu cầu đưa một số nội dung quan trọng của Phán quyết vào trong Dự thảo COC.

Với tư cách là một tổ chức khu vực, ASEAN có vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thúc đẩy sớm kết thúc quá trình đàm phán COC. Tuy nhiên, việc chia rẽ lợi ích giữa các thành viên, cùng với tham vọng của Trung Quốc đã khiến quá trình đàm phán COC rơi vào bế tắc.

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do.

Newdeli
Newdeli says:
11/06/2021 06:27

Trung quốc cứ lăm le thôn tính toàn bộ biển Đông, Hoa Đông và Đài Loan bằng mọi chiêu trò lừa bịp. Trò chơi này của Trung quốc đã chỉ thẳng mặt nạ vô cùng xấu xa và rất nham hiểm của ĐCSTQ luôn đi lừa thế giới, chờ cơ hội, không sáng tỏ và rõ ràng, minh bạch. Nếu một người luôn sòng phẳng không bao giờ sợ công khai minh bạch. Người đàng hoàng chính đán sẵn sàng ra tòa hoặc nhờ công lý xử lý tranh chấp, đằng này anh mập mờ, gian lận nên tìm mọi cách núp bóng, dùng lợi thế nước lớn hù dọa đủ bề, nghe ngóng bốn bên tứ phía để năm bắt thông tin, ...

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Xem toàn trang