Tiếng Việt của Việt cộng? Tiếng Việt của Cộng hòa?

Lê Trương
2019-07-26
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Hình minh họa. Một bạn trẻ người Việt ở Mỹ cầm cờ Việt Nam Cộng Hòa trong một cuộc tuần hành vì tự do cho Việt Nam ở Washington DC hôm 30/4/2005
Hình minh họa. Một bạn trẻ người Việt ở Mỹ cầm cờ Việt Nam Cộng Hòa trong một cuộc tuần hành vì tự do cho Việt Nam ở Washington DC hôm 30/4/2005
AFP

Cách đây mấy năm, anh bạn tôi là một nhà báo người Việt, đang làm ở một tờ báo tiếng Việt tại Mỹ than thở: “Khó quá đi trời đất ơi! Các cụ bắt bẻ từng từ một. “Sân bay” không được, phải gọi “phi trường”. “Đường băng” không được, phải xài “phi đạo”. “Tài khoản” (ngân hàng) không được, phải xài “trương mục”… Các cụ bảo “sân bay”, “đường băng”, “tài khoản” là từ của Việt Cộng, cấm xài. Phải xài từ của Cộng hòa mới được!

Mà nói hay viết theo mấy cụ thì mình cũng chịu. Mình chưa đến 35 tuổi, các cụ thì sáu mươi bảy mươi cả, từ ngữ các cụ dùng chẳng còn trong sách vở hay giao tiếp thời này, chẳng mấy ai còn nói hay viết như thế. Giới trẻ làm sao hiểu? Mà không xài thì các cụ giận, các cụ bảo mình là cộng sản, rồi các cụ tẩy chay báo”.

Tôi cười lăn cười bò. Cười xong, tôi nổi cái tật tò mò táy máy, đi kiếm thử coi chuyện ảnh nói có thiệt không.

Hóa ra là thiệt.

Hóa ra có cả một nhóm người sống ở hải ngoại luôn muốn tẩy chay tiếng Việt đang được dùng trong nước. Họ bảo đó là tiếng Việt của Việt cộng, do một bọn ngu dốt nghĩ ra hoặc chế chữ nên không được dùng. Tôi không rõ hàng ngày khi giao tiếp với người khác thì họ ăn nói thế nào, nhưng trong các diễn đàn về tiếng Việt thời Cộng hòa, nhóm người này yêu cầu chỉ dùng những từ ngữ được sử dụng dưới thời Việt Nam Cộng hòa. Để xác định được từ đó có đúng là được dùng trong thời Việt Nam Cộng hòa hay không thì chỉ được dùng hai cuốn từ điển tiếng Việt xuất bản dưới thời Việt Nam Cộng hòa. Đó là Việt Nam từ điển của Hội Khai trí Tiến Đức, xuất bản năm 1954 và từ điển Hán-Việt của Nguyễn Văn Khôn, cũng xuất bản trước 1975.

Số từ mà nhóm người này tẩy chay khá nhiều. Tôi xin liệt kê một ít.

ngon_ngu_1

ngon_ngu_2

 

Tôi chỉ liệt kê một ít từ ngữ phổ biến. Chứ nếu kê đủ chắc ngồi hết nhiều đêm.

Khách quan mà nói, có những từ ngữ đang phổ biến trong báo chí, văn bản tiếng Việt trong nước đúng là rườm rà, màu mè, sai nghĩa, hoặc không phù hợp ngữ cảnh, hoặc khô khan, hình thức. Thí dụ như “đẩy mạnh”, “tăng cường” “nâng cao” “tiến lên một bước”… áp dụng trong hầu hết các báo cáo của nhà nước Việt Nam và các bản tin mang tính thông tấn.

Để giữ gìn vẻ đẹp của tiếng Việt, chắc chắn cần nhiều người dùng tiếng Việt ở khắp nơi cùng nhau soi chiếu và chọn lọc.

Nhưng việc tẩy chay những từ ngữ mới trước đây mình chưa từng dùng, chỉ vì ám thị “ghét cộng sản, ghét Tàu” dẫn đến phủ nhận toàn bộ những gì đang được sử dụng trong nước, mới sinh ra trong nước hoặc “có hơi hám Trung Cộng” thì thật cực đoan và trẻ con.

Tôi nhớ có lần ông Tưởng Năng Tiến phải viết một bài dài để giải thích ông không phải người Tàu. Ông cũng phải giải thích rằng ông yêu quý thành tựu văn học, âm nhạc, nghệ thuật … của Trung Hoa nhưng không ủng hộ thái độ của chính quyền Bắc Kinh trong việc xâm lấn biển đảo của Việt Nam…, tóm lại, ông không phải “Hán nô” như có người suy luận trên bút danh của ông rồi áp đặt như thế.

Việc có những người lớn tuổi nuối tiếc chế độ Việt Nam Cộng hòa xong cương quyết quay lưng với ngôn ngữ trong nước như trong bảng kê nêu trên cũng y chang như việc quy kết “Hán nô” với ông Tưởng Năng Tiến, chỉ vì cái bút danh của ông nghe không giống tên người Việt thuần.

Những vị này đòi hỏi chỉ được dùng những từ ngữ đã được dùng trong thời Việt Nam Cộng hòa. Nhưng có lẽ các vị cũng quên mất, ngay cả trong thời Việt Nam Cộng hòa thì tiếng Việt tự nó cũng đã sinh ra và mất đi vô vàn từ ngữ mới, lối nói mới.

Thí dụ cụm từ “Bỏ đi Tám”. Theo tác giả Nguyễn Thị Hậu, nó sinh ra ở khu vực Sài Gòn-Chợ Lớn vào thời Pháp thuộc, vào đầu thế kỷ 20. Tám là vị trí của người lao động bình dân trong hệ thống thứ bậc trong xã hội (chắc do một nhóm anh Hai nào đó trà dư tửu hậu mà thành). Ở đó quan quyền xếp thứ nhứt, dân công chức xếp thứ hai (thầy Hai thông ngôn, thầy Hai thơ ký…), thương gia Hoa kiều xếp thứ ba (chú Ba mại bản), dân giang hồ dao búa xếp thứ tư. Cũng là giang hồ nhưng thuộc loại đá cá lăn dưa hạ cấp hơn thì xếp thứ năm (thằng Năm móc túi giựt giỏ), thứ sáu là các thầy phú-lít (cảnh sát, police), mã tà. Thứ bảy là giới cho vay (anh Bảy Chà Và). Thứ tám, giới lao động bình dân đông đảo và nghèo nhứt. Thứ chín là giới “chị em”.

“Tám” nghèo và yếu tiếng nói nhứt trong giai tầng xã hội nên chuyện gì tranh chấp xảy ra thì Hai, Ba, Tư, Năm, Sáu, Bảy vẫn giành phần hơn. “Tám” thì lãnh đủ. Vậy nên phải ráng nhẫn nhịn, bỏ qua mà sống. “Bỏ qua đi Tám”! Hay tuyệt trần đời!

Ngoài ra, còn có “sức mấy”, “áp phe”, “âm binh”, “cô hồn các đảng”, “cà chớn chống xâm lăng” “cù lần ra khói lửa”, “cà na xí muội”, “cha chả”, “dân chơi Cầu ba cẳng”, “bận đồ khính” “một ly ông cụ”… Tiếng lóng bình dân còn có “bề hội đồng”(ăn hiếp tập thể, một nhóm người xúm nhau trị một người, dùng được trong rất nhiều hoàn cảnh, hay được dùng để chỉ vụ hiếp dâm tập thể)… Nhiều từ lắm, và nhiều từ hay lắm, thế nhưng bây giờ chính những người Việt lớn tuổi ở hải ngoại có còn dùng không?

Ngay ở trong nước, có những từ/lối nói chỉ cách đây một năm gần như thành câu cửa miệng, như “không phải dạng vừa đâu” “không phải đậu vừa rang”, thì sau một thời gian ngắn cũng đã “dạt trôi”, biến mất tăm mất tích, không ai còn nói nữa.

Ở miền Bắc Việt Nam, cách đây độ hai chục năm, muốn khen ai thật độc đáo, cá tính, giỏi giang xuất sắc trong lĩnh vực nào đó, giới trẻ trầm trồ “Nó tanh lắm”, “Khét mù”, “Khét lèn lẹt”, mặc dù người ấy rất thơm tho chứ chẳng tanh với khét gì cả.


Bây giờ, vẫn nội dung ấy thì gọi là “siêu” “chất” “chất vãi” “chất vãi chưởng”, hoặc mạnh mẽ hơn: “trất’ssssss”. “Trất” với dấu sở hữu cách tiếng Anh biến thể đằng sau chẳng có ý nghĩa gì cả, nhưng đó lại là sắc thái biểu thị rằng anh/cô/đứa ấy nó xuất sắc, độc đáo, cá tính đến tột đỉnh, “đỉnh của đỉnh”.

“Đỉnh của đỉnh” về ngữ nghĩa là không chính xác. Đã đỉnh thì chỉ có một chứ lấy đâu ra hai? Nhưng về sắc thái thì nó hết sức thú vị, vì biểu thị thái độ khâm phục, khen ngợi, công nhận… đến mức tột cùng, không thể chê bai một tí tẹo nào nữa.

Cái tươi mới, tung tẩy, biến hóa, sinh động của một sinh ngữ chính là ở những biến thể như vậy. Bởi vì ngoài ngữ nghĩa, nó còn thể hiện một cách tinh vi các cung bậc của thái độ và cảm xúc.

Khi trực tiếp gặp mặt, ngoài tiếng nói, còn có ánh mắt, nụ cười, ngôn ngữ hình thể bổ sung và làm rõ ý nghĩa của từ ngữ. Thí dụ cùng hai chữ “Thấy ghét” nhưng nói với cái nguýt mắt âu yếm, cái phát nhẹ vào vai, đôi môi hơi bĩu ra nũng nịu, chữ “ghét” kéo dài, âm điệu lên xuống trầm bổng… thì nội dung chính xác của nó lại là “Thương rồi á nha”. Còn nếu cộc lốc “Thấy ghét” kèm cái lườm hay cái nhìn trừng trừng khó chịu, thì phải xách quần chạy cho mau chớ xáp xáp vô là ăn tát.

Nhưng trong thời kỳ giao tiếp rất nhiều bằng comment và chat trên mạng xã hội, toàn chữ là chữ như bây giờ, thì phải làm sao để “Thấy ghét (thấy thương)” và “Thấy ghét (thấy ghét)” phân biệt ra, để người bên kia không hiểu lầm ý thực của mình?

Khi chỉ giao tiếp qua chữ viết, những “ý tại ngôn ngoại” biểu cảm qua ánh mắt, nụ cười, sự ngúng nguẩy của đôi vai…hay những điều thú vị như thế đều gần như mất hết. Do vậy mà các hãng sở hữu mạng xã hội phải luôn luôn vẽ ra thật nhiều icon (biểu tượng) sống động, để mà khi chữ viết thất bại, thì người ta gõ thêm một cái icon bổ sung hoặc thay thế. Thậm chí còn phải dùng cả những hình ảnh động để biểu cảm và chính xác hơn.

Thí dụ một cô gái chat với chàng trai “Anh giúp em nha” và “Anh giúp em nhaaaaaaa”. Nội dung y chang nhau, nhưng chữ “nha” kéo dài ở câu sau cũng y như khi cô kéo dài giọng nói với chàng trai vậy. Nó thể hiện sự thân mật, nài nỉ, nhõng nhẽo… mà câu trước không có, hoặc không thể hiện ra được.

Hay, hai ông đang cãi nhau kịch liệt trên mạng, mà một ông chốt: “Vâng, của nhà bác tất. Chào bác em ngược” thì không phải ông nọ đang nhường của cải cho ông kia, mà là bỏ cuộc, tuyệt vọng vì thấy bên kia bướng quá không thể thuyết phục được, hoặc không chấp nữa, cóc quan tâm nữa, “mày muốn nói gì cũng được, bố dí vào”.

Bởi vì ngôn ngữ là sinh ngữ, có sinh ra và mất đi, có chuyển đổi, lai ghép, có trào lưu và thoái trào. Những thay đổi này diễn ra nhanh chóng và mạnh mẽ ở cộng đồng có nhiều người cùng nói thứ tiếng đó. Nó có thể được sinh ra bất thần trong một câu nói, một cuộc trò chuyện giữa bất cứ ai, ở bất cứ đâu, từ đường phố đến “triều đình”, hay trong một tác phẩm được thai nghén nhiều năm. Chỉ cần nó giàu biểu cảm, mới lạ, hài hước hoặc thông minh, hoặc chỉ ngồ ngộ, vui tai… là đã đủ để phổ biến.

Với công cụ internet, mọi khoảng cách ngày càng thu ngắn lại. Một từ ngữ, lối nói vừa phát sinh trong một lũy tre bên này trái đất ngay lập tức được truyền đến một quán bar bên kia trái đất. Và nếu những người ở đó vẫn thấy nó giàu biểu cảm, ngồ ngộ, mới lạ, hay hay… thì họ dùng. Nếu sự thích thú đó ngắn hạn thì từ mới ấy, hoặc nghĩa mới của từ cũ ấy sẽ chết đi. Đời sống của ngôn ngữ cứ trôi chảy như vậy, nó phản ảnh sự phong phú của xã hội.

Chính vì thế mà phải tách bạch thái độ chính trị và những gì không liên quan đến nó. Dưới bất cứ thể chế nào, tiếng Việt vẫn cứ là tiếng Việt, nó được sinh ra từ người sử dụng, được phát triển lên nhờ những người sử dụng thông minh. Cộng sản vẫn có thể viết và nói duyên dáng, thu hút. Cộng hòa vẫn có thể viết và nói ngô nghê. Dưới bất cứ thể chế nào thì tiếng Việt vẫn có xấu, có đẹp, có trong sáng, có tục tằn, có trau chuốt và có thô thiển.

Gượng ép gán thái độ chính trị vào cho những từ ngữ mà trước giờ mình chưa từng thấy, như “từ ngữ của Việt cộng”, “từ  ngữ của Tàu cộng” là công việc rất trái tự nhiên, rất mệt mỏi và khiên cưỡng. Nó chỉ khiến người ta xơ cứng, quẩn quanh, già cỗi, lạc hậu và tự cô lập với cộng đồng.

Nếu thực tâm muốn giữ tiếng Việt cho trong sáng và giàu có, trước nhất phải giữ cái đầu cởi mở, chọn lọc, tinh tế và thông minh. Không thể bắt nó đóng băng, làm một cái xác sống, sống bằng hoài niệm cổ hủ. Đó là một việc vô nghĩa chẳng khác gì muốn cái cây tươi tốt nhưng lại chặt hết rễ của nó.

*Bài viết không thể hiện quan điểm của RFA

Ý kiến (17)
Share

Nguyên Thông

nơi gửi Houston, Texas

Xin đừng chê, đừng khinh Khi Cộng sản. Bởi vì, do, nghiệp báo chúng không được ite61p xúc và học hỏi từ Chân Lý.

Vì khi không được học hỏi được cái Chân, Thiện, Mỹ, thì là sao có cái good background để làm nền tảng trí thức cho sinh hoạt của Thân, Khẩu, và Ý. Cộng Sản là thế.

26/09/2019 12:20

tuan

nơi gửi TPHCM

Đồng ý là ngôn ngữ cũng có quá trình phát triển và biến đổi nhưng cá nhân vẫn thấy ngôn ngữ ngày nay bị dùng tùy tiện trên báo chí và truyền thông, trở nên dơ bẩn và vô nghĩa khác xa với những giá trị truyền thống có trật tự và ý nghĩa sâu xa hơn, có lẽ những bậc cha chú mới hiểu sâu sắc giá trị này hơn mình nên mới có thái độ nghiêm túc với ngôn ngữ chứ không hẳn là chính trị, lấy thí dụ nhiều chữ từ không biết ở đâu ra nhưng mình là người miền Nam và thấy rất khó chịu: vãi, bựa, cực phẩm, chụp ảnh tự sướng...và khi tìm đọc lại các tác phẩm cũng như các phân tích ngôn ngữ thì thấy người ta nói đúng. Nếu như cứ tạm tạm chấp chấp,dễ dãi như việc cải cách sách giáo khoa, cải cách ngôn ngữ như Bùi Hiền mà lộng hành, thế chỉ một thời gian ngắn, người Việt sẽ không hề biết đến quá khứ của tổ tiên là gì, hoàn toàn mất liên lạc với quá khứ, mà tôi thấy chuyện đó đang diễn ra, người ta dần không đọc được chữ Nôm, không biết trên bia mộ, sách cổ viết cái gì, âm nhạc biến dị, đơn giản, vô nghĩa khắp nơi, hài kịch nhảm nhí tràn lan, đố vui tục tỉu, đó là sự ẩu thả trong văn hóa và cũng là thượng bất chính, hạ tất loạn. Con người tư duy và tạo ra ngôn ngữ nhưng ngôn ngữ cũng trực tiếp ảnh hưởng lên tư duy và nhiều mặt của đời sống, nghiêm túc với ngôn ngữ cũng là nghiêm túc với chính mình.

23/09/2019 01:34

Hoàng Sa

nơi gửi Sài Gòn Cholon

Tôi nhớ có viết bình luận ở đây, giờ thì không thấy ... Lạ quá !!!

31/07/2019 15:38

Hoàng Sa

nơi gửi Sài Gòn Cholon

Cám ơn RFA. Các bạn đã cho chúng tôi một nhận thức về (ý) của (từ) khi nói và viết, nhưng thật là buồn ... Như các bạn đã biết Ở Việt Nam bằng TS hay GS như ông Nào đó từng kêu học (Ô tròn ô vuông) Nhiều lắm, Còn nói làm quan phát biểu như con nít thì bao la ... chẳng hạn như câu - Chúng ta sai chúng ta nhận lỗi trước dân, Dân sai dân phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, làm quan ở VN ăn nói như vậy mà vẫn được làm quan ? vậy thì nói từ sai ý có nhiều kẻ đua gió nói nó là (hay) thì có gì là lạ đâu ? Sách giáo khoa đa phần không phải miền nam viết, cho dù có ... Cũng bị chỉ định là phải viết ra sao ... như vậy thì mới được gọi là có tiến bộ ... HIHIHIHIHI Tiến tới đâu ? Sống bao lâu chỉ để thời gian trả lời, Nó - Cũng như những bản nhạc, hay thì có nhiều người hát suốt đời ... Nhớ suốt đời ... Còn không hay ? Thì bị bắt buộc hát và nhớ, chuyện là vậy đó, Chúc các bạn (RFA) vui hạnh phúc !

29/07/2019 16:42

John Nguyen

nơi gửi Houston

Năm 1975 tôi dời VN khí 17 tuổi và có thể nói tôi là lớp trẻ cuối cùng được thấm nhuần ngôn ngữ Việt hay đẹp đã được tiền nhân để lại từ ngàn xưa cho đến năm 1975. Sau khi học hành ra trường thành tài, tôi đã bắt đầu trau dồi lại tiếng Việt (từ thời chưa có intenet) và nhận thấy mặc dù nước VN trải qua cả ngàn năm bị nô lệ giặc Tàu và một trăm năm bị đô hộ bởi giặc Tây, nhưng tất cả các thế hệ tiền nhân đều bảo tồn và phát huy cái hay cái đẹp của ngôn ngữ Việt ngày càng phong phú hay đẹp hơn (mà không ai dám dẹp bỏ). Thật buồn thay sau năm 1975 ngôn ngữ hay đẹp của tiếng Việt đã bị dẹp bỏ hay bị thay đổi một cách ngây ngô của giới đỉnh cao trí tuệ.

Hỡi các bạn trẻ hãy trau giồi kiến thức cho dù các bạn ở bất cứ noi đâu trên thế giới để có được sự hiểu biết và nhận định đứng đắn giúp bảo tồn và phát huy ngôn ngữ Việt ngày càng phong phú hay đẹp hơn. Khi các bạn có được sự hiểu biết ngang với một người trưởng thành bình thường ở các nước tây Phuơng tiên tiến thì các bạn sẽ thấy không có tiếng Việt của VNCH mà các bạn sẽ thấy là ông bà tổ tiên ta đã bảo tồn ngôn ngữ Việt từ ngàn xưa cho dù ở bất cứ dưới chính thế nào cho đến chính thể cuối cùng là VNCH.

Hãy dẹp bỏ chính trị sang một bên để nhận thức được nhóm thiểu số nhận là đỉnh cao của trí tuệ (mà không biết mắc cở) đã dám ngang nhiên xoá bỏ những cái hay đẹp của ngôn ngữ Việt tiền nhân để lại mà nhồi sọ thế hệ trẻ những ngôn ngữ quái thai mà họ đã đặt ra. Tôi không trách gì các bạn trẻ mà chỉ thương hại các bạn đã bị nhồi sọ mà chỉ trách các bạn lười biếng tìm hiểu đã lấy cớ là vì số đông đã dùng nên mình phải dùng cho mọi người hiểu. Nhưng tôi tin tưởng những người trẻ VN thông mình cộng với thời buổi internet hiện nay sẽ có người nhận thức và khôi phục lại được những ngôn ngữ tiếng Việt hay đẹp của tiền nhân. Lời nhắn sau cùng là các bạn trẻ hay trau dồi kiến thức nhé.

29/07/2019 14:28

Xem tất cả ý kiến.

Xem toàn trang