Mặc Lâm, phóng viên đài RFA
Quân đội Đài Loan vừa tiến hành tập trận bắn đạn thật trong hai ngày 12 và 13 tháng 2 vừa qua tại khu vực biển phía Tây đảo Ba Bình, quần đảo Trường Sa. Phản ứng lại việc này, Hà Nội khẳng định rằng Việt Nam có đầy đủ những bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý để khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Bản thông cáo báo chí của Bộ ngoại giao Việt Nam cho rằng mọi hoạt động trong khu vực hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa mà không được sự chấp thuận của Việt Nam đều là vi phạm chủ quyền của Việt Nam đối với các khu vực này. Mặc Lâm tìm hiểu thêm về vấn đề này.
Vùng biển nhiều tranh chấp
Quần đảo Trường Sa còn có tên tiếng Anh là Spratlys Islands, là nhóm gần 100 đảo đá ngầm và đảo nhỏ đang trong tình trạng tranh chấp ở Biển Đông. Quần đảo Trường Sa được bao quanh bởi những vùng đánh cá trù phú và giàu có về tài nguyên dầu mỏ và khí đốt.
Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc, mỗi nước đều tuyên bố chủ quyền trên toàn bộ quần đảo; trong khi Brunei, Malaysia và Philippines, mỗi nước tuyên bố chủ quyền nhiều phần.
Nhiều nước tham gia tranh cãi này đưa binh sĩ trấn đóng trên quần đảo Trường Sa và kiểm soát nhiều căn cứ trên các đảo nhỏ và đảo đá ngầm khác nhau.
Vào năm 1968 người ta tìm thấy dầu mỏ trong vùng. Theo ước tính vùng quần đảo Trường Sa có chứa trữ lượng dầu và khí đốt tự nhiên rất lớn lên đến gần 18 tỷ tấn, so với 13 tỷ tấn của Kuwait, và họ xếp nó vào danh sách một trong bốn vùng có trữ lượng dầu khí lớn nhất thế giới.
Đương nhiên, tiềm năng trữ lượng dầu khí to lớn này góp phần làm tình hình thêm căng thẳng và thúc đẩy các nước trong vùng tuyên bố có chủ quyền.
Lập luận của Việt Nam
Trong Phủ Biên Tạp Lục của học giả Lê Quý Đôn, Hoàng Sa và Trường Sa được xác định thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Trong Đại Nam Thống Nhất Toàn Đồ, một cuốn bản đồ của Việt Nam được hoàn thành năm 1838, Trường Sa được vẽ thuộc lãnh thổ Việt Nam.
Việt Nam đã tiến hành nhiều cuộc khảo sát địa lý và tài nguyên trên quần đảo. Các bản đồ địa lý cổ của Việt Nam ghi chép Bãi Cát Vàng để chỉ cả Hoàng Sa và Trường Sa là lãnh thổ của Việt Nam từ đầu thế kỷ 17.
Việt Nam tuyên bố chủ quyền đối với đảo dựa trên vị trí lịch sử và trên nguyên tắc thềm lục địa.
Hơn nữa, sau một hiệp ước ký kết với triều đại nhà Nguyễn, Pháp đại diện cho các quyền lợi của Việt Nam đối với các công việc quốc tế và đã thi hành chủ quyền trên quần đảo thay cho Việt Nam.
Ngày 7 tháng 7 năm 1951, Thủ tướng Trần Văn Hữu, chủ tịch phái đoàn chính phủ Bảo Đại, tới dự Hội nghị San Francisco về Hiệp ước Hoà bình với Nhật Bản tuyên bố rằng, quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ lâu đã thuộc lãnh thổ Việt Nam.
Tuyên bố này không bị bác bỏ hay bảo lưu ý kiến nào của 51 nước có mặt tại hội nghị. Sau khi Pháp rút đi, chính phủ Việt Nam Cộng Hòa đã hành xử chủ quyền trên quần đảo. Hiện nay Việt Nam còn giữ 21 đảo. Chúng được gộp vào thành một huyện thuộc tỉnh Khánh Hoà.
Trong hai ngày 12 và 13/2/2007 tại khu vực biển phía Tây đảo Itu Aba tức Ba Bình, quần đảo Trường Sa, Đài Loan cho tiến hành diễn tập bắn đạn thật như một khẳng định rằng đảo này thuộc chủ quyền của họ vì trước đó Đài Loan đã chiếm đảo Ba Bình, một trong những đảo lớn nhất là nơi mà cư dân có thể sinh sống bình thường.
Chúng tôi liên lạc với nhà sử học Dương Trung Quốc để tìm hiểu thêm vấn đề và được ông cho biết: "Tôi nghĩ rằng chủ quyền của một quốc gia là cái gì đó rất thiêng liên cần phải bảo vệ nhất là Việt Nam có phần lãnh thổ nằm trãi rộng trên bờ biển Việt Nam cũng khẳng định chủ quyền nhiều lần nhất là hội nghị trung ương vừa rồi. Tôi nghĩ rằng Việt Nam bảo vệ chủ quyền của mình là hết sức tất nhiên."
Không bên nào nhượng bộ
Vào tháng 4 năm 2004, Việt Nam loan báo kế hoạch đưa 100 du khách ra thăm quần đảo Trường Sa để viếng các tiền đồn quân sự của Việt Nam tại đây. Việt Nam gọi tour du lịch này là một sự kiện thông thường vì quần đảo này thuộc chủ quyền của Việt Nam.
Trung Quốc ngay lập tức có phản ứng phẫn nộ, Philippines kiên nhẫn đợi chờ, và Đài Loan cho xây cất một căn chòi quan sát trên những hòn đảo này.
Bắc Kinh lên tiếng yêu cầu Việt Nam hủy bỏ tour du lịch vừa kể, vì theo Bắc Kinh, Trung Quốc rõ rệt có toàn bộ chủ quyền đối với quần đảo rộng khoảng 7 kilômét vuông này.
Philippines bày tỏ một thái độ thận trọng hơn. Đại sứ Philippines tại Hà Nội nói rằng Việt Nam có thể đã vi phạm vào một thỏa ước ký kết năm 2002 về việc tránh những cuộc tranh chấp vũ trang tại quần đảo này.
Cũng cần phải nhắc lại là tháng 2 năm 1995, Trung Quốc chiếm đảo đá ngầm Mischief, Việt Nam gọi là đá Vành Khăn, trong quần đảo Trường Sa, gây nên một cuộc khủng hoảng chính trị lớn ở Đông Nam Á, đặc biệt với Philippines.
Đầu năm 1999, những cuộc tranh cãi lại tăng lên khi Philippines tuyên bố rằng Trung Quốc đang xây dựng đồn bốt quân sự trên đảo đá ngầm. Giáo Sư Phạm Cao Dương hiện đang sinh sống và giảng dạy tại Mỹ cho chúng tôi biết về quan điểm của ông như sau:
“Trường Sa lúc đầu người ta không để ý đến nhiều và chỉ nhìn nó như một vị trí chiến lược ở Biển Đông, từ khi phát hiện có dầu hỏa thì sự tranh chấp mỗi ngày một thêm gay gắt hơn mà Bắc Kinh là thế lực lớn nhất. Điều này cũng làm cho chúng ta suy nghĩ phải dựa vào thế lực nào để chống lại Bắc Kinh?”
Hành động của Đài Bắc đang hâm nóng lại những tranh cãi gay gắt về chủ quyền của vùng quần đảo này và sẽ là một trong những nguyên nhân âm ỉ có thể gây ra một cuộc chiến lớn ở Đông Á có sự tham gia của Trung Quốc, hay một cuộc chiến ở tầm nhỏ hơn giữa các nước tuyên bố chủ quyền khác nhau trong đó có Việt Nam.