Vân Anh, thông tín viên RFA tại Ba Lan
Đạo diễn phim nổi tiếng của Ba Lan, Andrzej Wajda, từng đoạt Oscar cao quý cho Sự Nghiệp Làm Phim nay đang chờ Oscar cho bộ phim mới nhất của ông về chiến tranh và thảm sát dưới chế độ độc tài.
“Katyn” là tên bộ phim được đề cử vào Oscar cho phim nước ngoài hay nhất trong năm qua. Katyn là tên cánh rừng ráp ranh Ba Lan và Nga Sô Viết, nơi đã có khoảng 4500 trong tổng số trên dưới 20 ngàn binh lính Ba Lan bị giết chết trong một chiến dịch thảm xát bí mật được lên kế hoặch và thực hiện bởi quân đội cộng sản Sô Viết theo mệnh lệnh do Stalin đồng phê chuẩn.
Đạo diễn tài ba, Andrzej Wajda từng đoạt giải Oscar năm 2000 vinh danh cho “Sự nghiệp Toàn Diện” của ông bởi được đánh giá là đạo diễn biết ấp ủ và nuôi nấng linh hồn thời đại, trân trọng các giá trị tự do và nhân bản. Nếu Chủ Nhật này Oscar về tay ông thì Wajda lại một lần nữa làm cho người Ba Lan thêm kiêu hãnh về ông.
Đây không phải là lần đầu tiên phim của Wajda được đề cử Oscar cho phim nước ngòai, tức phim không dùng Anh ngữ. Lần này, phim Andrzej Wajda đọ nhau với “Beaufort” của Izrael, “The Conterfeiters” cua Ao, “Mongol” của Kazachstan va “12” của Nga. Một sự trùng lặp đáng suy ngẫm là tất cả các phim nước ngòai được đề cử năm nay đều là phim với đề tài chiến tranh.
Khi biết tin phim của mình sẽ được có mặt tại lễ trao giải Oscar lần thứ 80, Andrzej Wajda nói với báo chí, rằng ông thực sự phấn chấn vì đã khẳng định được vị trí của một nhà đạo diễn vẫn tiếp tục được công nhận trên con đường nghệ thuật, chứ không phải người bị nhìn nhận là đã toại nguyện sau khi được nhận Oscar cao quý cho toàn bộ sự nghiệp sáng tác của mình năm 2000.
Ông cũng tâm sự, rằng tuy đã làm rất nhiều phim và suy nghĩ nhiều về thảm sát Katyn, nhưng từ trước tới nay, ông vẫn chưa đủ sẵn sàng để đối diện với thảm họa bị che phủ trong hơn 40 năm sau khi kết thúc thế chiến hai đồng thời cũng là khi Ba Lan nằm dưới ách cộng sản.
Tới khi đất nước của ông đã tự do thì ông bị “thiếu tư liệu” bởi các vết nhơ lịch sử đã bị độc tài Nga Sô và Ba Lan dấu nhẹm, một số tài liệu bị “mất tích”, một số khác phai mòn theo thời gian. Ông cũng tâm sự, rằng việc mô tả thảm cảnh diệt chủng trên những thước phim là một trách nhiệm rất lớn mà ông đã phải cân nhắc trước khi bắt tay vào làm phim.
Andrzej Wajda: “Khi chưa bắt tay vào làm phim, tôi e ngại nhất phản ứng của thế hệ trẻ, rằng họ sẽ coi tôi gườm dở, đi kể chuyện phù phiếm của quá khứ, còn những người quan tâm thì sẽ trách móc, rằng phim của tôi không chính thực, rằng hoàn cảnh của ông, của cha anh họ cũng là nạn nhân Katyn nhưng không giống như những gì tôi mô tả trong phim. Vậy nên tôi lo lắng không biết phim của mình có thỏa mãn người xem. Khi phim ra mắt và được đón nhận thì quả thật có thể bộ phim đã tìm được sự cảm thông của mọi người.”
Phim “Katyn” của Wajda đã không chỉ dừng lại ở những mô phỏng cuộc thảm sát dã man. Phim của ông mô tả cả thảm cảnh chiến tranh, mất mát, những hành sử vô lương tâm của bạo quyền với người còn sống.
Mở đầu bộ phim, Andrzej Wajda kí tặng phim: “cho Cha Mẹ tôi” để tưởng niệm người Cha, chính là một trong nhiều ngàn sĩ quan bị giết trong cánh rừng Katyn và Mẹ ông, người phải gánh chịu mất mát tới cuối đời im bặt tin chồng.
Andrzej Wajda tâm sự với báo giới về sự kiện lần đầu tiên cả năm phim nước ngoài nói về chiến tranh được đề cử Oscar là điều chứng tỏ “thế giới đang khiếp sợ bạo quyền hơn bao giờ hết” dù đã bước sang thế kỷ XXI.
Và Oscar để cảnh tỉnh chiến tranh sẽ về tay ai? Hiện “Katyn” của Andrzej Wajda chiếm kỷ lục 93% tổng số phiếu bầu của bạn đọc The New York Times cho phim nước ngoài hay nhất.