Ỷ Lan, phóng viên đài RFA
Nhân dịp đến Na Uy tham dự lễ trao giái thưởng nhân quyền Rafto 2006 cho Hỏa thượng Thích Quảng Độ cuối tuần qua, đặc phái viên Ỷ Lan của đài Á Châu Tự Do đã có các cuộc tiếp xúc và hỏi chuyện các nhân vật đã từng đoạt giải Rafto các năm trứơc là bà Rebiya Kadeer, người Uighur và bà Shirin Ebadi, người Iran; cùng cuộc trò chuyện với Chủ tịch sáng hội Rafto, ông Arne Linngard. Dưới đây là nội dung các cuộc phỏng vấn này:
Nhân quyền dưới các chế độ cộng sản
Ỷ Lan: Thưa bà Rebiya Kadeer, là người đoạt Giải Rafto năm 2004, bà nổi tiếng đấu tranh bảo vệ nhân quyền cho dân tộc Uighur ở Trung quốc. Bà nghĩ gì về Giải Rafto năm nay trao cho Nhà bảo vệ Nhân quyền Việt Nam, Hòa thượng Thích Quảng Độ, hiện đang sống dưới chế độ Cộng sản. Phản ứng bà ra sao?
Bà Rebiya Kadeer: Giải Nhân quyền Rafto giúp thế giới thấy rõ cuộc đời tăm tối mà chính quyền Cộng sản mang lại cho nhân dân Uighur ở Trung quốc. Nỗi khổ đau của nhân dân chúng tôi không hề được thế giới biết tới. Nhưng nhờ Sáng hội Rafto mà tôi có mặt tại đây hôm nay tham dự lễ trao Giải Rafto 2006 cho Nhà bảo vệ Nhân quyền Việt Nam.
Cũng là cách để chúng ta vai kề vai trong cuộc chiến đấu chung. Tôi rất buồn nghe tin Hòa thượng Thích Quảng Độ bị quản chế, chẳng khác chi hoàn cảnh mà bốn đứa con tôi đang chịu đựng. Cả bốn cháu đều bị quản chế.
Nghe ông Võ Văn Ái nhắc tới hoàn cảnh nhân quyền tồi tệ tại Việt Nam, những cô gái trẻ bị bán thân cho kỹ nghệ bán dâm, làm cho tôi thấy rõ rằng nhân dân Việt Nam dưới chế độ Cộng sản Việt Nam chẳng khác gì nhân dân Trung quốc bị đọa đày dưới chính thể Cộng sản Trung quốc. Tại Trung quốc, nếu có ai tìm cách biểu tình phản đối, tức khắc họ sẽ bị bắt và có thể bị kết án tử hình.
Tôi hy vọng ngày gần đây Hòa thượng Thích Quảng Độ sẽ được trả tự do, để cùng với chung tôi đến thăm Sáng hội Rafto.
Giải thưởng Rafto và nhân quyền tại VN
Ỷ Lan: Kính chào bà Shirin Ebadi. Đoạt Giải Rafto năm 2001 và hai năm sau đó bà đoạt Giải Nobel Hòa bình. Xin được biết phản ứng bà khi nghe Nhà Bảo vệ Nhân quyền Việt Nam đoạt Giải Rafto năm nay, 2006?
Shirin Ebadi: Tôi vô cùng sung sướng Giải trao tặng cho người Việt Nam năm nay, bởi vì tình trạng nhân quyền tại Việt Nam rất đáng chỉ trích. Tại Việt Nam ngày nay không có tự do ngôn luận, không có cả những tự do cơ bản.
Tôi thực tình hy vọng rằng Giải được trao cho Hòa thượng Thích Quảng Độ năm nay giúp cải tiến tình trạng nhân quyền tại Việt Nam và đem lại cho nhân dân Việt Nam tự do và dân chủ.
Ỷ Lan: Bà là chiến sĩ bênh vực cho nhân quyền tại Iran, đặc biệt cho Quyền người Phụ nữ. Bà có sẵn lòng hậu thuẫn cuộc đấu tranh đem lại tự do cho người Phụ nữ tại Việt Nam không?
Shirin Ebadi: Tôi sẽ vô cùng hân hạnh tham gia cuộc đấu tranh này với người phụ nữ Việt Nam. Nhưng những gì tôi nghe ông Võ Văn Ái trình bày qua cuộc Hội luận, thì vấn đề là tại Việt Nam tuyệt đối không có tự do và dân chủ. Tại Iran, chính quyền kỳ thị khủng khiếp với giới phụ nữ. Còn tại Việt Nam thì toàn dân đau khổ dưới ách kỳ thị. Chúng ta chỉ có thể phá bỏ sự kỳ thị cho toàn dân, khi mang lại dân chủ và tự do cho họ.
Ỷ Lan: Xin bà một câu hỏi chót. Năm vừa qua, Hòa thượng Thích Quảng Độ được đề cử Giải Nobel Hòa bình. Nghe nói Ủy ban Bảo vệ Quyền làm Người Việt Nam tiếp tục vận động cho Hòa thượng đoạt giải Nobel Hòa bình năm 2007. Xin bà cho biết bà có tán đồng hậu thuẫn việc này chăng?
Sherin Ebadi: Hiển nhiên! Tôi sẽ rất hân hạnh tham gia việc này.
Hy vọng đối thoại
Ỷ Lan: Thưa ông Chủ tịch, cảm tưởng ông như thế nào vể Lễ Trao giải Rafto?
Arne Lynngard: Tôi cực kỳ xúc động về buổi Lễ Trao giải. Người tham dự ngồi chật Hí viện Quốc gia, có nhiều nhân vật trọng yếu ở cấp cao trong chính trường Na Uy. Những người đại diện ấy đại biểu cho nhân dân Na Uy mang lại sự hậu thuẫn cho phong trào dân chủ Việt Nam.
Đặc biệt hôm nay, chúng tôi cùng hướng vọng về Hòa thượng Thích Quảng Độ, hoan nghênh sự dũng cảm của ngài cho nhân quyền và dân chủ tại Việt Nam. Điều làm buồn lòng chúng tôi, là Hòa thượng không được đến đây. Chúng tôi rất thất vọng về điều này.
Nhưng may mắn thay, ông Võ Văn Ái đến thay ngài lãnh giải, và Võ Văn Ái đã thực sự chiếm lĩnh trái tim người Na Uy nơi hội trường. Bài đáp từ cảm tạ của ông đã mở mắt mọi người về hiện trạng Việt Nam. Toàn thể hội trường đã đồng loạt đứng lên ba lần vỗ tay hoan nghênh ông. Chắc chị cũng chứng kiến sự xúc động ấy. Riêng tôi, tôi cực kỳ xúc động.
Ỷ Lan: Còn chính quyền Việt Nam phản ứng như thế nào?
Arne Lynngard: Bộ Ngoại giao Việt Nam đã ra lời công bố. Tôi không nghĩ rằng chúng tôi, người Na Uy, xem bản công bố ấy nghiêm túc. Chính quyền Việt Nam rất sai lầm qua các lời tố cáo.
Chúng tôi đoan chắc rằng Hòa thượng Thích Quảng Độ là người của lòng từ bi, một con người chấp nhận đối thoại. Hòa thượng kêu gọi toàn dân Việt Nam tham gia tiến trình cải cách chính trị, và tôi mong mỏi chính quyền Cộng sản Việt Nam nghiêm chỉnh đáp lời Hòa thượng để mở cuộc đối thoại với ngài.
Ỷ Lan: Đây là lần đầu tiên Sáng hội Rafto trao giải và vinh danh cho một Nhà bảo vệ Nhân quyền Việt Nam. Tổ chức của ông có dự tính tiếp tục hậu thuẫn phong trào dân chủ tại Việt Nam không?
Arne Lynngard: Hiển nhiên. Giải Rafto chỉ là bước khởi đầu. Trong quá khứ, chúng tôi luôn luôn tiếp tục ủng hộ công trình của những người đoạt giải. Bước sắp tới của chúng tôi là đến Việt Nam viếng thăm Hòa thượng Thích Quảng Độ để tỏ lòng tôn kính ngài.
Ỷ Lan: Xin cám ơn ông Arne Linngard.
(Ỷ Lan, Đặc phái viên Đài Á châu Tự do tại Bergen, Na Uy)