Lịch sử, một môn học cần thiết và phải trung thực

Nhã Trân, phóng viên đài RFA

Lịch sử là một trong những môn lâu nay có dấu hiệu không còn được học sinh Việt Nam quan tâm, chú trọng. Trước thực trạng môn sử ngày càng có khuynh hướng bị bỏ rơi vì lý do này hay lý do khác, Nhã Trân ghi nhận ý kiến của một Giáo sư Tiến sĩ Sử học Phân khoa nước ngoài về tầm quan trọng của sách giáo khoa và giáo trình trong việc truyền bá, giảng dạy môn lịch sử.

• Nghe cuộc phỏng vấn này
• Download story audio

Giáo sư Raymond Blake tốt nghiệp Tiến sĩ khoa Sử tại đại học York và thuộc thành phần ưu tú của ban giảng huấn Phân khoa Lịch sử Đại học Regina, Canada từ hơn thập kỷ nay.

Được hỏi một cuốn sách giáo khoa môn lịch sử nói chung cần có những tính chất nào hoặc phải đáp ứng tiêu chuẩn nào, Giáo sư Raymond Blake nói: “Bất cứ khi nào một cuốn sách sử được xuất bản, luôn luôn câu hỏi được đặt ra là, ấn phẩm có trình bày bức tranh [lịch sử] một cách trung thực hay không? Mọi người đều đồng ý rằng đó là đường hướng mà lịch sử phải theo.

Một cuốn sách giáo khoa về sử chắc chắn phải hướng tới mục đích cho học sinh thấy mọi sự thật qua những cái nhìn, những góc cạnh khác nhau. Một khi bỏ qua, không nói đến những điều cho là học sinh không nên biết bởi đó là chuyện xấu của quốc gia hoặc vì không muốn cho học trò biết vì đó là chuyện xấu xa của quốc gia, thì đó không phải là một sách giáo khoa đúng đắn”.

Nhã Trân: Đó là về sách giáo khoa. Thế còn việc giảng dạy thì sao thưa giáo sư? Giáo trình môn sử có thể được sàng lọc, chỉ trình bày những điều tốt đẹp, hào hùng của đất nước, dân tộc hay cũng phải theo cùng một đường lối như sách giáo khoa, là tuyệt đối trung thực?

Giáo sư Raymond Blake: Nước nào cũng từng xảy ra những điều mà sau này họ không lấy làm hãnh diện cho lắm, nhưng đó không có nghĩa là những điều ấy nên được bỏ đi, khi mà chúng ta học là để biết về lịch sử của nước mình.

Nhã Trân: Ý ông muốn nói là khi truyền bá về lịch sử, sách giáo khoa cũng như giáo trình phải đưa ra sự thật, cho dù sự thật có tồi tệ đến thế nào chăng nữa. Lâu nay các sách và lối giảng huấn như thế gây sự chú ý và khiến học sinh thích tìm hiểu?

Giáo sư Raymond Blake: Đúng vậy. Thành thật và vô tư là điều cần thiết, vì không có một nước nào hoàn toàn tốt đẹp. Quốc gia nào cũng có những điều tốt và những điều không mấy tốt, nhưng không phải vì vậy mà mặt xấu không được phơi bày. Lịch sử phải được trình bày ra một cách quân bằng.

Nhã Trân: Giáo sư nói rằng sách sử và giáo trình sử phải minh bạch, phải trung thực. Tại sao những tính chất này cần thiết thưa ông?

Giáo sư Raymond Blake: Một trong những lý do quan trọng là vì học sinh cần được biết mọi mặt về quá khứ của đất nước để những sai lầm cũ không bị lập lại. Nhiều xã hội, lâu nay là những xã hội kỳ thị chủng tộc hay kỳ thị tôn giáo, ví dụ như Mỹ với vấn đề nô lệ da đen… dung dưỡng chế độ nô lệ không phải là điều tốt, ngược lại, đó là một sự kiện tồi tệ nhưng đó không phải là lý do để không nhắc đến, mà chúng ta phải xem các giai đoạn này là một phần quá khứ của dân tộc mình.

Và kỳ thị giới tính, kỳ thị màu da… không một điều nào là tốt. Thật ra chúng là những điều rất xấu, thế nhưng trừ khi chúng ta thuật lại cách đối xử với các nạn nhân tàn tệ ra sao, sự thành thật của chúng ta đến mức độ nào, chúng ta đã giải quyết vụ việc cách nào, những người trẻ sẽ không cảm nhận được, không hiểu rõ giá trị những điều mà thế hệ hôm nay được hưởng. Tất cả những điều này nên được viết ra trong sách.

Nhã Trân: Nói tóm lại, lịch sử phải được thuật lại rõ ràng, minh bạch vì sự trung thực này giúp xã hội có cái nhìn đúng đắn và sự hiểu biết chính xác về dân tộc, đất nước mình?

Giáo sư Raymond Blake: Tôi nghĩ rằng tìm biết sự thật là điều quan trọng.

Nhã Trân: Giáo sư nghĩ thế nào nếu có trường hợp lịch sử bị bóp méo hoặc đổi thay ít nhiều vì những mục đích nào đó, chẳng hạn như ttô điểm sự kiện hay đánh bóng cá nhân nhằm khích động lòng yêu nước của quần chúng, cho rằng cứu cánh biện minh cho phương tiện?

Giáo sư Raymond Blake: Nếu lịch sử bị bóp méo, ví dụ đưa ra một người không tốt lắm, đề cao và đưa họ lên thành một nhà lãnh tụ sáng chói, thành một nhân vật siêu việt, là đã bóp méo, xuyên tạc lịch sử. Đó là điều chúng ta nên tránh.

Nhã Trân: Chúng ta đã tóm lược là sách giáo khoa và giáo trình môn sử cần trung thực và chính xác. Nói tổng quát, xin Giáo sư cho biết lịch sử cần được truyền bá, giảng dạy ra sao trong học đường?

Giáo sư Raymond Blake: Phải đạt quân bằng, phải kể ra điều tốt cũng như điều xấu. Ví dụ, không thể bỏ qua sự kiện người Do Thái đã bị đối xử ra sao trong suốt lịch sử Châu Âu, đặc biệt là dưới thời cầm quyền của Hitler. Nếu chúng ta viết sử mà không kể thời Hitler ra thì thế hệ trẻ sẽ có cái nhìn xuyên tạc về lịch sử nước họ.

Nhã Trân: Sự nhận thức, hiểu biết sai lạc về đất nước, về con người, về dân tộc vì đã bị nhồi nhét một kiến thức lịch sử không còn trung thực sẽ dẫn đến những hậu quả nào, sẽ đưa học sinh, hay nói tổng thể là các thế hệ tương lai. đến tình trạng nào?

Giáo sư Raymond Blake: Rõ ràng là nếu lịch sử bị bóp méo thì những người trẻ sẽ có cái nhìn sai lạc về bản thân và về đất nước của mình. Nếu chúng ta lấy tiến trình của các quyền công dân ở Mỹ và trường hợp của người da đen làm thí dụ điển hình, thì những người trẻ hiện nay, đang phải đối mặt với các vấn đề tương tự và kỳ thị về việc làm… mà những thế hệ trứơc đã trải qua, sẽ tưởng đây là những vấn đề mới xảy ra trong xã hội Hoa Kỳ, trong khi thật sự đó chỉ là sự lập lại của lịch sử. Tôi nghĩ rằng một khi chúng ta bóp méo lịch sử, chúng ta bóp méo quá khứ nhưng đồng thời cũng bóp méo cả tương lai và hiện tại nữa.

Nhã Trân: Giáo sư có thể giải thích rõ hơn vì sao bóp méo lịch sử có liên hệ dây chuyền đến mức, không chỉ là bóp méo quá khứ mà còn là bóp méo cả hiện tượng lẫn tương lai?

Giáo sư Raymond Blake: Một trong những lý do chúng ta muốn học sinh học lịch sử là vì muốn thế hệ trẻ biết và hiểu họ là ai; họ, xã hội và quốc gia họ khởi nguồn từ đâu. Vì thế, nếu chúng ta dạy lịch sử cho những người trẻ hôm nay hoặc để họ đọc những cuốn sách sử trong đó những điều sai, điều xấu từng xảy ra trong quá khứ không được kể lại, nêu ra, ví dụ giai đoạn kỳ thị giới tính trong xã hội Canada, thì họ sẽ không được giáo dục, không hiểu rằng họ cần cảnh giác về cách đối xử với người khác, hoặc biết những gì đã xảy ra những thời kỳ trước. Hành động như vậy, chúng ta đã không để con em mình được biết những điều như kỳ thị giới tính hoặc kỳ thị chủng tộc….

Nhã Trân: Cảm ơn Giáo sư Raymond Blake, Tiến sĩ Sử học Đại học Regina, Canada, về các trình bày về các tính chất cần thiết của sách giáo khoa và giáo trình trong việc truyền bá, giảng dạy môn lịch sử, cũng như sự quan trọng và cần thiết của một lịch sử trung thực.