Việt Nam có hay không một tầng lớp tinh hoa?

Nguyễn Trang Nhung
2018-10-14
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Hình chụp hôm 21/2/2017: Những khách sạn cao tầng bao phủ lên trên nhà hát thành phố mang phong cách Pháp ở trung tâm thành phố Hồ Chí MInh
Hình chụp hôm 21/2/2017: Những khách sạn cao tầng bao phủ lên trên nhà hát thành phố mang phong cách Pháp ở trung tâm thành phố Hồ Chí MInh
AFP

Để trả lời cho câu hỏi này, trước hết cần đưa ra định nghĩa của từ "tinh hoa". Theo nhiều từ điển tiếng Việt, tinh hoa có nghĩa là phần tinh túy nhất, tốt đẹp nhất và có khi là cả quan trọng nhất.[1]

Trong nhiều sách vở, tài liệu, từ "tinh hoa" được xem là tương ứng với từ "elite" trong tiếng Anh. Tuy nhiên, từ "elite" trong tiếng Anh có nghĩa không hoàn toàn như từ "tinh hoa" trong tiếng Việt.

Từ điển American Heritage định nghĩa "elite" là một nhóm hay tầng lớp được xem là ưu việt hơn các nhóm hay tầng lớp khác nhờ trí tuệ, địa vị xã hội hay sự giàu có. Nhiều từ điển tiếng Anh khác cũng định nghĩa "elite" tương tự.[2]

So sánh nghĩa tiếng Anh và nghĩa tiếng Việt, có thể thấy "tinh hoa" và "elite" có phần chung và có phần riêng, mà không hoàn toàn như nhau, bởi người ưu việt nhờ trí tuệ, địa vị xã hội hay sự giàu có thì có thể, mà không nhất thiết là tinh túy, tốt đẹp hay quan trọng.

Để được xem là tinh túy, tốt đẹp hay quan trọng, một nhóm hay tầng lớp cần có những gì khác hơn. Đó là một hệ thống giá trị chuẩn mực làm mục tiêu vươn lên cho toàn xã hội, dẫn dắt xã hội phát triển về phương diện vật chất lẫn tinh thần, trong đó phương diện tinh thần quan trọng hơn, và phương diện vật chất làm nền tảng, hỗ trợ cho phương diện tinh thần.

Theo cách hiểu này, tầng lớp lắm tiền nhiều của không phải là tinh hoa, tầng lớp lắm quyền nhiều thế không phải là tinh hoa, tầng lớp lắm chức nhiều danh không phải là tinh hoa, nếu tiền của đó, quyền thế đó, chức danh đó không đi cùng các giá trị mang tính chuẩn mực có ý nghĩa đối với đời sống tinh thần của xã hội.

Nếu Việt Nam có một tầng lớp tinh hoa, cùng lắm đó là một tầng lớp tinh hoa trong quá khứ, vào cái thời mà các giá trị tốt đẹp như chân thật, tử tế, chính trực, ngay thẳng, can đảm, nhân từ, v.v được đề cao mà không bị vùi lấp bởi các giá trị đối nghịch. Đó là cái thời mà ý thức hệ cộng sản chưa len lỏi vào mọi ngõ ngách của đời sống.

Hình chụp tháng 11/1998: ca sĩ Mỹ Linh đang hát tại một cuộc thi sắc đẹp ở Hà Nội
Hình chụp tháng 11/1998: ca sĩ Mỹ Linh đang hát tại một cuộc thi sắc đẹp ở Hà Nội AFP

Vậy còn ngày nay thì sao? Việt Nam ngày nay không có một tầng lớp tinh hoa, dù có những người có trí tuệ, địa vị xã hội hay sự giàu có. Những người này nhìn chung không có các giá trị chuẩn mực, thậm chí có các giá trị đối nghịch. Chẳng hạn, một bộ phận những người giàu có sở dĩ giàu có không phải nhờ chân thật, tử tế, chính trực hay ngay thẳng, mà nhờ giả dối, đểu cáng, lươn lẹo hay lọc lõi.

Chúng ta có không ít những người có trí tuệ, song không có tầng lớp trí thức, nếu trí thức không chỉ được xem là có trí tuệ, mà còn được xem là có tinh thần thức tỉnh xã hội.

Chúng ta có một loạt những người có địa vị xã hội, song không có tầng lớp quý tộc, nếu quý tộc không chỉ được xem là có địa vị xã hội, mà còn được xem là có cốt cách thanh cao.

Chúng ta có đáng kể những người giàu có, song không có tầng lớp thượng lưu, nếu thượng lưu không chỉ được xem là giàu có, mà còn được xem là có phẩm giá đáng được ngưỡng vọng.

Họa chăng, Việt Nam giờ đây chỉ có một nhóm người có các giá trị ấy. Họ rải rác trong số hơn 90 triệu người Việt Nam. Xét về lượng, họ không đủ hùng hậu để hình thành một tầng lớp, và vì vậy, ảnh hưởng của họ không đủ mạnh mẽ.

Lịch sử cho thấy các quốc gia tiến bộ và văn minh đều được dẫn dắt bởi tầng lớp tinh hoa. Ở phương Tây, đó là Mỹ, Anh, Pháp, Đức, v.v. Ở phương Đông, đó là Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, v.v. Thiếu vắng tầng lớp tinh hoa, một quốc gia khó có thể định hình được một hệ thống giá trị làm nền tảng cho sự phát triển. Đây là một khiếm khuyết lớn của xã hội Việt Nam.

Vì lẽ đó, việc thúc đẩy hình thành một tầng lớp tinh hoa là cần thiết. Trong bối cảnh các thể chế chính trị, kinh tế, pháp luật, giáo dục, v.v bất lợi cho sự hình thành của tầng lớp tinh hoa, mỗi cá nhân, đặc biệt là những người trẻ, cần ý thức về sự vươn lên của chính mình, hướng tới rèn luyện trí tuệ lẫn cốt cách, phẩm giá của chính mình, sao cho trở thành tinh hoa của đất nước về sau.

Chú thích:

[1] Định nghĩa từ “tinh hoa”
https://vdict.com/tinh%20hoa,3,0,0.html
http://tratu.soha.vn/dict/vn_vn/Tinh_hoa

[2] Định nghĩa từ “elite”
https://www.thefreedictionary.com/elite

(Bài viết nảy sinh từ một luồng ý kiến ủng hộ phát ngôn của ca sĩ Mỹ Linh gần đây về việc xây dựng nhà hát Thủ Thiêm. Luồng ý kiến này cho rằng việc xây dựng nhà hát góp phần thúc đẩy tầng lớp tinh hoa trong xã hội, dẫn dắt xã hội trở nên giàu có và văn minh. Không bàn tới việc liệu luồng ý kiến này đúng hay sai, người viết đơn thuần đặt ra câu hỏi (được dùng làm tiêu đề bài viết) và nêu lên câu trả lời.)

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do

Ý kiến (11)
Share

LeHang

nơi gửi Germany

@ Người cộng sản

Thành phần "Tinh Nhuệ" thời Phong Kiến Việt Nam, nối tiếp là VNCH đã để lại, rồi thay vào đó đám bần cố nông csVn tự xưng là "đỉnh cao trí tuệ" đã làm Việt Nam tụt hậu vô cùng khủng khiếp.

Thời Phong Kiến Việt Nam & VNCH thì Lào-Miên phải tuân thủ răm rắp. Thực dân Pháp đã tuyển chọn thành phần "Tinh Nhuệ" nhất của Việt Nam để đưa vào Lào nắm mọi quyền hành, chẳng qua là Thực dân Pháp đã muốn xé mỏng thành phần "Tinh Nhuệ" của Việt Nam để qua đó cai trị Việt Nam.

Thực dân Pháp lúc đó có lo sợ là đám trí thức như Nguyễn thị Minh Khai, Lê Hồng Phong sẽ được Triều Đình Huế ngấm ngầm ủng hộ để tống Pháp ra khỏi Việt Nam, chứ không phải là đám là đám bần nông với Hồ chí Minh chưa có bằng Trung Học Thuộc địa!

Vào thời đó chưa ai biết được là Mao sẽ đá Tưởng giới Thạch ra khỏi Trung Hoa, nhưng rõ ràng là Nguyễn thị Minh Khai & Lê Hồng Phong đã chủ trương đưa "Chủ nghĩa xã hội" vào Việt Nam!

Cộng sản Việt Nam vẫn cứ luẩn quẩn khi tự xưng là "đỉnh cao trí tuệ", mà Dân Việt cứ xem Hồ chí Minh là bần nông, cũng như toàn giới cầm quyền csVn.

Điều rõ ràng là chắng có một đứa nào dân ngu khu đen công nhận csVn là "Tinh Nhuệ"!!! CsVn cai trị Việt Nam dưới nòng xúng, chứ không bằng Tinh Nhuệ.

17/10/2018 18:16

Độc giả không muốn nêu tên

Elite như tui hiểu qua tự điển thời VNCH gọi là "Tinh Nhuệ"

Như thế nào thì được công nhận là "Tinh Nhuệ"?

Phải trải qua một giai đoạn thử thách rất lâu lên từng bước để đạt tới vị trí cuối cùng. Có nghĩa là khả năng của một người gọi là "Tinh Nhuệ" phải hơn nhiều người khác.

Để đưa "Tinh Nhuệ" vào chiếm giữ những vị trí quan trọng trong guồng máy quốc gia, kinh tế, hoa học... Thì cần phải có một sự cạnh tranh từ mọi phía. Lấy thí dụ là giai cấp chủ nhân hãng xưởng tuyển chọn 10 kỷ sư giỏi nhất, từ đó sẽ chọn ra một kỷ sư đưa lên làm lãnh đạo nhóm kỷ sư đó.

Để giành được ghế "Tinh Nhuệ", thì mọi kỷ sư ngoài giờ làm việc là phải tự ghi tên nghiên cứu ra một "phát minh" rồi được Bộ giáo dục công nhận là "Doctor". Những kỷ sư kia không đưa ra "phát minh", thì phải chập nhận thấp hơn.

Hãng Mercedes có những Elite xuất phát từ chức kỷ sư. Họ là những người làm giàu cho Hãng Mercedes, nhưng họ đã bị "bên trên" cố tình đưa ra chiến tuyến, như là giao một chức thấp nhất ở một hãng Mercedes ở Nam Phi Châu vài năm rồi đưa qua Nhật Bản, sau đó đưa qua Mễ Tây Cơ, rồi Hoa Kỳ...

Từ một kỷ sư cơ khí mà phải lèo lái những chi nhánh hải ngoại của Mercedes, thì người kỷ sư đó phải tự học thêm về quản trị, quản lý, logistic... Khi đã chứng tỏ cho "Tổng hành dinh Mercedes" là Mercedes làm giàu từ hải ngoại, thì từ đó sẽ được xếp vào thành phần "Tinh Nhuệ".

Trong chính trị thì sự cạnh tranh đảng phái rất khắc nghiệt, mỗi đảng đều có một hệ thống đào tạo "Tinh Nhuệ". Thí dụ Đảng Xã Hội Dân Chủ ở Germany trọn tuyển từ Công đoàn lao động những mầm non đưa họ đứng ra thuyết phục công nhân đứng về phía Đảng Xã Hội Dân Chủ. Để thuyết phục được công nhân, thì những "mầm non" đó phải giõi hơn, có tay nghề cao, biết cách tổ chức, am hiểu hiến pháp và luật pháp để giúp công nhân có cơ hội tăng lương. Một thành phần mà qua đó sẽ được đưa vào những ghế cao trong Tổng Công Đoàn Lao Động mà ảnh hưởng vào sinh hoạt chính trị quốc gia.

17/10/2018 17:26

hoai nghi

nơi gửi germany

Quý tộc ở Âu châu như Đức chẳng hạn là tầng lớp giàu có nhiều quyền thế, có đóng góp
cho sự thịnh vượng của xh, nghĩa là họ đóng thuế đầy đủ để bảo vê xây dựng bộ máy cai trị và nhà thờ, họ được nhà chức trách, nhà thờ giúp đỡ cân nhắc và kết nạp vào dòng họ quý tộc. Tên của họ thường có đệm chữ Von. vd. Johann Wolfgang von Goethe hay Joseph Freiherr von Eichendorff v.v...Muốn rõ hơn xin xem "cán cân nhà Balek" của Heinrich Boell.
Còn con người tinh hoa hay elite là những nhà văn, luật sư, giáo viên ĐH, bác sĩ v.v...
Ở Vn thời sau năm 45 cũng đã có tầng lớp này, anh dũng đấu tranh bảo vệ cái dúng, cái nhân đạo, cái đẹp thực sự, nhưng ở miền bắc mất dần vì sự trừng phạt của đảng như đối với nhân văn giai phẩm v.v. những người nói lên cái thực của cuộc ct giải phóng. Ở Mn như quý vị biết tâng lớp này tồn tại mãi cho tới sau này và vì thế Vh , Nghệ thuật Mn Phong phú đa dạng và mang đậm tính nhân văn.

16/10/2018 06:06

Người Cộng Sản

nơi gửi Hà Nội

"Nếu Việt Nam có một tầng lớp tinh hoa, cùng lắm đó là một tầng lớp tinh hoa trong quá khứ, vào cái thời mà các giá trị tốt đẹp như chân thật, tử tế, chính trực, ngay thẳng, can đảm, nhân từ, v.v được đề cao mà không bị vùi lấp bởi các giá trị đối nghịch. Đó là cái thời mà ý thức hệ cộng sản chưa len lỏi vào mọi ngõ ngách của đời sống."

Đọc đến đây là phải dừng lại vì không ngửi nổi. Mắt tác giả rõ ràng đã mờ vì những thù hận.

Xin giáo dục tác giả một chút luôn là những cái giá trị tốt đẹp mà tác giả nói đến nó gọi là "đạo đức" và chính cộng sản nó mới đề cao cái này bởi đó là giá trị cốt lõi của cộng sản (bởi cộng sản là một ý thức hệ, grand narrative ideology), chưa cần bàn về việc chúng ta có đồng ý với những giá trị "đạo đức" này của cộng sản hay không.

Và nếu so sánh với cộng sản thì chắc sẽ phải lôi ra "tư bản", cụ thể hơn là những nước cựu thù của khối "cộng sản". Đặc biệt là lãnh đạo của khối này, Mỹ. Nếu tác giả sống ở Mỹ thì tác giả cũng biết là báo chí, chuyên gia kêu trời về tình trạng băng hoại "đạo đức" trong xã hội Mỹ như thế nào; với nhiều nguyên nhân trong đó có lý do con người đặt đồng tiền ("tư bản") lên trên các giá trị "đạo đức", tôn giáo...

Còn về nội dung chính của bài viết này. Thế giới bây giờ không còn ở thời vua chúa phong kiến, không còn giới quý tộc. Thế giới bây giờ con người bình đẳng hơn. Thế giới bây giờ là thời của văn hóa phổ thông/bình dân (populism), mọi người nghe nhạc pop chứ không nghe classical, mọi người xem phim siêu nhân chứ không xem phim nghệ thuật... Giới elite trên thế giới là giới có tiền. Còn cái gọi là giới "tinh hoa" (có lẽ là một khái niệm của trung quốc?) là một khái niệm vô nghĩa ở thời đại bây giờ.

Nếu tác giả muốn nói đến tầng lớp trí thức ở Việt Nam thì đó sẽ là câu chuyện về giới học thuật, về các nghiên cứu và các trường đại học. Nếu tác giả muốn nói đến sự băng hoại về "đạo đức" ở Việt Nam thì xin thưa với tác giả nó lại chính là do du nhập những cái tiên tiến từ các nước "tư bản" đấy ạ; cái đó nó gọi là "xã hội tiêu dùng".

16/10/2018 02:04

Osin

nơi gửi Việt Nam

Bọn đang tự xưng là tinh hoa mấy ngày nay là một lũ kiếm tiền để làm giàu cá nhân như mụ ML này mở KS, tiệm làm đẹp...Tình hoa kiểu này chẳng khác phường chợ búa.

15/10/2018 21:21

Xem tất cả ý kiến.

Xem toàn trang