Nam Nguyên, phóng viên đài RFA
Mặt hàng thế mạnh như tôm và mực của Việt Nam có nguy cơ mất một thị trường lớn là Nhật Bản, do nhiều lô hàng bị phát hiện vi phạm qui chế vệ sinh an toàn thực phẩm. Nam Nguyên tường trình thông tin này.
Nhật Bản là nước tiêu thụ 1/3 kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam. Đối với các nhà xuất khẩu Việt Nam thì đây là một thị trường quan trọng không kém gì Hoa Kỳ và EU. Năm ngoái chỉ riêng mặt hàng tôm Việt Nam xuất khẩu được 1 tỷ 200 triệu đô la thì thị trường Nhật Bản chi phối một nửa.
Vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm
Thế nhưng nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn cứ vô tư bán hàng mà không để ý gì tới các tiêu chuẩn nghiêm khắc về vệ sinh thực phẩm của nước bạn. Từ tháng 7 vừa qua Nhật Bản ra lệnh kiểm tra 100% mặt hàng mực xuất xứ Việt Nam sau khi phát hiện nhiều lô hàng có dư lượng chất chloramphenicol và có vi trùng gây bệnh đường ruột.
Theo tin bộ thuỷ sản trong tháng 8 có 20 tấn mực xuất xứ Việt Nam bị buộc tiêu huỷ tại chỗ hoặc trả về sau khi mẫu hàng được xét nghiệm. Lượng hàng vừa nói thuộc về 7 doanh nghiệp chế biến thuỷ sản trong nước.
Đó là mặt hàng mực, còn đối với tôm sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, Bộ Y Tế và Lao Động Nhật Bản vào cuối tháng 9 đã quyết định tăng mức độ kiểm tra từ 5% lên 50% nghĩa là mỗi lô hàng kiểm tra một nửa.
Làm sao để mà giải quyết vấn đề này một cách rộng hơn thì mới củng cố được thị trường Nhật Bản. Chúng tôi nghĩ rằng suốt chuỗi từ khâu ao nuôi đến đánh bắt và chế biến và xuất khẩu cần phải có sự kiểm soát đồng bộ, chứ không hẳn chỉ có một khâu chế biến, chúng tôi đang cố gắng thực hiện đúng yêu cầu…
Thủ tục kiểm tra thuỷ sản nhập khẩu ở Nhật gồm ba cấp độ, 5%, 50% và 100%, trong trường hợp tình hình không được cải thiện thì có khả năng nhà chức trách Nhật ra lệnh cấm toàn bộ mặt hàng thuỷ sản vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm.
Trả lời chúng tôi, ông Trương Đình Hoè phó tổng thư ký Hiệp Hội Chế Biến và Xuất Khẩu Thuỷ Sản Việt Nam VASEP cho biết hiệp hội đang tìm biện pháp chấn chỉnh để bảo vệ thị trường Nhật Bản:
“Làm sao để mà giải quyết vấn đế này một cách rộng hơn thì mới củng cố được thị trường Nhật Bản. Chúng tôi nghĩ rằng suốt chuỗi từ khâu ao nuôi đến đánh bắt và chế biến và xuất khẩu cần phải có sự kiểm soát đồng bộ, chứ không hẳn chỉ có một khâu chế biến, chúng tôi đang cố gắng thực hiện đúng yêu cầu…”
Vấn đề dư lượng kháng sinh và tạp chất phát hiện trong thuỷ sản Việt Nam không phải là vấn đề mới, trong quá khứ Việt Nam đã phải trầy trật mới vượt qua được chướng ngại này đối với thị trường EU. Ông Trương Đình Hoè cho biết thực tế của nhà chế biến:
“Đối vấn đề kháng sinh không phải đơn giản có thể phát hiện ngay được, trong quá trình tiếp nhận cần thiết phải kiểm tra bằng thiết bị máy móc với một mức phát hiện là rất thấp ở tỷ lệ phần tỷ. Rõ ràng là khó tránh lẫn vào hàng hoá được.”
Tự phát tự làm
Người nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long nuôi tôm cá nhiều khi là tự phát tự làm, thuốc trị bệnh cho tôm cá nhiều khi được trộn lẫn vào thức ăn thả xuống bè xuống ao nuôi, vô tình để lại dư lượng kháng sinh và còn làm độc hại cả môi trường.
Thuốc men cho tôm cá đối với những hộ nuôi nhỏ lẻ rất là đơn giản, họ đi tới cửa hàng thú y mua và tự sử dụng, như lời một người nuôi cá ở Cà Mau cho biết: "Đôi khi cá bịnh thì qua bên thú y nhà ông Hiệp mua thuốc"
Về một giải pháp cho vấn đề sản phẩm thuỷ sản sạch đạt chất lượng, thông tin cho biết ở An Giang Agifish đã thành lập liên hiệp sản xuất cá sạch, và phát triển nhanh chóng với 32 thành viên trong ngoài tỉnh tham gia. 100% nông dân được tập huấn kỹ thuật nuôi và áp dụng qui trình chặt chẽ có kiểm soát.
Sản phẩm của họ được cấp chứng nhận chất lượng SQF 1000. Diện tích nuôi cá sạch của liên hiệp vừa nói đã lên tới hơn 700 ngàn mét vuông, sản lượng 80 ngàn tấn năm.
Báo chí trong nước cho rằng đây là mô hình đột phá trong nghề nuôi cá ba sa cá tra ở An Giang và cần mở rộng cho toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long. Nếu mục tiêu này thành công, thì Việt Nam mới có thể có sản phẩm thuỷ sản sạch theo hướng phát triển bền vững.