Lê Dân, phóng viên đài RFA
Trong những ngày cận Tết tại Sàigòn và nhiều đô thị lớn các câu chuyện thời sự vẫn xoay quanh đề tài nóng bỏng nhất: đó là làm giàu bằng chứng khoán. Lê Dân tìm hiểu thêm và trình bày sự việc như sau.
Kể từ khi báo chí loan tải thông tin về những người Việt Nam giàu nhất trên thị trường chứng khoán, thì cơn sốt làm giàu hầu như mỗi lúc mỗi bùng phát mạnh hơn.
Phản ứng đầu tiên, có nhiều người bức xúc vì sự thịnh vượng của vài cá nhân trong số đó vượt quá con số trăm triệu đôla. Nhưng sau đó, hầu như ai cũng cho đó là thành quả chính đáng trong việc kinh doanh chứng khoán, cổ phiếu.
Đồng tiền dễ dàng
Từ đó, báo chí không ngừng nêu lên những mẩu chuyện vui buồn về niềm say mê chứng khoán. Đã có những công nhân viên chức với lợi tức giới hạn đã lơi là công việc để theo đuổi giấc mơ làm giàu mới. Đã có những người chạy vạy khắp nơi kiếm một số vốn, những mong được đổi đời qua chứng khoán.
Một trong những thành tố kích thích người ta lao vào cơn lốc chứng khoán, theo nhận xét của một vị viên chức từng trải ở Sàigòn là do đồng tiền dễ dàng. "Có thể là do một sớm một chiều, một sáng một tối, có người bình thường có một số tiền lớn nên ai cũng ham thôi. Chứ có gì đâu."
Cũng từ đó, đã có những kẻ bị bắt do lừa đảo chứng khoán, và đương nhiên cũng có không ít người thua thiệt vì chứng khoán. Cơn sốt này bao giờ thì hạ nhiệt để trở thành một sinh hoạt bình thường, lành mạnh của cơ chế kinh tế thị trường ?
Có thể là do một sớm một chiều, một sáng một tối, có người bình thường có một số tiền lớn nên ai cũng ham thôi. Chứ có gì đâu.
Nói một cách đơn giản, chơi cổ phiếu hay làm chủ chứng khoán, thật sự là một cuộc đầu tư tài chính. Sở hữu một số cổ phiếu của doanh nghiệp nào đó, sau một năm tài chính, nếu doanh nghiệp có lời thì được chia cổ tức, tùy theo số lượng mình có, và giá trị của cổ phiếu doanh nghiệp đó cũng tăng thêm.
Nếu doanh nghiệp thua lỗ, thì dĩ nhiên không có việc chia cổ tức và giá trị cổ phiếu cũng đi xuống. Nhà đầu tư xem như thua lỗ theo. Đó là nhận xét của một công nhân Sàigòn, chủ một số cổ phiếu của doanh nghiệp nơi cô làm việc.
“Tôi nghĩ là lời, nhưng còn tùy tình hình kinh doanh của công ty. Nếu nó lỗ thì mình lỗ theo.”
Đầu cơ
Thế nhưng tình trạng tăng nhiệt của thị trường chứng khoán Việt Nam, cụ thể là tại Thành phố Hồ Chí Minh, lại không phải do đầu tư gây ra, mà là do đầu cơ. Đây là hoạt động của những nhà mua bán chứng khoán, cổ phiếu, trái phiếu....nói chung là những sản phẩm tài chính.
Họ mua vào giá thấp và chờ bán ra giá cao cho những khách hàng muốn tham gia vào cuộc chơi. Đây cũng là một hoạt động hợp pháp khác của thị trường chứng khoán quốc tế.
Tình hình ngày càng sốt cao của thị trường chứng khoán non trẻ của Việt Nam đã đặc biệt phát khởi ngay sau khi Việt Nam trở nên thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới WTO. Giới đầu tư trong và ngoài nước tin tưởng hơn vào các hoạt động kinh doanh tại Việt Nam là sẽ song hành với quy luật quốc tế nên mạnh dạn đổ tiền vào, đặc biệt là trong lúc thị trường nhà đất đã kém sôi động.
Thực tế cho thấy là chỉ trong tháng đầu tiên của năm 2007, giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã tăng bình quân gần 40%, là một con số không một nhà quan sát, phân tích thị trường quốc tế nào có thể cho là một chỉ số phát triển lành mạnh.
Chuyên viên Ngân hàng Thế giới tại Hà Nội, ông Noritaka Akematsu, nhận xét rằng sự phấn khích của các nhà đầu tư đã vượt quá khuôn khổ của thị trường cũng như ra ngoài tầm kiểm soát của các cơ quan chức năng.
Nhà nước Việt Nam không thể nào đảm bảo là các báo cáo kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết cổ phiếu là hoàn toàn chính xác và các giao dịch chứng khoán được thực hiện đúng chuẩn mực.
Ông còn nhấn mạnh rằng Nhà nước Việt Nam không thể nào đảm bảo là các báo cáo kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết cổ phiếu là hoàn toàn chính xác và các giao dịch chứng khoán được thực hiện đúng chuẩn mực.
Chiều hướng tăng thêm
Theo ông David Knapp, chủ tịch Phòng thương mại Hoa Kỳ AmCham tại Việt Nam, thì hiện có khoảng 1,700 nhà đầu tư nước ngoài đang tham gia mua bán cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Họ đều là những nhà kinh doanh cổ phiếu chuyên nghiệp, dày dặn thương trường và đầy kinh nghiệm về mọi thứ biến động thị trường.
Do đó trong cơn sốt hiện nay của thị trường chứng khoán Việt Nam, họ vẫn là những kẻ thủ lợi do trường vốn và đầy hiểu biết. Khi thị trường tự điều chỉnh lại cho đúng giá trị thực tế của các cổ phiếu, thì người chịu thiệt thòi thường là các nhà đầu tư nhỏ lẻ tại địa phương.
Sau nhiều lời cảnh báo được đưa ra, tình hình tăng nhiệt của thị trường chứng khoán Việt Nam không thuyên giảm, trái lại còn chiều hướng tăng thêm.
Trong phiên giao dịch ngày đầu tiên của tháng Hai, chỉ số VN-Index chỉ tăng tròm trèm 8 điểm, thấp hơn mức tăng của 3 phiên trước. Tuy nhiên lượng cổ phiếu giao dịch lại tăng đột biến cho thấy nhu cầu cổ phiếu vẫn còn ở mức rất cao. Điều đó có nghĩa là vẫn còn có thêm rất nhiều nguồn tiền đổ vào hình thức kinh doanh này.
Báo chí và dư luận đều lên tiếng yêu cầu Nhà nước ra tay can thiệp. Viên chức từng trải ở Sàigòn cho biết: "Nhà nước Việt Nam đang đề cập tới vấn đề kiểm soát lại thị trường chứng khoán một cách chặt chẽ hơn để ngăn ngừa. Nhiều khi nó sụp đổ thì tai hại lắm, chữa không nổi."
Việc kiểm soát thị trường chứng khoán, trên trường quốc tế cho tới nay vẫn là một điều chính quyền nhiều nước còn e ngại vì các hiệu ứng khó lòng tiên liệu chính xác cho từng thời kỳ tại từng nước.
Trước mắt và đơn giản nhất là làm sao cho công luận hiểu rõ về hoạt động của thị trường chứng khoán, về những may mắn, rủi ro mà hoạt động kinh doanh này mang lại. Từ đó, các sinh hoạt "ảo" sẽ từ từ nhường chỗ cho sinh hoạt thật, bền vững và lành mạnh hơn.