Việt Hùng, phóng viên đài RFA
Nói về Viện Nghiên cứu Phát triển IDS, một tổ chức phi chính phủ, bất vụ lợi, qui tụ các nhà khoa học, trí thức, mới được thành lập tại Việt Nam, tiến sĩ Nguyễn Quang A, Viện trưởng Viện Nghiên cứu IDS cho rằng, hoạt động của Viện là trên tinh thần xây dựng, góp thêm tiếng nói, nhận xét để các nhà lãnh đạo có thêm sự lựa chọn trong vấn đề phát triển đất nước. Việt Hùng hỏi chuyện Tiến sĩ Nguyễn Quang A.
Ý tưởng thành lập
Việt Hùng: Thưa tiến sĩ Nguyễn Quang A, đóng góp sức lực tri thức để phát triển đất nước là chuyện dễ hiểu, nhưng tập trung mời gọi các nhân sĩ, trí thức để thành lập Viện Nghiên Cứu Phát Triển IDS tại Việt Nam không phụ thuộc vào sự chỉ đạo của nhà nước thì liệu những nghiên cứu để phát triển Việt Nam sẽ được đánh giá như thế nào?
TS Nguyễn Quang A: Chúng tôi thành lập Viện này mong để đóng góp thêm một tiếng nói, ý kiến vào sự phát triển chung của đất nước. Đánh giá những việc làm đó không phải do chúng tôi mà do xã hội quyết định việc làm của chúng tôi có hữu ích hay không…
Việt Hùng: Từ ý tưởng nào mà các ông lại đứng ra thành lập trong khi Viện này không trực thuộc sự kiểm soát của các Bộ-Ngành chính phủ. Hẳn là ông cũng biết ở tại Việt Nam đã có hàng chục nếu không muốn nói là hàng trăm Viện Nghiên cứu khác nhau trực thuộc chính phủ…
TS Nguyễn Quang A: Đúng như vậy, những việc thuộc của chính phủ hay của một cơ quan nào đấy thì họ luôn luôn có một cơ quan chủ quản, còn chúng tôi muốn có một tiếng nói độc lập hơn, không bị một cơ quan chủ quản nào ảnh hưởng đến cả để cho các nhà khoa học thực sự nêu lên những ý kiến riêng của mình. Có lẽ đấy là một đặc điểm sẽ mang lại một sự khác biệt nào đó chăng?
Việt Hùng: Với những điều mà ông vừa trình bày thì liệu những đánh giá của Viện có tạo những khoảng cách mà không hẳn các nhà lãnh đạo sẽ hài lòng?
TS Nguyễn Quang A: Chúng tôi hoạt động trên tinh thần xây dựng, góp thêm tiếng nói, góp thêm nhận xét, nêu ra thêm những lựa chọn, thêm tiếng nói thảo luận trong giới học thuật
Đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước
Việt Hùng: Nếu mà nói như vậy trọng tâm chính của Viện trong thời gian tới là gì?
TS Nguyễn Quang A: Trong 6 tháng tới thì chúng tôi đặt trọng tâm vào 3 đề tài. Thứ nhất là đề tài cải cách Giáo dục và Y tế ở Việt Nam. Đây là một đề tài lớn mà chúng tôi chỉ làm mộty phần nhỏ của nghiên cứu về hai hệ thống này nhìn từ khía cạnh kinh tế học mà thôi.
Đề tài thứ hai: Chất lượng tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong thời gian vừa qua là thế nào?
Đề tài thứ ba cũng rất lớn mà chúng tôi cũng chỉ muốn làm một phần nhỏ đó là một vài khía cạnh của vấn đề nông thôn và vấn đề của người nông dân tại Việt Nam.
Việt Hùng: Phải chăng ông muốn nói đến những hoạt động của Viện mang tính độc lập không phụ thuộc vào chính phủ hay sao?
TS Nguyễn Quang A: Nó hơi khác là thế này, những người tham gia vào công việc này là nói lên những chính kiến riêng của mình và để tập hợp những chính kiến riêng ấy để chắt lọc ra những đề nghị phù hợp với sự phát triển của Việt Nam trong giai đoạn hiện thời để có thể nêu ra những kiến nghị gì đó chăng?
Thường ở những Viện Nghiên cứu của nhà nước thì họ làm theo những đề tài được duyệt kỹ càng theo quy chế hiện hành…và kết quả làm ra thì thường chỉ được phổ biến hạn hẹp. Trong khi đối với chúng tôi tức là mở, tức là những ý kiến trao đổi đấy ai cũng có thể được biết những ý kiến của những người khác. Những kết quả mà chúng tôi hy vọng có thể có được cũng sẽ được công bố rộng rãi.
Việt Hùng: Như vậy thành phần nhân sự khởi thủy ban đầu là những ai?
TS Nguyễn Quang A: Ban đầu do để làm thủ tục cho ngắn gọn cho nên chúng tôi mới tập hợp được 9 người là:
- Giáo sư Hoàng Tụy (nhà toán học) - Ông Trần Việt Phương (nhà thơ) - Ông Trần Đức Nguyên (nguyên Trưởng ban Nghiên cứu chính phủ thời Thủ tướng Phan Văn Khải) - Giáo sư Phan Huy Lê (nhà sử học) - Giáo sư Tương Lai - Giáo sư Chu Hảo (nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ) - Tiến sĩ Lê Đăng Doanh - Bà Phạm Chi Lan - Người cuối cùng là tôi, Nguyễn Quang A
Tiêu chí hoạt động của IDS
Việt Hùng: Chúng tôi xin được đi vào phần, ông nói đặt ra 3 tiêu chí: Cải cách Giáo dục và Y Tế. Đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Nhìn lại vấn đề phát triển nông nghiệp ở nông thôn. Câu hỏi được đặt ra, nhìn nhận và đánh giá đúng mức phát triển kinh tế tại Việt Nam thì liệu những đánh giá này sẽ giữ "độc lập" ở mức như thế nào? Và làm thế nào để tránh được những "đụng chạm" với những chỉ số thống kê từ các Bộ-Ngành thuộc chính phủ?
TS Nguyễn Quang A: Tôi nghĩ, đánh giá về mức tăng trưởng của Việt Nam bây giờ thì chúng tôi chắc chắn là dựa vào số liệu của Tổng cục Thống kê đưa ra. Chúng tôi không đặt vấn đề lại về đánh giá tăng trưởng năm nay là 8, 44% hay 8,3%, hay 8, 6%... mà chúng tôi chỉ đi vào khía cạnh sự tăng trưởng 8, 44% là tăng trưởng Thật mà không phải là tăng trưởng Ảo. Phải dựa vào cách tính toán của cả Thế giới chứ không phải chỉ của Việt Nam.
Tôi nói thí dụ những chuyện như sau cũng được tính vào tăng trưởng, thí dụ làm một con đường hỏng sau phải làm lại thì việc làm lại đó cũng được tính vào GDP. Hoặc là phần tai nạn giao thông gây thiệt hại cho nền kinh tế, nhưng việc tốn kém để chữa trị cho người bệnh ở trong bệnh viện cũng lại được tính vào GDP của phần y tế chẳng hạn…thế thì chúng tôi muốn nghiên cứu trong tỷ lệ tăng trưởng như thế thì có bao nhiêu phần là có chất lượng thực sự? Còn có những phần cũng là tăng trưởng nhưng thực sự là không mang lại lợi ích nhiều lắm…
Việt Hùng: Qua những dự phóng mà ông vừa trình bày liệu có những đụng chạm không thuận trong những báo cáo của các cơ quan Bộ-Ngành của chính phủ đưa ra?
TS Nguyễn Quang A: Tôi nghĩ về phía chúng tôi thì không có gì đụng chạm cả, bới vì mục tiêu của chúng tôi là để làm sao cho việc phát triển của Việt Nam tốt hơn lên. Tất nhiên là có thể sẽ có những tranh luận về cách làm việc, cánh nhìn nhận, cách đánh giá, tôi nghĩ những ý kiến khác nhau về học thuật nếu có xảy ra thì cũng chí là điều tốt mà thôi!
Việt Hùng: Ông nói Viện Nghiên cứu Phát triển IDS hoạt động bất vụ lợi, phi chính phủ. Câu hỏi được đặt ra giả thử có những đóng góp từ các nhà khoa học, trí thức, những người quan tâm tới đất nước ở hải ngoại thì phản ứng của Viện như thế nào?
TS Nguyễn Quang A: Thực như tôi nói, chúng tôi là một Viện Nghiên cứu mở, chúng tôi mong muốn được sự hợp tác của tất cả những người Việt Nam và cả những người nước ngoài, chúng tôi rất hoan nghênh sự hợp tác của họ cùng chúng tôi để cùng làm.
Việt Hùng: Sự khác biệt về quan điểm chính trị có là rào cản để mọi người đến với Viện hay không?
TS Nguyễn Quang A: Chúng tôi không muốn đặt vấn đề gì về chính trị cả. Ở đây chúng tôi chỉ đặt vấn đề thuần túy là những nghiên cứu về khoa học. Và tất cả những ai tôn trọng ý kiến của nhau và đặt mục tiêu là xây dựng, góp phần xây dựng cho đất nước này thì chúng tôi đều hoan nghênh bới vì chúng tôi không phải là người "làm chính trị".
Việt Hùng: Cuối cùng thì ông có thể giới thiệu tới quí vị thính giả cả trong-ngoài nước về địa chỉ liên lạc và Web của Viện...
TS Nguyễn Quang A: Thực sự thì Website của chúng tôi đang trong quá trình thực hiện. Quí vị có thể vào theo địa chỉ sau: www.vnids.com thì quí vị có thể thấy được sơ bộ hình hài của trang Web đang tiếp tục hoàn thiện. Chúng tôi rất xin lỗi là hiện trang Web này chưa được hoàn thiện lắm nhưng mà qua đó quí vị cũng có thể liên lạc được với chúng tôi.
Việt Hùng: Chúng tôi xin được cám ơn tiến sĩ Nguyễn Quang A đã dành thời gian cho cuộc trao đổi.