Những điều Việt Nam cần làm cho diễn đàn khu vực ASEAN lần này

Đặng Hoài Phong
2020-09-11
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Hình minh hoạ. Phó thủ tưởng kiêm Bộ trưởng ngoại giao Phạm Bình Minh chủ trì cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao ASEAN ở Hà Nội hôm 9/9/2020
Hình minh hoạ. Phó thủ tưởng kiêm Bộ trưởng ngoại giao Phạm Bình Minh chủ trì cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao ASEAN ở Hà Nội hôm 9/9/2020
Reuters

Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), chính thức ra đời ngày 25-7-1994 tại Bangkok, Thái Lan với 18 nước thành viên sáng lập tham gia (trên cơ sở sáng kiến do Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ASEAN (ASEAN - ISIS) đề xuất). Mục tiêu ban đầu của ARF là duy trì đối thoại và trao đổi ý kiến về các vấn đề cùng quan tâm trong lĩnh vực chính trị - an ninh, xây dựng lòng tin và ngoại giao phòng ngừa ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo quy định của ASEAN, các hội nghị trong khuôn khổ ARF gồm: Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ARF, Hội nghị cấp Thứ trưởng ngoại giao và các Hội nghị Nhóm (cấp vụ) về các biện pháp xây dựng lòng tin, ngoại giao phòng ngừa, cứu trợ thiên tai, chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia, an ninh biển, không phổ biến vũ khí hạt nhân, giải trừ quân bị. Vì thế, sự ra đời của ARF đã trở thành Diễn đàn chính trị - an ninh lớn nhất khu vực. ARF đã xác định phát triển tiệm tiến theo 3 giai đoạn: xây dựng lòng tin, ngoại giao phòng ngừa và xem xét phương cách giải quyết xung đột. Diễn đàn này hoạt động trên cơ sở các nguyên tắc đồng thuận và phương thức của ASEAN.

ARF lần này với sự tham gia của 27 nước (trong đó có Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Australia…) để bàn về các vấn đề an ninh tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương dự kiến diễn ra vào ngày 12/9 dưới sự chủ trì của Việt Nam - nước chủ tịch ASEAN năm nay.

ARF năm nay dự kiến sẽ diễn ra dưới hình thức trực tuyến, theo đó, ngoại trưởng của 27 quốc gia sẽ tìm hiểu cách thức ASEAN thúc đẩy vai trò trung tâm đối với chủ đề và các ưu tiên trong năm Việt Nam đảm đương chức Chủ tịch ASEAN.

Hiện nay, ASEAN đang phải đối mặt với nhiều thách thức cấp bách, bao gồm vấn đề Biển Đông, tình trạng khủng hoảng trong lưu vực sông Mekong và sự bùng phát đại dịch COVID-19. Do đó, nếu các quốc gia thành viên không ưu tiên lợi ích khu vực, ASEAN có thể bị các cường quốc lớn hơn thao túng để thúc đẩy lợi ích của họ trong khu vực.

Việt Nam cần cố gắng làm được những điều sau đây, vì một ASEAN gắn kết và chủ động thích ứng:

Tạo sự đoàn kết để tập trung vào lợi ích khu vực

Trước tiên, Việt Nam cần giúp các quốc gia thành viên ASEAN nhận thức được rằng mỗi nước cần ưu tiên các lợi ích của khu vực Đông Nam Á. Bởi vì nếu mỗi quốc gia đều chạy theo lợi ích riêng, các quốc gia riêng lẻ sẽ có xu hướng nghiêng về cường quốc này hay cường quốc khác. Hành vi này đi ngược lại nguyên tắc độc lập của ASEAN. Nếu không có đoàn kết nội khối, ASEAN có thể bị các cường quốc lớn hơn thao túng và chia rẽ nhằm thúc đẩy lợi ích của họ trong khu vực.

Cải cách thể  chế ASEAN

Việt Nam có nhiệm vụ thúc đẩy cải cách thể chế của ASEAN để khối có thêm ảnh hưởng và sự tôn trọng trên thế giới. Các chuẩn mực truyền thống xuất phát từ “Phương thức ASEAN” là nhằm hỗ trợ việc thực hiện các mục tiêu bên trong và bên ngoài. Chuẩn mực đã hơn 50 năm tuổi này cần được cải cách khẩn cấp và một cuộc xem xét trong nội bộ khối về Hiến chương ASEAN trên thực tế đã bị trì hoãn từ lâu.

Việt Nam cũng nên cân nhắc đề nghị ASEAN xem xét lại nguyên tắc không can thiệp” và “ra quyết định dựa trên sự đồng thuận”. Những nguyên tắc này hạn chế vai trò của ASEAN khi ứng phó với các đối thủ địa chính trị và kiểm soát động lực an ninh của khu vực.

Ví dụ, ARF - một trong những cơ chế hợp tác đa phương hàng đầu của ASEAN, vẫn thiếu năng lực để thực thi khuôn khổ “các quy tắc đối với hành vi được chấp nhận”.

Về vấn đề Biển Đông, ASEAN nên tránh phụ thuộc vào việc ra quyết định "dựa trên sự đồng thuận", vốn cho phép thành viên sử dụng quyền phủ quyết của mình để làm suy yếu quyết định của đa số các quốc gia thành viên.

Thẳng thắn trao đổi các vấn đề nhạy cảm

Việt Nam nên khuyến khích các quốc gia thành viên ASEAN đánh giá lại các mục tiêu và nguyên tắc của khối, đồng thời có các hành động quyết đoán để đảm bảo khối có thể thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở Đông Nam Á một cách hiệu quả.

Hình minh hoạ. Tàu cá ngư dân Việt Nam bị tàu Trung Quốc đâm chìm gần Hoàng Sa hôm 29/5/2014
Hình minh hoạ. Tàu cá ngư dân Việt Nam bị tàu Trung Quốc đâm chìm gần Hoàng Sa hôm 29/5/2014 Reuters

Để làm được điều này, Việt Nam nên hỗ trợ các quốc gia thành viên thảo luận các vấn đề an ninh quan trọng, thay vì để mỗi nước giấu diếm” và chờ thời gian khắc phục vấn đề - một thực trạng tồn tại lâu nay trong ASEAN.

Đối với các vấn đề nhạy cảm như biên giới quốc gia, Việt Nam nên khuyến khích ASEAN ngăn chặn các sự hiểu lầm và làm giảm mức độ căng thẳng. Hiện tại, ASEAN vẫn còn quá thiếu phản ứng về các tranh chấp biên giới, cũng như thiếu các chính sách thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực.

Việt Nam cần cố gắng khôi phục các cơ chế quản lý xung đột của ASEAN, chẳng hạn như Hội đồng Cấp cao của Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (Hiệp ước Bali), để giải quyết căng thẳng biên giới giữa các quốc gia thành viên trong khuôn khổ ASEAN.

Cân bằng quan hệ Mỹ - Trung

Gần đây, Mỹ-Trung liên tục đụng độ trong một loạt vấn đề - từ thương mại, an ninh quốc gia, đại dịch COVID-19 đến tranh chấp biển đảo khu vực. Do vậy, quan hệ căng thẳng giữa hai cường quốc này sẽ phủ bóng lên ARF lần này. Chính vì vậy, Việt Nam cần đảm bảo ASEAN có khả năng nắm bắt các diễn biến địa chính trị. Có những xu hướng cho thấy sự thay đổi trật tự quốc tế hiện nay.

Trật tự quốc tế, được xây dựng dựa trên việc thực thi quyền lực của Mỹ kể từ khi Chiến tranh Thế giới II kết thúc, bao gồm một tập hợp các thể chế, quy tắc và chuẩn mực chung hiện đang bị lung lay một phần do sự phát triển của chính người tạo ra nó. Trong khi đó, Trung Quốc tuyên bố muốn thúc đẩy một kiểu quan hệ quốc tế theo trật tự mới”. Bối cảnh này đặt ra những câu hỏi quan trọng cho ASEAN.

Trung Quốc đang tiếp tục trỗi dậy. Các ưu tiên chiến lược của Bắc Kinh trong thế kỷ XXI là: trở thành một cường quốc toàn cầu, thiết lập một trật tự thế giới mới mà Bắc Kinh là người lãnh đạo. Thống nhất Đài Loan; Mở rộng vùng kiểm soát và ảnh hưởng tại biển Đông và biển Hoa Đông.

Hình minh hoạ. Cố vấn Anh ninh quốc gia Mỹ Robert C. O'Brien và các bộ trưởng Ngoại giao ASEAN bắt tay tại Thượng đỉnh ASEAN - Mỹ ở Bangkok, Thái Lan hôm 4/11/2019
Hình minh hoạ. Cố vấn Anh ninh quốc gia Mỹ Robert C. O'Brien và các bộ trưởng Ngoại giao ASEAN bắt tay tại Thượng đỉnh ASEAN - Mỹ ở Bangkok, Thái Lan hôm 4/11/2019 Reuters

Cùng với phần còn lại của ASEAN, một mặt, Hà Nội cần tiếp tục tương tác với Bắc Kinh theo hướng xây dựng. Trung Quốc không chỉ là trung tâm trong chương trình nghị sự an ninh hiện nay của khu vực, mà còn đảm bảo tính sống còn của bất kỳ khuôn khổ an ninh nào ra đời trong tương lai. ASEAN phải nhận thức được thực tế này. Nhưng mặt khác, ASEAN phải thể hiện rõ ràng quan điểm, không được gửi cho Trung Quốc các thông điệp mơ hồ, chung chung về sự ủng hộ của khối đối với luật pháp quốc tế. ASEAN nên chính thức hóa lập trường chung của mình, như trong trường hợp phán quyết của tòa trọng tài ở La Hay vào tháng 7/2016.

Trong bối cảnh an ninh khu vực đang có dấu hiệu bất ổn hơn, Việt Nam nên để Mỹ tiếp tục can dự vào khu vực để kiểm soát sự trỗi dậy của Trung Quốc. ASEAN nên xem xét lại chính sách nêu trong Tuyên bố chung của Hội nghị thượng đỉnh đặc biệt ASEAN-Mỹ -  Tuyên bố Sunnylands, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc tôn trọng tự do hải hành và an ninh trên biển, cùng những nội dung khác.

Ngoài ra, Việt Nam nên tăng cường sự tham gia của ASEAN bằng cách thúc đẩy các thể chế đa phương. ASEAN phải cố gắng đạt được điều gì đó giống với phong cách chủ nghĩa đa phương hiệu quả” của Liên minh châu Âu - một trật tự dựa trên quy tắc tự do nhấn mạnh chủ quyền chung, cùng giải quyết vấn đề và phối hợp hành động để đạt được hòa bình, an ninh và thịnh vượng.

Với việc Việt Nam làm Chủ tịch ASEAN năm nay, ASEAN cần được đảm bảo chắc chắn rằng Đông Nam Á không trở thành sân sau” của bất kỳ ai và sẽ không có cường quốc bên ngoài nào được phép áp đặt bất kỳ chính sách hoặc sáng kiến nào có hại cho lợi ích chung của khu vực, cho dù đó là Mỹ hay là Trung Quốc.

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do

Ý kiến (2)
Share

Hongkong

nơi gửi Honhkong

Trung quốc rất nham hiểm, không bao giờ tốt lành gì với ai đâu. Những lời chúng nói ra vẻ ngọt ngào, sẵn sàng giúp đỡ, viện trợ đầu tư đều chứa đầy nham hiểm ở bên trong và tiềm ẩn sâu xa sau này nó mới đem ra nói và bắt bí các nước. Thế giới hãy cẩn thận khi làm ăn với Trung quốc.

12/09/2020 22:08

Sicomi

nơi gửi Japan

Thế giới nhanh chóng vào cuộc điều tra tội ác của đảng cộng sản Trung quốc liên quan đến dịch Corona. Đây có thể lên tới 99% là virus do Trung quốc sản xuất và cố tình lây lang nhằm triệt tiêu nền kinh tế dẫn đến tàn phá nền kinh tế tất cảc siêu cường và các cường quốc hùng mạnh (các cường quốc có khả năng cao cản đường bá chủ của Trung quốc) như Mỹ, Nga, Ấn độ, Brazin, Phương tây, Indonesia ... Trung quốc đã chứa virus corona vào các lọ nhựa cho người hoặc bắn tia vào những trung tâm trọng tâm (chợ, bệnh viện, trường học) các nước để tạo lây lan corona rộng rãi , nhanh chóng không biết nguồn gốc. Thế giới hãy điều tra làm sáng tỏ nếu không virus corona cứ liên tục tàn phá nặng nề, làm mất uy tín tất cả các cường quốc để Trung quốc hưởng lợi và tiến đến bá chủ thế giới.

11/09/2020 21:03

Xem toàn trang