Báo động về môi trường sống dọc sông Mekong

2007-11-13

Đỗ Hiếu, phóng viên đài RFA

Sông Mekong, tức sông Cửu Long bắt nguồn từ vùng cao nguyên Tây Tạng, có chiều dài khoảng 4.880km, là một trong những con sông dài nhất thế giới. Dòng Mekong chảy qua lãnh thổ 6 nước bao gồm Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Miến Điện, Thái Lan và Campuchia.

Tổ chức môi sinh TERRA phân tích về vai trò và nhiệm vụ của MRC trong việc bảo vệ Mekong tại cuộc họp báo ở Bangkok. Photo RFA/ Do Hieu. >> Xem hình lớn hơn

Dọc theo hai bên bờ giòng sông này có trên 90 triệu người cư trú và xem đó là nguồn sống huyết mạch của họ, với nghề làm ruộng và đánh cá là chính. Ngoài ra, sông Mekong cũng là nhà của hơn 1.300 loại thủy sản khác nhau.

Vào ngày 15 tháng 11 tới, MRC tức Ủy ban sông Mekong cùng các nước cấp viện sẽ tổ chức hội nghị tại Siem Reap, Campuchia để thảo luận các vấn đề sống còn, đối với vài chục triệu người, đang bị ảnh hưởng bởi những nguy cơ về môi sinh do con người gây ra.

Phóng viên RFA có mặt tại cuộc họp báo ở Bangkok để nghe tổ chức môi sinh TERRA phân tích về vai trò và nhiệm vụ của MRC trong việc bảo vệ Mekong, và cuộc sống của hàng chục triệu cư dân cậy nhờ vào Cửu Long Giang.

Môi sinh bị hủy hoại

Ủy ban sông Mêkong do 4 quốc gia là Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam đứng ra thành lập vào năm 1995 tại một hội nghị diễn ra ở Chiang Rai, Thái Lan. Trung Quốc và Miến Điện không tham gia vào tổ chức này.

Vào khi Ủy ban sông Mêkông cùng các quốc gia tư vấn và cấp viện tổ chức hội nghị thường niên lần thứ 12 vào ngày thứ Năm 15 tháng 11 tại Campuchia, hơn 200 tổ chức và các nhân vật bảo vệ môi sinh thuộc 30 quốc gia đã gởi thỉnh nguỵên thư đến ban tổ chức để khẩn yêu cầu có hành động hữu hiệu và thiết thực, nhằm bảo vệ sự sống liên quan đến khu vực hạ lưu, gây ra bởi những công trình xây dựng nhiều đập nước, khiến con người và sinh vật bị vạ lây.

Nhiều phúc trình do các chuyên gia thủy học thực hiện cho thấy, một khi các đập ngăn nước, hay những bức tường xây ngang giòng Mêkông được dựng lên để thiếi lập nhà máy phát điện, thì thiệt hại vô cùng lớn lao về đời sống và môi sinh là điều không thể tránh khỏi.

Theo dự trù, sắp tới đây, 6 đập ngăn nước sẽ được xây tại khu vực Hạ Lưu sông Mêkông, cách đây 10 năm các công trình này đã được cấp phép, nhưng việc thực hiện bị đình hoãn vì lý do tài chánh và bị xem là gây nhiều tác hại về môi sinh.

Đến nay, ủy ban sông Mêkông vẫn yên lặng trước tin các đập nước này sắp được khởi công.

Lên tiếng với RFA, giáo sư Surichai Wun’gaeo, đại biểu quốc hội Thái kiêm giám đốc viện nghiên cứu Xã Hội, đại học Chulalongkorn nhấn mạnh rằng, đối với hàng ngàn cộng đồng người bản xứ sinh sống dọc ven sông Mêkông, mọi công trình xây dựng đập nước sẽ giới hạn quyền đánh, bắt cá và ảnh hưởng tai hại đến nguồn thực phẩm và kế sinh nhai của họ.

Theo ông thì ủy ban sông Mêkông cần phải vận dụng mọi cách để bảo vệ sự sống của cư dân và sinh vật, làm sao tránh được những nguy cơ về môi trường trong lúc sử dụng và khai thác những tài nguyên thiên nhiên của giòng sông này.

Vai trò của Ủy ban sông Mekong?

Trong một văn thư gởi đến ủy ban sông Mêkông, đại diện các tổ chức bảo vệ môi trường cho rằng, ủy ban đã không khuyến cáo các chánh phủ liên hệ trong đồ án xây dựng đập nước, hoặc không thuyết phục được họ, là không nên xúc tiến các chương trình xây dựng này, vì có thể gây ô nhiễm và nguy hại cho cuộc sống hàng chục triệu người.

MRC cũng bị chỉ trích là đã không thông tin đầy đủ đến các cư dân ven bờ Mêkông về những thiệt hại mà họ phải gánh chịu, khi các quốc gia tiến hành xây dựng những đập nước ở Thượng và Hạ nguồn.

Trong câu chuyện với phóng viên RFA, bà Premrudee Daoroung nói rằng, công luận cần phải hiểu rõ về vai trò của ủy ban sông Mêkông trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của họ, đồng thời ủy ban cũng cần phải xác định rõ trách nhiệm của mình và công khai hóa những quan điểm đó, với tư cách trưởng ban tổ chức buổi họp báo.

Về vai trò của chánh phủ Việt Nam trong ủy ban sông Mêkông bà Premrudee cho biết, nhà nước Việt Nam tỏ ra tích cực và hợp tác chặt chẻ với ủy ban sông Mêkông trong mọi hoạt động từ khi thành lập đến nay.

Là một trong những cố vấn đầu tiên từ khi ủy ban sông Mêkông mới thành lập, tiến sĩ Heng Thung cho biết, ủy ban không có một kế hoạch thống nhất, các ủy viên gồm đa số là viên chức chánh phủ chứ không nắm vững về chuyên môn.

Ông còn nhớ, ủy ban có một tổng thư ký xuất sắc, là ông Chuck Lankaster, người Canada, tính tình ngay thẳng, liêm khiết, hăng hái trong công việc, nên ông đã bị trục xuất khỏi Thái Lan, trong vòng 14 ngày.

Với những ý kiến tương tự như các thuyết trình viên, tiến sĩ Heng Thung không mấy lạc quan về hoạt động của ủy ban sông Mêkông vì theo ông, người ta tham gia vì lợi lộc riêng, chứ không phải vì cuộc sống của hàng chục triệu người sống nhờ vào giòng Mêkông muôn thuở.

Đỗ Hiếu, tường trình từ Bangkok, Thailand.