Người dân ĐBSCL thích ứng biến đổi khí hậu ra sao?

Tình trạng biến đổi khí hậu tình trạng tác động đến mọi thành phần sinh sống trên trái đất.
Gia Minh, biên tập viên RFA
2011-10-24
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Nước tại một số vùng tại ĐBSCL bị nhiễm mặn, ảnh chụp 06-04-2011.
Nước tại một số vùng tại ĐBSCL bị nhiễm mặn, ảnh chụp 06-04-2011.
RFA PHOTO

Mọi quốc gia đều có những nổ lực ngăn chặn những tác nhân tiếp tục thải ra các loại khí nhà kính khiến cho khí hậu trái đất ấm nóng lên. Ngoài công tác của giới nghiên cứu khoa học về môi trường, hoạt động tuyên truyền cho người dân biết về tình hình biến đổi khí hậu cũng được xúc tiến nhằm giúp họ nhận biết vấn đề để thích ứng.

Thực tế của công việc đó ra sao tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long của Việt Nam? Đây là đề tài trong chuyên mục Khoa Học - Môi trường kỳ này.

Trái đất nóng dần lên

Từ bao đời này, thời tiết là một tác nhân khá lớn đối với người dân chuyên canh tác để sản xuất ra lúa gạo, hoa màu, cây trái… Họ thường nói đến vấn đề mưa thuận, gió hòa trong canh tác; bởi năm nào thiên tai xảy ra thì chuyện mất mùa là điều hiển nhiên.

10 năm rồi mới có cơn lũ như thế này,năm rồi thì không có nước. Xưa nhiệt độ nóng thấp chỉ ở 32, 33, 34 độ C, nay thì đến 37, 38 độ C. Đôi khi đang nắng, lại đổ mưa.

Người dân An Giang

Tiến bộ khoa học với việc dự báo thời tiết giúp cho nông dân nhiều trong việc trồng trọt của họ. Thế nhưng, khí hậu thay đổi thất thường lâu nay mà giới khoa học cho rằng phần nào do tình trạng trái đất bị ấm nóng lên, trở lại là một nổi lo cho người dân sinh sống bằng nghề canh tác.

Thời tiết, tình trạng mưa lũ tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, vựa thóc lúa và trái cây lớn của Việt Nam lâu nay cũng có những thay đổi so với trước đây.
Ông Đỗ Thành Thưởng, một người chuyên canh dừa tại Bến Tre, tỉnh ven biển ở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long có nhận xét về những thay đổi trong thiên nhiên tại quê ông:

“Thứ nhất lượng mưa nhiều, độ mặn cao, năm rồi đến 10 phần ngàn. Nóng thì nhiệt độ cao. Xưa cũng nóng nhưng không gay gắt như bây giờ. Nước bây giờ dâng cao hơn. Bên Kampuchia, Đồng Tháp đang cao nên chừng nửa tháng nữa sẽ xuống đây.”

Trong khi đó một người dân tại huyện Tân Châu, tỉnh An Giang, nơi Dòng Mê kông bắt đầu đi vào địa phận Việt Nam, cũng có một số nhận xét về các thay đổi về thời tiết tại khu vực đó:

“10 năm rồi mới có cơn lũ như thế này,năm rồi thì không có nước. Xưa nhiệt độ nóng thấp chỉ ở 32, 33, 34 độ C, nay thì đến 37, 38 độ C. Đôi khi đang nắng, lại đổ mưa…”

Ông Trần Anh Thư, phó giám đốc Sở Tài Nguyên - Môi trường tỉnh An Giang, cũng có nhận định về những thay đổi về thời tiết tại khu vực:

Người dân ĐBSCL che phủ cây trồng để hạn chế nắng nóng, ảnh chụp hôm 06-04-2011. RFA PHOTO.
Người dân ĐBSCL che phủ cây trồng để hạn chế nắng nóng, ảnh chụp hôm 06-04-2011. RFA PHOTO. Photo: RFA
“Theo dự báo của kịch bản biến đổi khí hậu đến năm 2030 mới có những biểu hiện. Thế nhưng, sơ bộ trong những năm gần đây, tại An Giang có hai vấn đề đối nghịch nhau: vào mùa lũ lượng nước quá nhiều, gây ngập cho một vùng diện tích rất lớn, ví dụ như lũ năm 2011 này. Có một số vùng đỉnh lũ lớn hơn năm 2000. Rồi thời gian ngập lũ kéo dài hơn so với những trận lũ trước. Đây là biểu hiện tiêu cực, khiến cho một loạt những đê kiểm soát cho lúa vụ ba vỡ. Ngược lại chỉ mới tháng hai, tháng ba lại thiếu nước. Lưu lượng dòng chảy sông Mê kong thấp, khiến nước mặn xâm nhập.

Nguồn nước Mê kông quyết định lớn cho việc sản xuất lúa và nuôi cá tra xuất khẩu không chỉ cho An Giang mà cả vùng ĐBSCL nên khi nguồn nước có vấn đề thiếu hay thừa hay chất lượng kém thì ảnh hưởng đến sản xuất hai mặt hàng đó và ảnh hưởng đến an sinh của người dân…”

Ảnh hưởng sản xuất

Những thay đổi về mặt thời tiết tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long đã có những ảnh hưởng khá lớn đối với sản xuất của người dân trong khu vực như trình bày của ông Đỗ Thành Thưởng sau đây:

Thời tiết thay đổi làm cho sâu bệnh tăng, như có loại sâu làm cho buồng dừa khi mới ra bông trở thành đen, không nở được.

Đỗ Thành Thưởng

“Thời tiết thay đổi làm cho sâu bệnh tăng, như có loại sâu làm cho buồng dừa khi mới ra bông trở thành đen, không nở được. Nấm bệnh tăng. Và năm ngoái bị nước mặn nhiều nên năm nay lượng dừa giàm sút, có tháng giảm 50%. Nước dâng cao ngập gốc dừa khiến cho cây khó phát triển.

Cây ca cao ở vườn anh tôi cũng không có trái, có vườn gần đó cây chết.”

Hồi năm 2009, Bộ Tài Nguyên Môi trường Việt Nam đưa ra một số kịch bản về biến đổi khí hậu tại Việt Nam. Đồng bằng Sông Cửu Long là vùng được đánh giá chịu tác động khá lớn.

Trong thực tế những tỉnh như An Giang tại khu vực đó tham gia vào chương trình chung của chính phủ ra sao?

Ông Trần Anh Thư, phó giám đốc Sở Tài Nguyên - Môi trường tỉnh An Giang cho biết về những công tác đó:

“Thực tế kịch bản biến đổi khí hậu của Trung ương dựa vào hai nguồn nghiên cứu: một là của tổ chức thế giới, hai trung ương tự làm. Sau đó gửi xuống cho các địa phương. Từ đó các tỉnh ở ĐBSCL xây dựng lại kịch bản cho phù hợp với địa phương mình trên cơ sở kịch bản của trung ương. Tỉnh An Giang phát thảo ra sáu ảnh hưởng lớn của biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh.”

Người dân ở Tiền Giang trồng hoa màu xen kẽ với lúa, ảnh chụp ngày 08-04-2011. RFA PHOTO.
Người dân ở Tiền Giang trồng hoa màu xen kẽ với lúa, ảnh chụp ngày 08-04-2011. RFA PHOTO. Photo: RFA
Một số cơ quan khoa học như Viện Nghiên cứu Biến đổi khí hậu, trường Đại học Cần Thơ cho biết lâu nay họ có kết hợp với các địa phương cũng như tiếp xúc trực tiếp với người nông dân trong khu vực để thu thập dữ liệu, giới thiệu cho nông dân về tình hình biến đổi khí hậu, triển khai các mô hình thí điểm về biện pháp thích ứng, để rồi chia xẻ cho những nơi khác.

Tuy nhiên, theo như ông Đỗ Thành Thưởng, người nông dân chuyên canh dừa ở Bến Tre, thì hiệu quả chưa cao:

“Năm rồi có hội thảo về trái dừa, có những nhà khoa học và các địa phương nhưng chỉ dừng ở phát hiện thôi, chứ biện pháp đang rối. Khuyến nông, các nhà khoa học… cũng lúng túng. Có một số biện pháp đề ra như ong ký sinh… mà từ trước đến nay đã làm.”

Mong nhà nước hỗ trợ

Mong muốn của người nông dân Đỗ Thành Thưởng tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long trong tình hình thời tiết biến đổi như hiện nay được cho biết:

Nhà nước nên tạo điều kiện cho các bộ phận nghiên cứu tạo ra những giống kháng bệnh cho trong điều kiện mới.

Đỗ Thành Thưởng

“Tôi biết về dừa nên nói nhiều hơn về dừa. Nhà nước nên tạo điều kiện cho các bộ phận nghiên cứu tạo ra những giống kháng bệnh cho trong điều kiện mới.
Thứ hai, giá dừa có cao nhưng bấp bênh, trong nước thiếu dừa cho các nhà sản xuất, nên Nhà nước hỗ trợ cho các nhà doanh nghiệp đổi mới máy móc. Tại sao người ta mua dừa của mình về sản xuất được, trong  khi đó mình lại không sản xuất được?"

‘Sống chung với lũ’ là một câu cửa miệng của người dân vùng Đồng bằng Sông Cửu Long vì trước đây suốt bao đời năm nào lũ cũng về đúng thời điểm. Tuy vậy trong những năm qua, có những lúc lũ không còn về nữa; năm nay lũ lại lớn như chục năm về trước.

Làm thế nào để ứng phó với những thất thường như thế đang là một yêu cầu đặt ra.

Mục Khoa học - Môi trường kỳ này  tạm dừng tại đây. Hẹn gặp lại quí thính giả và các bạn trong chương trình kỳ tới cũng vào giờ này trên làn sóng phát thanh của Đài Á Châu Tự Do.

Gia Minh chào tạm biệt.


Xem toàn trang