Một vài vấn đề về giáo dục

Nhà báo Nguyễn Vũ Bình, viết từ Hà Nội
2016-01-28
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Học sinh một trường tiểu học ở Hà Nội, ảnh minh họa chụp trước đây.
Học sinh một trường tiểu học ở Hà Nội, ảnh minh họa chụp trước đây.
AFP photo

Sửa đổi liên tục đưa giáo dục VN vào thảm họa

Sự thất bại toàn diện của nền giáo dục Việt Nam đã được nhiều người đề cập và phân tích. Có hai nhận định bao trùm, sự thất bại của nền giáo dục nằm trong sự thất bại chung về tất cả các mặt, các khía cạnh và lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội và đối ngoại của chế độ cộng sản Việt Nam. Đồng thời, sự thất bại của nền giáo dục được soi chiếu trên mọi tiêu chí và mọi khía cạnh. Không những vậy, xét trên bất cứ một triết lý giáo dục nào, nền giáo dục của Việt Nam cũng là một thảm họa. Bài viết này được xem xét dưới một góc nhìn về giáo dục, và đưa ra một vài nguyên nhân cho tình trạng giáo dục ở Việt Nam.

Một nền giáo dục thành công là một nền giáo dục kích hoạt được tính ham học hỏi, tinh thần ham hiểu biết của từng cá nhân và toàn xã hội. Ngược lại, sự thất bại của một nền giáo dục thể hiện ở việc triệt tiêu nhu cầu học hỏi, nhu cầu tự trau dồi kiến thức của mọi cá nhân và xã hội. Dưới góc độ này, Việt Nam là một điển hình cho việc triệt tiêu động lực, nhu cầu hiểu biết và tự trau dồi kiến thức của cá nhân.

Để khách quan và công bằng, có lẽ chúng ta nên chia giáo dục Việt Nam ra hai thời kỳ, trước và sau năm 1985. Thời kỳ trước 1985, khi chưa tiến hành cải cách giáo dục và khi học sinh chưa phải tập trung về các trường đại học để thi tuyển vào đại học. Có thể nói, giáo dục Việt Nam thời kỳ này hoàn toàn chưa có dấu hiệu nào của sự thất bại, dù gặp rất nhiều khó khăn nhưng vẫn trong dòng chảy chung của giáo dục lành mạnh. Mọi chuyện bắt đầu từ cải cách giáo dục, cũng như những sửa đổi liên tục sau này đã đưa giáo dục Việt Nam vào thảm họa.

Tại sao nền giáo dục trước năm 1985 lại tương đối thành công và cải cách giáo dục (và những sửa đổi) lại là thảm họa?

Trước hết và trên hết, thiết kế (và cải cách) chương trình cho một nền giáo dục của một quốc gia là vấn đề vô cùng lớn, khó khăn và phức tạp. Nếu như không có đủ những người có tâm, có tầm và không gian hoạt động thì không thể thực hiện nổi. Chúng ta biết rằng, thiết kế chương trình cho nền giáo dục Việt nam trước đây là những nhân vật vừa uyên bác, vừa có tâm, lại được toàn quyền thực hiện công việc. Đó là những giáo sư nổi tiếng như Hoàng Xuân Hãn, Đào Duy Anh, Đặng Thái Mai, Dương Quảng Hàm, Tạ Quang Bửu...vv...và rất nhiều người tài giỏi ở tất cả các lĩnh vực, ngành nghề và môn học khác nhau. Bản thân mỗi người nói trên đều có trình độ như những nhà bác học, rất giỏi chuyên môn và thông thạo các kiến thức liên ngành. Chính vì vậy, chương trình giáo dục trước năm 1985 được thiết kế dựa trên sự tham khảo đầy đủ các nguyên lý, kiến thức giáo dục và kiến thức chuyên môn, chuyên ngành trên thế giới đồng thời phù hợp với văn hóa và tâm lý của đại chúng Việt Nam.

Phải lấy con người làm trung tâm

Giáo viên dẫn học sinh lớp 1 vào lớp sau buổi lễ khai giảng năm học mới ở một trường tiểu học tại Hà Nội. Ảnh minh họa chụp trước đây.
Giáo viên dẫn học sinh lớp 1 vào lớp sau buổi lễ khai giảng năm học mới ở một trường tiểu học tại Hà Nội. Ảnh minh họa chụp trước đây. AFP

Cải cách giáo dục, xới tung ra rồi làm lại, gần như thiết kế lại một nền giáo dục, cũng đòi hỏi những con người vừa có tâm, có tầm và không gian hoạt động như vậy. Nhưng chúng ta xem, trong tất cả những nhân vật thực hiện cải cách giáo dục, có ai có kiến thức và trình độ bằng 1/10 những vị giáo sư nêu ở trên? Thêm nữa, những người thực hiện cải cách giáo dục có được toàn quyền thực hiện công việc hay không?

Một nguyên nhân quan trọng nữa, đó là chương trình cải cách giáo dục không đặt học sinh, với tâm sinh lý từng lứa tuổi làm trung tâm, để thiết kế nội dung. Biểu hiện rõ nhất là nội dung chương trình quá nặng, không phù hợp với các lứa tuổi. Điều này rất rõ ràng và là nguyên nhân chính của thảm họa giáo dục Việt Nam. Ngay từ các chương trình của học sinh tiểu học, cụ thể là cấp I, các nội dung chương trình đã quá nặng, học sinh không thể hấp thu hết kiến thức nên đã dẫn tới nảy sinh ra tâm lý chán học, sợ học và học đối phó. Phần lớn học sinh không theo được nội dung của chương trình giáo dục trong khi tất cả các sửa đổi, giảm tải chỉ là hình thức, không thật sự đưa được nội dung học trở lại phù hợp với từng lứa tuổi. Gốc rễ của thảm họa giáo dục chính là việc nội dung chương trình không phù hợp, quá tải đối với học sinh dẫn tới triệt tiêu động lực học, và nhu cầu ham hiểu biết của học sinh.

Một lý do không thể không nhắc tới, đó là bệnh thành tích trong giáo dục đã làm gia tăng và trầm trọng thêm rất nhiều kết quả và chất lượng giáo dục. Việc đánh giá sai kết quả và chất lượng học sinh, cho lên lớp và tặng danh hiệu học sinh khá, giỏi cho những học sinh không đủ tiêu chuẩn càng làm giáo dục sa vào vũng lầy không thể giải quyết nổi.

Rồi đây, khi kết thúc chế độ cộng sản ở Việt Nam, tất cả sẽ được thiết kế lại, không chỉ giáo dục. Nhưng thất bại của giáo dục ngày hôm nay đã chỉ cho chúng ta thấy, tầm quan trọng của giáo dục, cũng như việc thiết kế chương trình giáo dục khó khăn, phức tạp đến mức nào. Và một nguyên lý tuyệt đối không được xa rời, đó là phải lấy con người, lấy học sinh làm trung tâm để thực hiện việc thiết kế nội dung, chương trình của nền giáo dục.

Hà Nội, ngày 25/01/2016

Nhà báo Nguyễn Vũ Bình

*Nội dung bài viết không phản ảnh quan điểm của RFA.

Ý kiến (2)
Share

Thính giả

nơi gửi Sydney

Trong một chương trình trả lời thư tín trước đây, có một vị thính giả đặt vấn đề về việc sử dụng những từ ngữ không thích hợp và đã được trả lời rằng ngôn từ RFA dùng là ngôn từ phổ biến trong nước.
Đây là vấn đề đã được đặt ra từ lâu bởi nhiều người, và câu trả lời là ngôn ngữ nào cũng có sự thay đổi, có những chữ mới sinh ra và những chữ không còn dùng sẽ bị biết mất.
Thiết nghĩ những từ ngữ nào hay, đúng, chính xác và trong sáng thì ta dùng, quảng bá. Những từ ngữ làm mất đi sự trong sáng, phong phú hoặc làm thô tục hóa tiêng Việt thì ta không nên sử dụng hay phổ biến. Ngôn ngữ luôn có sự thay đổi. Nhưng ta chỉ nên chấp nhận thay đổi theo chiều hướng tiến hóa. Những thay đổi có tính cách thoái hóa thì cần phải loại trừ. Việc gìn giữ sự trong sáng, phong phú và thanh tao của tiếng Việt chính là bổn phận của những người làm công tác văn hóa, mà các đài truyền thanh, truyền hình các cơ quan báo chí hải ngoại đóng vai trò tiên phong.
Tôi không đặt vấn đề những chữ được dùng trước 1975 hoặc sau 1975. Trước 1975 nếu sai ta cũng nên loại bỏ: thí dụ như “antibiotic” trước 75 gọi là “trụ sinh”, cái này sai ! “kháng sinh” mới đúng. Trước 75 môn vẽ trong ngành kỹ thuật có tên “kỹ nghệ họa” đây là cách nói theo tàu, giống như “Dân Chủ Đảng” thay vì “Đảng Dân Chủ”. Sau 75 dùng chữ “vẽ kỹ thuật” tôi cho là hợp lý hơn. Nói vậy để chứng minh rằng không có vấn đề trước hay sau 75 mà chỉ có vấn đề đúng hay sai, hay hoặc dở.
Hẳn chúng ta không thể phủ nhận việc ngôn ngữ Việt Nam đang bị ai đó hữu ý hay vô tình phá hoại, làm cho nghèo nàn đi. Việc này rất nhiều bậc trí thức có lòng với văn hóa dân tộc đã phân tích nhiều. Tôi không dám lạm bàn hơn, chỉ xin nêu lên những thí dụ điển hình về việc dùng sai tiếngViệt, phá hoại sư trong sáng, phong phú của ngôn ngữ chúng ta:

Bây giờ ở trong nước, cái gì họ cũng dùng chữ “hoành tráng” từ ngôi nhà, ngọn núi đến bữa ăn, đám rước, buổi lễ. Riết rồi người ta sẽ bỏ những chữ vốn rất hay, rất phong phú trong ngôn ngữ việt dùng để miêu tả một cái gì đó to lớn : thí dụ tòa nhà nguy nga, tráng lệ; bữa tiệc linh đình, sang trọng; ngọn núi hùng vĩ; .... nếu cái gì cũng “hoành tráng” thì chỉ trong vài chục năm nữa những tĩnh từ này sẽ đi vào quên lãng. Có phải tiếng việt đang bị làm cho nghèo đi không ?
Kịch tính : chữ “kịch” nó gợi cho người ta ấn tượng cái gì không thật, được dàn dựng (thí dụ : nó đóng kịch). Thú thật, khi nghe câu :“một trận bóng đầy kịch tính” tôi cứ nghĩ rằng đó là một trận bóng được dàn xếp tỷ số trước (hay bán độ). Tiếng Việt mình đâu có thiếu từ trong sáng hơn, rõ ràng hơn và hay hơn nhiều : trận đấu hào hứng, ngoạn mục, hấp dẫn, căng thẳng, nghẹt thở .... Thay vì nói “trận đấu đầy kịch tính”, quý vị nói “trận đấu vô cùng ngoạn mục” tôi bảo đảm không ai là không hiểu. (nhưng tôi sẽ không phản đối nếu qúy vị nói “một đại hội 12 đầy kịch tính”!)
Chữ “khả năng” bây giờ người ta dùng rất bừa bãi, thay cho chữ có thể, có triển vọng. Xin đưa ra vài thí dụ : sau khi thất nghiệp, anh ta có khả năng không còn khả năng trả tiền nhà . Hoặc: Tờ vé trúng độc đắc có khả năng không còn giá trị (hai câu này nghe có trúc trắc không ?) . Còn câu này : “ông A có khả năng làm tổng thống” nghĩa của nó phải là: “ông A có đủ tài để làm tổng thống” . Nhưng không ! hiện giờ trong nước hiểu câu ấy là: “ông A có triển vọng làm tổng thống” ! !
Chữ “chất lượng” trong nước dùng sai: “quality” là “phẩm”; “quantity" là “lượng” . Bởi vậy chữ quality tiếng việt phải nói là “phẩm chất” mới đúng.
Đá : nghiã của từ này là một vật liệu vô cơ, cứng có sẵn trong thiên nhiên . Nó chưa bao giờ mang ý nghĩa một thực thể nổi lên giữa biển. Nếu bảo sáng chế để làm phong phú thêm thì sẽ không thuyết phục nếu sang chế chữ “đá” để sau này cho những chữ như “đảo”, “cù lao”, “hòn”, “bãi”… đi vào quên lãng . Xin quý quý vị khách quan đánh giá trong các chữ sau đây chữ nào hay và chỉnh hơn : đá Chữ Thập; bãi đá Chữ Thập; cù lao Chữ Thập; đảo Chữ Thập. Dùng chữ “đá” thay chữ “đảo”, e rằng với đà này họ sẽ dùng chữ “nước” thay cho chữ “sông”: bây giờ có “đá Chữ Thập” mai kia sẽ có “nước Đồng Nai”.
Thay vì: “người mẹ cố tình dìm nước giết con” thì lại cầu kỳ, kiểu cách:“người mẹ cố tình dìm nước gây tử vong cho con”

Còn nhiều, nhiều lắm, tôi chỉ nêu một vài thì dụ. Xin quý vị làm truyền th ông hãy cố gắng bảo vệ, duy trì sự trong s áng; phong phú của tiếng Việt mình vốn đã thoái hóa một cách hết sức thảm hại.
Quý vị đừng lo nói không giống trong nước thì người ta không hiểu. Cứ cho là có những chữ có người không hiểu, nhưng nếu đó là đúng, là hay thì cũng nên học thêm thay vì cứ nhắm mắt dùng những chữ sai . Khi dùng và quảng bá chữ sai là ta vô tình tiếp tay cho kẻ muốn phá hoại tiếng nước ta.


Một thính giả RFA

Hoàn toàn đúng. Nhiều người góp ý với RFA tại sao cứ đọc TP HCM, xài chử của VC. RFA chống chế rằng vì người trong nước gọi như thế nên họ đọc như vậy cho mọi người hiểu. Đó là sự ngụy biện đáng khinh vì:

1) Những người đấu tranh trong nước trẻ tuổi, từ lúc đẽ tới lúc hiểu biết chế độ, họ chỉ biết có TP HCM, bọ nhồi sọ về HCM, nhưng khi họ hiểu ra, họ chỉ gọi Sài gòn. Họ thay đổi cách gọi khó hơn RFA nhiều nhưng tại sao RFA không làm? RFA chỉ là những kẻ theo đuôi lập lờ.
2) Truyền thông là 1 trong những phương tiện hữu hiệu nhất để làm trong sáng ngôn ngữ nói chung hay tiếng Việt nói chung. Sự ngụy biện của RFA thể hiện bản chất bầy đàn của những kẻ thiếu bản lĩnh.

12/02/2016 04:55

Hải Châu

nơi gửi Phố Cổ

Q: -Tại sao nền giáo dục trước năm 1985 lại tương đối thành công và cải cách giáo dục (và những sửa đổi) lại là thảm họa ?

A: -Cái thời kì bao cấp... học sinh miễn phí, học viên các trường chuyên nghiệp trung cấp, cao đẳng, đại học được bao cấp tiền học, được phát gạo ăn... và đa số những học trò, học viên, sinh viên ấy là con cái gia đình cán bộ, con em gia đình có công với cách mạng, con em gia đình diện chính sách... con em gia đình không có "nợ máu" với nhân dân !!!

Nhìn chung, trước 1985 học trò, học viên, sinh viên đi học không những miễn phí thì chớ mà còn được cấp thêm chi phí và lương thực hàng tháng; trong khi nhân dân toàn quốc phải lao động cật lực trên các Tập Đoàn Sản Suất Nông Nghiệp(tập thể, tổ giàng công, hợp tác xã nông nghiệp...) để góp phần -ít ra là về lương thực- để nuôi các họ đi học.

Nhìn chung trước 1985, các cán bộ đều phải học bổ túc (văn hóa) hay học tại chức về chính trị, điều hành, quản lí... nghĩa là, thời lượng làm việc phục vụ nhân dân thì ít mà đi học thì nhiều và mọi chi phí học hành ăn ở thì nhân dân phải è cổ ra ráng mà chịu nuôi báo cô, nuôi béo cò để rồi cò mổ mắt, mổ mũi... và mổ tùm lum !

Vì những lí cớ nêu trên mà giáo dục trước năm 1985 tương đối thành công (?). Sau năm 1985 chính sách bao cấp giảm thiểu dần dần đến tháo khoán, giao khoán... khi mà đảng và nhà nước ta lại BẤT CẬP QUÁ ĐỘ nên gây thảm họa chồng chất tới tận ngày nay mà vẫn chưa thấy có tín hiệu nào khả dĩ "Stop" thảm họa!

04/02/2016 13:42

Xem toàn trang