Gia Minh, phóng viên đài RFA
Vào ngày đầu tháng 8 vừa qua, thủ tướng Việt Nam đưa ra chỉ thị về một số biện pháp cấp bách để kiềm chế tốc độ tăng giá trong nước hiện nay.
Trong các chương trình trước chúng tôi đã đưa ra nhận xét của nguời dân về tình hình giá cả leo thang mà họ đang phải đối mặt. Tiếp đến là phân tích của một kinh tế gia hiện sinh sống ở nước ngoài nhìn về tình hình trong nước. Hôm nay, mời quí vị nghe phân tích của chuyên gia kinh tế trong nước là ông Lê Đăng Doanh về vấn đề liên quan, qua cuộc nói chuyện với biên tập viên Gia Minh.
Trước hết ông Lê Đăng Doanh nêu ra những nguyên nhân dẫn đến tình hình tăng giá suốt những tháng qua.
Ông Lê Đăng Doanh: Vừa qua bên cạnh tăng trưởng kinh tế mạnh, thì trong năm 2006 chỉ số giá cả ở mức 6,6, đến bảy tháng đầu năm nay thì chỉ số vượt 8%. Từ dó dân chúng và chính phủ đều lo lắng về biến động giá cả này.
Tôi nghĩ biến động giá cả luôn liên quan đến chính sách tiền tệ, tín dụng, tiền mặt. Việt Nam thì nêu ra là cúm gia cầm rồi dịch heo tai xanh có ảnh hưởng. Điều đó không từ chối. Nếu tổng số tiền lưu thông không đổi mà giá mặt hàng này tăng làm giá mặt hàng khác tăng, mà đây thì tất cả đều tăng. Chứng tỏ lượng tiền có tăng lên. Vừa qua ngân hàng nhà nước có mua tổng lượng tiền lớn là bảy tỷ đô la, và một số tiền tương đuơng thế cũng đuợc đưa ra thị trường.
Ngoài ra tín dụng xây dựng cơ bản cũng tăng lên; vì xi măng sắt thép tăng nên nhà thầu không thể hoàn thành công trình theo giá đã cam kết mà phải tăng giá lên. Để kiềm chế giá cả thì Việt Nam phải kiểm soát chặt chẽ tín dụng, kiểm soát chặt chẽ bội chi ngân sách, tăng cường tiết kiệm.
Gia Minh: Người ta có nói là Việt Nam muốn giữ giá trị đồng bạc để xuất khẩu cũng là một nguyên nhân?
Tôi nghĩ biến động giá cả luôn liên quan đến chính sách tiền tệ, tín dụng, tiền mặt. Việt Nam thì nêu ra là cúm gia cầm rồi dịch heo tai xanh có ảnh hưởng. Điều đó không từ chối. Nếu tổng số tiền lưu thông không đổi mà giá mặt hàng này tăng làm giá mặt hàng khác tăng, mà đây thì tất cả đều tăng. Chứng tỏ lượng tiền có tăng lên. Vừa qua ngân hàng nhà nước có mua tổng lượng tiền lớn là bảy tỷ đô la, và một số tiền tương đuơng thế cũng đuợc đưa ra thị trường.
Ông Lê Đăng Doanh: Việt Nam cần giữ tỉ giá ổn định và linh họat để phục vụ xuất khẩu. Vừa qua trong thực tế đồng Việt Nam lên giá so với đô la nên muốn khuyến khích xuất khẩu thì phải điều chỉnh theo một biên độ giữa đồng Việt nam và Đô la còn cao hơn nữa. Như hiện nay thì cũng chưa khuyến khích xuất khẩu mà còn nguợc lại.
Cần có biện pháp từng bước điều chỉnh. Theo đánh giá của các định chế tài chính thì Việt Nam chưa đủ sức chịu những điều chỉnh đột ngột và quá lớn nên chính phủ phải làm từng bước phù hợp với khả năng chịu đựng và khả năng điều chỉnh của các doanh nghiệp.
Gia Minh: Còn về nhập siêu thì sao?
Ông Lê Đăng Doanh: Nhập siêu tăng cả mức tuyệt đối (4 tỷ đô la) và tương đối tức tăng rất cao so với xuất khẩu. Lý do có tính nhất thời là thời gian qua mua máy bay Boeing của Hoa Kỳ (dù không phải tháng nào cũng có mua). Các nhà đầu tư nước ngoài trong đầu tư phải nhập trang thiết bị. Song có yếu tố đáng kể là nhập nhiều mặt hàng tiêu dùng như ô tô, xe máy…
Cách duy nhất hiện nay không phải hạn chế hành chính nữa mà phải nâng năng lực cạnh tranh, nâng khả năng sản xuất ra giá trị gia tăng, chế biến chế tác sâu hơn thì mới có thể giảm bớt mức nhập siêu. Việc này không phải làm ngày một ngày hai mà phải làm căn cơ có hệ thống trong một vài năm.
Gia Minh: Việs sử dụng hiệu quả các nguồn nguyên liệu để khỏi phải xuất thô đi?
Ông Lê Đăng Doanh: Hiện nay chủ yếu Việt Nam là xuất nguyên liệu thô. Huy động các nguồn nguyên liệu trong nước là ỳ tuởng tốt. Nhưng điều chính là phải chế tác sâu hơn, ví dụ không chỉ xuất gạo thô mà làm mì ăn liền, bánh đa… Cà phê thì bớt hạt cà phê mà xuất cà phê hoà tàn. Cao su thì giảm xuất mủ mà tăng chế biến thành xăm lốp, có thế thì gia tăng giá trị xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu những thứ không cần thiết.
Gia Minh: Còn biện pháp tăng lương thì thế nào?
Ông Lê Đăng Doanh: Theo tôi thì biện pháp tăng lương là bất khả kháng. Nguời làm công ăn lương với thu nhập cố định khó có thể trang trải các chi phí về thực phẩm, lương thực, dịch vụ.
Giá lương thực thực phẩm tăng một cách chóng mặt. Chính phủ phải có biện pháp tăng lương. Nhưng để tăng luơng mà không tăng giá thì phải có biện pháp cân đối cung cầu, tiếp tục có biện pháp bán trái phiếu chính phủ để thu hút tiền mặt về; ngân hàng thì phải nâng lãi suất tiền tiết kiệm và nâng lãi suất cho vay.
Gia Minh: Đó là vòng lẩn quẩn và chưa có đủ sức giải?
Ông Lê Đăng Doanh: Đó là vòng lẩn quẩn nguy hiểm và là vòng xoáy. Không ai muốn vậy. Cho nên phải có biện pháp có liều lượng tương ứng, tức kiểm soát chặt chẽ tín dụng và tiền mặt, dùng các biện pháp hút tiền mặt ra khỏi lưu thông; phải kiềm chế bội chi ngân sách một cách nghiêm ngặt trước hết là chi tiêu trong xây dựng cơ bản và chi tiêu chính phủ; còn chi tiền lương không phải là nguyên nhân tăng giá cả hiện nay.
Gia Minh: Cám ơn ông về cuộc nói chuyện vừa rồi.