Nhã Trân, phóng viên đài RFA
Thi trắc nghiệm thay cho thi tự luận đang là đề tài được bàn đến nhiều trong dư luận giới giáo chức và học sinh hiện nay, vào khi Bộ GD-ĐT bắt đầu việc dự án đổi mới hình thức thi. Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục, Bộ GD-ĐT, hồi tháng 9 khởi sự chuẩn bị các môn thi trắc nghiệm cho năm 2008 và những năm sau.
Đây là bước kế tiếp của cơ quan đầu ngành giáo dục trong đề án đổi hình thức thi tự luận sang trắc nghiệm. Kể là bước kế tiếp vì phương pháp trắc nghiệm đã được áp dụng cho một số môn trong cuộc tuyển sinh đại học 2007 và cho kỳ thi của khối lớp 12 hồi năm ngoái.
Từ tháng 3 năm nay Bộ Giáo Dục đã cho biết bắt đầu năm tới kỳ thi tốt nghiệp phổ thông trung học và tuyển vào đại học, được sát nhập thành một, sẽ có 8 môn trắc nghiệm. Thêm vào đó, kết quả kỳ thi được xem là chuẩn để xét tốt nghiệp trung học hoặc nhận vào cao đẳng hay đại học.
Chủ trương đổi mới cách thi của cơ quan đầu ngành giáo dục dẫn đến hai luồng dư luận trái ngược từ giới giáo viên và học sinh. Cho là trắc nghiệm giúp học trò ôn lại toàn bộ lượng kiến thức đòi hỏi trong khi không bắt buộc phải học nằm lòng từng chữ một, nhiều giáo viên tán thành hình thức thi mới, như một nữ giáo viên THPT ở Sài Gòn:
“Trắc nghiệm tốt chứ tại vì nó hỏi hoàn toàn, coi như giúp cho học trò học hết. Mình hay theo cái lối học từ chương, học cho thuộc lòng để trả bài. Trả bài thì ngon lành nhưng chưa chắc đã ngấm. Trắc nghiệm không phải đơn giản là chỉ học thuộc bài rồi cứ đoán.
Sự thật không phải như vậy. Trắc nghiệm không đơn giản như vậy, mà đòi hỏi phải hiểu bài. Học trò không cần phải thuộc từng chữ một nhưng miễn hiểu được cốt lõi thì làm bài được.”
Đồng tình với suy nghĩ rằng trắc nghiệm khiến thí sinh không thể chỉ học “tủ” một số bài, mà thay vào đó phải học hết vì đề thi kiểu này có khả năng kiểm tra mọi vấn đề qua hàng mấy mươi câu hỏi, nhiều học trò cũng tán thành hình thức thi mới. Hoàng Phượng, vừa lên lớp 10 trường Nguyễn Thị Minh Khai ở Sài Gòn, hưởng ứng:
“Nói chung trắc nghiệm thì cũng tốt, trắc nghiệm thì học trò phải học bài nhiều”
Không hợp lý cho mọi môn học
Thế nhưng, có dư luận quan ngại về cách thi theo kiểu trắc nghiệm, cho là lối này không hợp lý cho mọi môn học. Nhiều giáo viên nghĩ rằng trắc nghiệm dễ dẫn đến tình trạng gian lận vì thí sinh có thể chỉ chọn một phương án duy nhất cũng có thể đạt một số điểm. Ngoài ra, học trò sẽ không biết mình sai vì sao và sai những nơi nào.
Điển hình cho những người có các suy nghĩ này có thể kể Giáo sư Văn Như Cương, thành viên Hội đồng Giáo dục Quốc gia. Trao đổi với báo chí trong nước hồi cuối tháng trước ông trình bày rằng theo ông thi trắc nghiệm xét được kiến thức bề rộng nhưng không đánh giá được thực chất khả năng của học sinh, chẳng hạn đối với môn Toán.
Ngoài Giáo sư Văn Như Cương những thầy, cô tán thành trắc nghiệm cũng cho rằng hình thức thi mới không hợp lý đối với tất cả các môn, bởi trong nhiều môn học trò cần trình bày tư duy một cách rõ ràng, mạch lạc:
“Nói chung đa số môn đều thi trắc nghiệm được. Chẳng hạn như Lịch sử. Nhưng mà có môn không được, ví dụ Văn, làm sao trắc nghiệm được? ”
Ngay em học trò lớp 10, tuy tán đồng trắc nghiệm nhưng cũng giải thích là có những môn khó mà áp dụng lối thi này:
“Anh văn thi trắc nghiệm thì cũng đúng thôi. Môn Toán mà thi trắc nghiệm thì không biết làm sao! Em nghĩ toán không nên thi trắc nghiệm vì mấy môn như vậy cho thấy mình có hiểu bài hay không, [mà]trắc nghiệm thì có thể đánh, hên xui may rủi. Em nghĩ đừng nên trắc nghiệm [môn Toán] 100%, mà nên có kèm thêm một hai câu tự luận.
Có nhiều môn nếu thi viết thì có lẽ mình sẽ hiểu hơn, giúp phân định được rõ hơn trò nào giỏi, trò nào dở”
Nếu cuộc tuyển sinh đại học hồi tháng 7 năm nay trắc nghiệm chỉ được dùng cho Lý, Hoá, Sinh và Anh văn thì, theo dự định của Bộ Giáo dục, kể từ năm sau hình thức thi mới sẽ gồm thêm Toán và các môn Ngoại ngữ. Và rồi trong các năm kế tiếp mọi môn trong kỳ thi trung học phổ thông quốc gia sẽ đều thi trắc nghiệm, trừ môn Văn, được kết hợp cả tự luận và trắc nghiệm.
Bộ GD-ĐT loan báo rằng đề thi môn Toán và đề tham khảo các môn Sử, Địa, Văn sẽ được phổ biến để các thầy cô và học sinh làm quen. Đề án đổi hình thức thi tự luận sang trắc nghiệm sẽ được trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 11 năm nay, sau khi đã lấy ý kiến rộng rãi của dư luận.
Trong khi cơ quan đầu ngành giáo dục dự tính áp dụng trắc nghiệm cho nhiều môn kể cả Toán, Giáo sư Văn Như Cương lên tiếng rằng thi trắc nghiệm có ưu điểm là dàn trải rộng toàn chương trình nhưng một môn như Toán cần chứng tỏ phương pháp suy luận, tư duy lô gíc và sáng tạo, thay vì chỉ đưa ra được đáp số, điều đáp ứng được yêu cầu của hình thức trắc nghiệm.