Đỗ Hiếu, phóng viên đài RFA
Báo chí trong nước đưa tin nói là giá cả hàng tiêu dùng leo thang vùn vụt, trong khi thu nhập của giới lao động không nhích lên bao nhiêu, nên dân chúng ở Việt Nam choáng váng, chóng mặt. Ngoài ra giá sữa cũng tiếp tục tăng mạnh khiến giới tiêu dùng càng nghiến răng và đau đầu hơn, với gánh nặng đè nặng trên vai.
Trước tình hình lương thực, thực phẩm, hàng hóa, dịch vụ đắt đỏ hơn nhiều nơi quê nhà, kể từ đầu năm đến nay, Ban Việt Ngữ chúng tôi hỏi chuyện giáo sư Nguyễn Phúc Liên, tiến sĩ kinh tế tài chánh và được ông cho biết ý kiến về sự việc này.
Đỗ Hiếu: Thưa Tiến Sĩ, theo báo chí từ Việt Nam thì giá cả leo thang khiến người dân chóng mặt, và cũng cho biết thêm là giá tiêu dùng tăng hơn 6% từ đầu năm đến giờ, riêng tháng 7 tăng cao nhất 0,94% so với tháng 6. Theo ý Tiến Sĩ thì nhà nước Việt Nam có cách nào chặn đứng sự gia tăng liên tục này không ?
Tiến Sĩ Nguyễn Phúc Liên: Cái sự tăng giá này mà đau khổ nhất là đa số quần chúng, vì đây thuộc loại hàng như yếu phẩm, đồ ăn, mà tiếp tục tăng giá, khó có cách nào mà chặn đứng được, nhà nước làm thế nào để chặn đứng những con buôn tự ý tăng giá, và biết đâu đây là chuyện tăng theo mùa, mà giá sữa là căn bản, là đồ ăn nhất là cho giới trẻ, cho người già yếu, mà lên giá nữa thì thật là khó lòng lắm. Nếu nhà nước can thiệp vào để định giá, gọi là giá trần nhà (plafond), thì cũng không được.
Đỗ Hiếu: Giáo sư có thể giải thích rõ hơn là vì sao nhà nước không can thiệp được vào chuyện tăng giá hàng hóa ?
Tiến Sĩ Nguyễn Phúc Liên: Bởi vì ở một nền kinh tế mà có can thiệp của nhà nước vào là phải có sự kiểm soát thị trường, vì dể xảy ra nạn đầu cơ, khi mà Yeltsin (tổng thống Boris Yeltsin của Nga) hồi còn theo chính sách cũ, tăng giá, nên người ta xếp hàng đi mua mà không có đủ hàng hóa, thì Yeltsin đã cho lệnh hoàn toàn tháo khoán giá cả, nhà nước không can thiệp nửa, lúc bấy giờ giá bùng lên, nhưng rồi lại hạ dần tại vì với giá đó, việc nhập khẩu hàng hóa giúp người dân dể thở hơn. Cứ nên để cho nền kinh tế, cho thị trường tự điều khiển lấy mọi sinh hoạt.
Đỗ Hiếu: Còn trở lại với cuộc sống thực tế tại Việt Nam thì sao thưa ông?
Nếu mà nói là nhà nước can thiệp, tôi chưa thấy một hiện tượng nào tương tự, có lẻ tôi sống trong một nền kinh tế thị trường mà nhà nước không can thiệp vào chuyện đặt để giá cả nhằm bắt các con buôn tuân theo, bởi vì họ sẽ đầu cơ. Khi nhà nước can thiệp vào thì sẽ trở thành chợ đen, là dân chúng càng chết hơn nữa.
Tiến Sĩ Nguyễn Phúc Liên: Nếu mà nói là nhà nước can thiệp, tôi chưa thấy một hiện tượng nào tương tự, có lẻ tôi sống trong một nền kinh tế thị trường mà nhà nước không can thiệp vào chuyện đặt để giá cả nhằm bắt các con buôn tuân theo, bởi vì họ sẽ đầu cơ. Khi nhà nước can thiệp vào thì sẽ trở thành chợ đen, là dân chúng càng chết hơn nữa.
Đỗ Hiếu: Ông vừa mới nói là hiện đang sống trong một thế giới có kinh tế thị trường, vậy thì có bao giờ giá cả leo thang cao và nhanh như thế không ? Nếu có thì các chánh quyền đó có biện pháp nào, ngăn chặn hữu hiệu không?
Tiến Sĩ Nguyễn Phúc Liên: Tôi nói là kinh tế thị trường, nhưng sự thật ở Việt Nam là tréo cẵng ngỗng, không thể cho đó là kinh tế thị trường bởi vì tất cả con buôn được quyền tự do đâu, để cạnh tranh với nhau, cho giá cả phải chăng, dân chúng được nhờ.
Nói là kinh tế thị trường nhưng sự thật đây là kinh tế Maffia, vì dành đặc quyền cho một thiểu số cá nhân có quyền hành hay công ty để họ tìm cách đầu cơ hàng hóa. Nếu không có bàn tay của quyền lực xen vào thì không thể nào giải quyết được, vì quyền lực không nắm được mọi khía cạnh của nền kinh tế, mà cần phải cho người dân được kinh doanh tự do, thật sự.
Đỗ Hiếu: Vậy theo giáo sư, nếu nhà nước Việt Nam để cho dân chúng được thật sự tự do làm ăn, thì chuyện gì sẽ xảy ra?
Tiến Sĩ Nguyễn Phúc Liên: Nếu Việt Nam cho tự do kinh tế thật sự mà gặp tình trạng tăng giá cao như vậy thì người ta sẽ kêu gọi bên ngoài vào bán và như thế tự động vật giá dừng lại mà không lên nữa.
Nếu tăng giá sữa như hiện nay, mà cho tự do thì ở bên này (Châu Âu) người ta mang sữa đến bán. Nhà nước cho tăng giá sữa mà không được quyền tự do nhập khẩu, mà chỉ có một thiểu số được làm chuyện này, thì không ai dại gì mà nhập khẩu ồ ạt, hãy cứ giữ giá cao như vậy, để có nhiều lợi lộc.
Đỗ Hiếu: Việt Nam đã được kết nạp vào WTO nhưng vẫn chưa phải là một nền kinh tế thị trường sao, thưa giáo sư ?
Tiến Sĩ Nguyễn Phúc Liên: Cái phức tạp là ở chỗ đó, nguyên tắc nói là Việt Nam có tự do kinh tế, nhưng sự thật là thị trường tự do đối với một nhóm người nào đó, có quyền lực chỉ huy đất nước, và bắt ép giá, nâng giá. Tôi nghĩ, đây là cái hiện tượng, vì thấy nhu cầu do người phương xa về nước, nhu cầu tiêu dùng vào mùa hè, trong lúc có đông kiều bào về thăm quê nhà, rồi những người ăn chơi cũng nhiều.
Không phải riêng gì năm nay, mà các năm khác cũng tăng vọt giá cả như thế này, mà đồng thu nhập của giới lao động nói là tăng 8%, nhưng không thể tin được, vì không rõ số thống kê này từ đâu mà có. Hơn nữa những thành phần được tăng lương chỉ chiếm không đầy 5%, chứ sự thật không phải là đại đa số quần chúng.
Kinh tế Việt Nam trước đây là do đảng chỉ huy, và thật sự bây giờ thì vẫn còn là một nền kinh tế chỉ huy chứ chưa có gì thay đổi so với trước.
Đỗ Hiếu: Xin cám ơn Tiến Sĩ kinh tế Nguyễn Phúc Liên đã lên tiếng từ Thụy Sĩ, qua chương trình của đài Á Châu Tự Do chúng tôi.