Mỹ rút khỏi Afghanistan, Việt Nam mừng hay lo?

Bài phân tích của Nguyễn Quang Dần
2021.08.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Mỹ rút khỏi Afghanistan, Việt Nam mừng hay lo? Phó tổng thống Mỹ Kamala Harris lên đường công du Châu Á hôm 22/8/2021
Reuters

Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris đã khởi hành tới Singapore và Việt Nam trong chuyến công du nhằm tăng cường quan hệ với các đối tác đang chịu sức ép của Trung Quốc, đồng thời hỗ trợ khu vực chống lại đại dịch COVID-19.

Kurt Campbell- chuyên gia về châu Á của chính quyền Biden- đã khẳng định: Chúng tôi tin rằng cách tốt nhất để can dự vào một Trung Quốc quyết đoán hơn là cộng tác với các đồng minh, đối tác và bạn bè”. Đây cũng là nội dung chuyến thăm của Phó tổng thống Harris. Chuyến thăm được xem là một bổ sung quan trọng cho sự can dự trực tiếp với Trung Quốc của Blinken, Sullivan và những nhân vật khác, bao gồm cả Thứ trưởng Ngoại giao Wendy Sherman.

Tuy nhiên, chuyến đi của bà Harris gặp một vấn đề là trong khi Phó Tổng thống mang đến thông điệp rằng Mỹ cam kết với khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương”, thì sự kiện Taliban giành quyền kiểm soát ở Afghanistan khiến bạn bè và kẻ thù của Mỹ đều đặt câu hỏi về khả năng và ý chí của Washington trong việc duy trì những cam kết đó.

Trung Quốc đã không bỏ qua thời cơ để xoáy sâu vào việc này, báo chí Trung Quốc đã “nhắc nhở” Đài Loan và các nước Đông Nam Á cần nhìn kỹ vào “tấm gương Afghanistan” để hiểu về các cam kết của Mỹ.

Vậy chúng ta cần hiểu vấn đề này như thế nào? Các cam kết của Mỹ có thực sự đáng tin cậy?

Thay đổi chiến lược

Trong suốt thời kỳ của Chiến tranh Lạnh, Hoa Kỳ đã thực một chiến lược lớn để tập trung vào việc kiềm chế sức mạnh của Liên Xô. Điều này đã góp phần dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991. Sau sự sụp đổ của Liên Xô, Mỹ đã trở thành siêu cường duy nhất đóng vai trò chi phối ảnh hưởng đến toàn thế giới.

Một bước ngoặt về chiến lược đã đến với Hoa Kỳ. Sau cuộc tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001 của lực lượng Al Qaeda, chính quyền của Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush đã chuyển sang một chiến lược được gọi là “cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu”. Chính cách tiếp cận  sai lầm này đã dẫn đến những cuộc chiến kéo dài do Hoa Kỳ lãnh đạo ở những quốc gia như Afghanistan và Iraq. Tuy nhiên, từ năm 2017, Hoa Kỳ dưới thời Trump đã quay trở lại chiến lược cạnh tranh giữa các cường quốc”, mà tâm điểm của chiến lược này chính là Trung Quốc.

Biden cũng không hề kêu gọi rút quân lính Mỹ về nước một cách tùy tiện. Người Afghanistan đã có 20 năm để phát triển năng lực và tính hợp pháp. Việc Mỹ dành 20 năm nữa để tiếp tục hoạt động triển khai quân sự đầy tốn kém và đôi khi gây thiệt hại về tính mạng cũng sẽ không làm thay đổi những triển vọng ở đây. Chính sự hiện diện của quân đội Mỹ, chứ không phải lực lượng an ninh Afghanistan, đã ngăn chặn Taliban. Theo Tổng thanh tra đặc biệt của Mỹ về Afghanistan, trong 20 năm qua, Mỹ đã chi khoảng 83 tỷ USD để trang bị và huấn luyện cho Lực lượng quốc phòng và an ninh Afghanistan. Tuy nhiên, khi Taliban xuất hiện, những lực lượng đó dường như đã tan rã.

Chính quyền Biden cam kết sẽ can dự chặt chẽ với khu vực Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương, vì thế chính quyền Biden đang có một sự đánh đổi chiến lược đầy tinh vi liên quan đến các ưu tiên toàn cầu, nhằm mục đích giảm nhẹ gánh nặng của họ ở Tây Nam Á để tập trung vào các lợi ích sâu rộng hơn trên khắp khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Các cố vấn hàng đầu của Mỹ đã đánh giá đúng rằng cuộc cạnh tranh với Trung Quốc gây ra hậu quả lớn hơn nhiều so với rủi ro từ thất bại của nhà nước Afghanistan.

Quyết định chiến lược của Chính quyền Biden ở Afghanistan thể hiện chiến lược xoay trục” thực sự sang châu Á, chứ không chỉ là một định hướng chiến lược được nêu ra dưới thời Chính quyền Obama.

Nhưng sự đánh đổi nhiều khi đòi hỏi phải thay đổi các ưu tiên chiến lược. Chẳng hạn, sức mạnh hải quân đóng vai trò quan trọng đối với chiến lược đã có từ lâu của Mỹ. Tuy nhiên, Hải quân Mỹ duy trì sự hiện diện toàn cầu và nhịp độ hoạt động cao ngay cả khi cơ cấu lực lượng của họ hiện nay chỉ bằng khoảng một nửa so với hơn ba thập kỷ trước. Trong khi đó, Hải quân cùng với các lực lượng quân sự khác của Trung Quốc đã được tăng cường và hiện đại hoá, cùng với các lực lượng quân sự khác của Trung Quốc từ lực lượng chủ yếu thực hiện nhiệm vụ chống tiếp cận trở thành lực lượng triển khai sức mạnh. Mỹ có thể không tránh khỏi những sự đánh đổi về mặt chiến lược liên quan đến mức độ chi tiêu dành cho các lực lượng quốc phòng trong tương lai.

Mặc dù có những hoảng hốt khi chứng kiến Taliban tiếp quản Kabul sau khi Mỹ rút lui, chí ít thì các đồng minh và đối tác của Mỹ gồm Nhật Bản, Singapore, Philippines, Việt Nam, Australia, Ấn Độ và các nước khác có thể rút kinh nghiệm từ việc nghiên cứu những lợi thế bất đối xứng của việc bảo vệ lãnh thổ của một nước và giúp đất nước trở nên bất khả xâm phạm.

Quân đội các nước Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vốn đã có động lực để cải thiện khả năng chống tiếp cận và chống xâm nhập khu vực (A2/AD – cách tiếp cận thường được sử dụng để miêu tả năng lực phòng thủ của Quân đội Trung Quốc - PLA). Khi các năng lực tấn công chính xác thông thường tầm xa ngày càng trở nên dễ tiếp cận, thì ngay cả những lực lượng quân đội tiên tiến nhất cũng phải thừa nhận sự gia tăng rủi ro trong hành động.

Việt Nam nên mừng hay lo?

Một trong những vấn đề quan trọng đã thúc đẩy quan hệ Việt - Mỹ thời gian vừa qua, đó chính là vấn đề Biển Đông.

Từ khi học thuyết “Xoay trục châu Á” được Hilary Clinton trình bày năm 2010 cho đến nay, Mỹ vẫn giữ vững lập trường không đứng về các tuyên bố chủ quyền của bất cứ quốc gia nào ở Biển Đông, nhưng sẽ ủng hộ các tuyên bố phù hợp với luật pháp quốc tế.

Ngay từ 1998, khi bắt đầu thực hiện chính sách đối ngoại “mở cửa”, Việt Nam đã tuyên bố chính sách quốc phòng “ba không”, mà cho tới sách trắng quốc phòng mới nhất năm 2019, chính sách này được mở rộng thành “bốn không, một tuỳ” nhưng về bản chất thì vẫn không thay đổi, đó là “không tham gia các liên minh quân sự, không là đồng minh quân sự của bất kỳ nước nào, không cho bất cứ nước nào đặt căn cứ quân sự ở Việt Nam và không dựa vào nước này để chống nước kia…” Xác định như vậy, thể hiện Việt Nam luôn hiểu rõ việc tự mình thực hiện các hoạt động quốc phòng, chứ không thể dựa vào ai. Kinh nghiệm xương máu này, Việt Nam đã học được sau rất nhiều sự kiện đau thương, trong đó có thể phải kể đến Chiến tranh Biên giới năm 1979 với Trung Quốc, Sự kiện Gạc Ma năm 1988, khi Việt Nam và Liên Xô có Hiệp ước hỗ tương quốc phòng nhưng Liên Xô đã “án binh bất động” trong lúc Việt Nam bị Trung Quốc tấn công.

Năm 2019, trong một lần đến nói chuyện về chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ tại Sài Gòn, một cử toạ đã đặt câu hỏi cho diễn giả là Elbridge Colby (Người đã từng giữ vai trò quan trọng khi soạn thảo Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ năm 2018, cũng là cháu nội của Cựu Giám đốc CIA Wiliam Colby) rằng nếu trở thành đồng minh của Hoa Kỳ thì sẽ tốt hơn cho Việt Nam trong việc bảo vệ biển đảo của mình hay không? Elbridge Colby đã trả lời là không có chuyện đó đâu, Hoa Kỳ chỉ muốn giúp đỡ Việt Nam mạnh lên mà thôi, chứ không có chuyện Hoa Kỳ sẽ bảo vệ biển đảo giúp Việt Nam được.

Nói vậy để thấy rằng, Hoa Kỳ cũng không hứa hẹn việc bảo vệ Việt Nam trước sự xâm lăng của Trung Quốc và Việt Nam cũng không “ngây thơ” đến mức nghĩ rằng có thể dựa vào Hoa Kỳ để “đánh” Trung Quốc. Việc Hoa Kỳ muốn lúc này là có thể hỗ trợ Việt Nam trở thành một “cường quốc tầm trung” để Việt Nam có thể độc lập trong mọi quyết định của mình, tránh xa sự lệ thuộc vào Trung Quốc. Và Việt Nam cũng thấy điều đó là cần thiết để Việt Nam có thể mạnh lên về mọi mặt, để có thể giữ được chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mình.

Chính vì vậy, với quyết tâm “xoay trục Đông Nam Á” lần này của chính quyền Biden, thông qua chuyến thăm của Phó Tổng thống Harris, sẽ là cơ hội lớn để Việt Nam có thể phát triển mọi mặt, từ đó có thể đứng vững trước các đe doạ từ Trung Quốc. Với cơ hội như vậy, Việt Nam nên mừng hơn là lo, và nhất là nên biết tận dụng cơ hội.

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

COMMENTS

Nguyễn Nhơn
22/08/2021 13:02

Derek Grossman: Cảm ơn cô. Điều tôi viết trên Twitter là tất cả những gì tôi biết hiện giờ. Đây là thông tin từ một nguồn tin thân cận với sự việc. Tất nhiên không thể đảm bảo rằng Hoa Kỳ và Việt Nam sẽ nâng cấp quan hệ lên quan hệ đối tác chiến lược trong chuyến thăm của Phó Tổng thống Kamala Harris tới Việt Nam vào cuối tháng này. Nhưng chúng ta có thể đặt câu hỏi nếu có một vị khách cấp cao như vậy từ chính phủ Hoa Kỳ đến thăm Việt Nam, chắc hẳn phải có ‘thành quả’ cụ thể được đưa ra trong chuyến công du này. Vì vậy, những gì tôi được nghe trong vài ngày qua khiến tôi tin rằng việc này khả thi.

Nguyễn Văn
22/08/2021 15:10

Quân đội Mỹ, kể từ sự kiện thành phố New York bị khủng bố làm sụp đổ hai tòa nhà chọc trời thì tổng thống Bush 43rd quyết định đem quân đội vào Afghanistan đánh Taliban tiêu diệt khủng bố ở nơi này. Bush đem chiến tranh ra khỏi nước Mỹ, mua hòa bình ngay trong nội địa, và 20 năm sau, Biden rút quân về để quay trở lại bảo vệ lợi ích tại Đông Bắc Á và Đông Nam Á của Thái Binh Dương và Ấn Độ Dương.

Trích: "Hoa Kỳ cũng không hứa hẹn việc bảo vệ Việt Nam trước sự xâm lăng của Trung Quốc và Việt Nam cũng không “ngây thơ” đến mức nghĩ rằng có thể dựa vào Hoa Kỳ để “đánh” Trung Quốc. Việc Hoa Kỳ muốn lúc này là có thể hỗ trợ Việt Nam trở thành một “cường quốc tầm trung” để Việt Nam có thể độc lập trong mọi quyết định của mình, tránh xa sự lệ thuộc vào Trung Quốc. Và Việt Nam cũng thấy điều đó là cần thiết để Việt Nam có thể mạnh lên về mọi mặt, để có thể giữ được chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mình." (ngưng trích)

Không phải là "hứa hẹn" nữa mà phải là một sự khẳng định, và đây là cái Hà Nội muốn được nghe bà phó tổng thống Mỹ nói và thấy bằng hành động. Ngược lại, Mỹ không chỉ muốn hỗ trợ VN trở thành một nước mạnh về kinh tế và quốc phòng mà muốn cùng VN hợp tác trong hòa bình và an ninh khu vực. Nhưng dù có mạnh cỡ nào VN cũng không thể tự bảo vệ chủ quyền biển đảo trước sự hung hãn của Tàu Cộng mà cần phải đồng hành với Mỹ bảo vệ lợi ích chung.

Mỹ quay trở lại VN và Đông Nam Á không phải là để chiến tranh mà là để cùng với VN và ASEAN đồng minh/đối tác các nước gìn giữ hòa bình trong khu vực. Chẳng nước nào dám đánh nước nào. VN dẫu có trở thành cường quốc cũng không đủ sức để tự bảo vệ nếu có chiến tranh nhưng hợp tác với Mỹ về quốc phòng là để ngăn ngừa sự hung hãn của Trung Nam Hải. Muốn tránh chiến tranh thì Mỹ và đồng minh cùng đối tác phải phô trương sức mạnh chứ không thể chỉ nói suông. Đúng là Mỹ muốn giúp VN mạnh về mọi mặt, kể cả về kinh tế và quân sự, nhưng để tự bảo vệ thì không đủ sức mà rất cần quân đội Mỹ. Hãy nhìn các nước NATO, Nhật và Nam Hàn. Tất cả đều là cường quốc về quân sự và kinh tế nhưng hỏi có nước nào đủ sức tự bảo vệ nếu không có quân đội Mỹ trú đóng? Chính sự hiện diện quân đội của Mỹ mà các vùng này mới có hòa bình.

Quay trở lại Đông Nam Á lần này, cái mà Mỹ muốn ở Hà Nội là không dựa vào Mỹ mà tiếp tục đi hàng hai. Hà Nội phải dứt khoát, không hoặc chưa cần ra mặt chống đối với Tàu Cộng, nhưng ít nhất Hà Nội cũng phải có hành động cho Mỹ thấy và tin tưởng nếu xảy ra chiến tranh không bị Hà Nội phản bội quay ngược lại chống Mỹ. Họ phải có một cam kết với nhau. Mức độ tin tưởng không trên lời nói mà là trên cái nhìn thực tế lợi ích lâu dài của đôi bên. Mỹ cần VN, nhưng VN cũng cần Mỹ hơn bao giờ hết trong giai đoạn này.
nv

Ben Vu
22/08/2021 18:17

Mỹ rút khỏi Afghanistan, Việt Nam mừng hay lo?
Thất thủ 30/4/75 tại Sài Gòn đã dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô sau chiến tranh Afghanistan. Hoa Kỳ thắng được chiến tranh lạnh, trở nên anh cả.
Thất thủ 15/8/21 tại Kabul sẽ dẫn đến sự sụp đổ của Trung Quốc?
Nhân dân Việt Nam mừng, Đảng CSVN lo.
Kẻ thù của đảng CS Việt Nam đã tới điềm báo cho tương lai Việt Nam sẽ trở thành một nước theo hệ thống đa đảng (2020 đến 2030)

Nhân Dân Asean
23/08/2021 03:15

ĐCSTQ nhìn trước nhìn sau, lé mắt bên này lé mắt bên kia, chờ chỉ cần có sơ hở chút ít của nước khác là ĐCSTQ nâng quan điểm, lấy cớ hù dọa, dọa nạt mạnh, lăm le chuẩn bị xâm chiếm. Trung quốc chỉ hù dọa là chính chứ thật ra không dám chiến với nước nào vì sợ thua là tan rã ngay ĐCS. Trung quốc không có chút kinh nghiệm trận mac, binh lính sợ chết, lãnh đạo thì ngu si ngốc nghết, vũ khí giảm, chỉ được to xác rồi lấy đó hù dọa để theo dõi các nước bị Trung quốc hù dọa có sợ không rồi có cách tiếp theo.

Duy Hữu, USA
23/08/2021 08:44

Ôn cố, tri tân.
Ôn cố không đúng, tri tân không trúng.
Lúng túng tránh vỏ dưa, lung tung đạp vỏ dừa.

Cố tránh vỏ dưa, cứ đạp vỏ dừa. Tàu Cộng vỏ dưa, Việt Cộng vỏ dừa.
Tàu Cộng độc đảng, Viêt Cộng độc tài, Tàu Cộng đôc tài, Việt Cộng độc đảng.

Tàu Cộng độc quyền xâm lăng, Việt Cộng độc quyền bán nước.
Trời đánh, thánh đâm ! Người đánh không bằng trời đánh ! Ý dân là ý trời !

Duy Hữu, USA
23/08/2021 08:51

Ôn cố, tri tân.
Ôn cố không đúng, tri tân không trúng.
Lúng túng tránh vỏ dưa, lung tung đạp vỏ dừa.

Cố tránh vỏ dưa, cứ đạp vỏ dừa. Tàu Cộng vỏ dưa, Việt Cộng vỏ dừa.
Tàu Cộng độc đảng, Viêt Cộng độc tài, Tàu Cộng đôc tài, Việt Cộng độc đảng.

Tàu Cộng độc quyền xâm lăng, Việt Cộng độc quyền bán nước.
Trời đánh, thánh đâm ! Người đánh không bằng trời đánh ! Ý dân là ý trời !

Ý toàn dân Việt Nam là ý trời. Ý trời là ý toàn dân Việt Nam.

Minh Hà STM
23/08/2021 22:28

VN có quá nhiều bài học rút ra từ các cuộc chiến bảo vệ hòa bình cho đất nước, nên VN không dại gì làm quân TỐT cho các cường quốc thế giới, nên VN giữ vững "BỐN KHÔNG" đồng thời VN muốn làm BẠN TỐT của tất cả các nước, Trung lập - Hòa đồng để phát triển đất nước. Việt Nam muôn năm !!!

Xem toàn trang