Lê Dân, phóng viên đài RFA
Sau nhiều cam kết, trấn an, xoa dịu dư luận, hôm thứ Hai, liên bộ Tài chính-Công thương loan báo cho điều chỉnh giá xăng dầu trong nước. Vậy là điều mà mọi người lo lắng vẫn cứ phải đến, đó là mọi thứ hàng hóa, dịch vụ khác tất cả sẽ đều lên giá. Tình hình đó đã được cảnh báo như thế nào, và rồi có thể sẽ đi tới đâu?
Điều chỉnh chứ không phải Tăng giá?
Trong cuộc họp báo tại Hà Nội hôm thứ Hai, thứ trưởng bộ Công thương, ông Nguyễn Cẩm Tú, khẳng định lần này là "điều chỉnh" chứ không phải "tăng giá" xăng dầu. Quyết định này sẽ đem, lại lợi ích cho tất cả 3 bên liên quan là Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Nhà nước sẽ không còn phải bù lỗ hàng chục ngàn tỷ đồng mỗi năm, nhờ vậy, số tiền dư ra này sẽ được chuyển qua phát triển kinh tế, xã hội và người dân sẽ được hưởng lợi nhiều hơn, trong khi đó doanh nghiệp xăng dầu sẽ không còn phải chịu lỗ và được chủ động trong kinh doanh.
Luận cứ của liên bộ đưa ra xem chừng ít được dư luận đồng tình. Nhiều nhà chuyên viên kinh tế-tài chính lại còn bày tỏ sự bất bình, chẳng hạn như giáo sư tiến sĩ Trần Ngọc Thơ của trường đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh nói rằng "trong hòan cảnh hiện nay, Nhà nước đang ra sức chống lạm phát, thắt chặt tiền tệ nhưng lại thả nổi xăng dầu thật chẳng khác gì đổ thêm dầu vào lửa".
Từ Bắc chí Nam, các công ty kinh doanh vận tải ngay sau khi nghe tin chính phủ cho "điều chỉnh" giá nhiên liệu đã nhanh chóng, bằng cách này hay cách khác, cũng tự điều chỉnh cước phí vận chuyển, bởi lẽ họ không thể chịu lỗ để hoạt động.
Phần lớn các doanh nghiệp vận tải đều chưa dám công khai xác nhận là tăng giá do xăng dầu tăng, mà lại lập lờ rằng giá hiện nay là "giá cũ", như đại diện một công ty dịch vụ vận chuyển Hà Nội cho biết: "Cái này là giá cũ từ trước đến giờ, chứ bên em chưa có tăng giá...."
Một đại diện doanh nghiệp vận tải ở Sàigòn thì không cần dấu diếm, bởi lẽ ai cũng nhận thấy nhiên liệu tăng thì cước phí phải tăng: "Giá đó tụi em bỏ rồi. Giờ chỉ lấy một giá mới thôi."
Nhiều mặt hàng tăng theo giá xăng
Chi phí vận chuyển tăng, thì mọi hàng hóa khác, từ lương thực thực phẩm, tới áo quần giày dép cũng sẽ tăng. Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, chuyên viên kinh tế cao cấp, cho biết là ông có cảm giác con số tác động chỉ số giá tiêu dùng từ 0,4 đến 0,5% mà bộ trưởng Tài chính đưa ra, chỉ mới là tác động trực tiếp từ việc tăng giá xăng dầu đến chi phí của lĩnh vực vận tải, chứ chưa tính tới các tác động quay vòng.
Từ vận tải sẽ sinh ra nhiều cái khác khiến mớ rau, con cá, cũng sẽ tăng giá. Như vậy sau khoảng 3 tháng sẽ hình thành mặt bằng giá mới. Ông cho là tác động thật sự của việc tăng giá xăng dầu sẽ còn lớn hơn nhiều.
Nhanh nhạy nhất là giá hàng hóa tiêu dùng, sau mới đến các mặt hàng sản xuất chế biến. Điển hình như trong ngành dệt, ngoài chi phí vận chuyển tăng, nguyên vật liệu cũng sẽ tăng.
Có đến phân nửa nguyên liệu ngành dệt Việt Nam hiện đang sử dụng là sợi Polyester có nguồn gốc từ dầu mỏ. Khi giá dầu tăng, thì sợi Polyester cũng tăng, sẽ khiến các doanh nghiệp sản xuất sợi phải thiên về nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên là bông vải, rồi do khan hiếm, các loại bông vải cũng sẽ tăng theo.
Còn sản xuất thép, với công nghệ hiện nay của Việt Nam, muốn gia công ra một tấn thép, phải dùng đến 40 kilô dầu mazút. Mỗi kí dầu tăng thêm 1 ngàn, thì một tấn thép thành phẩm phải tăng 40 ngàn. Chỉ tiêu năm 2008 là 4 triệu tấn thì ngành thép Việt Nam phải chi thêm 160 tỷ đồng cho dầu mazút, ngoài ra còn phải thêm cước phí vận chuyển mới cho mặt hàng cồng kềnh nặng ký này.
Mọi thứ rồi sẽ tăng theo chiều hướng toàn cầu trong cơn sốt nhiên liệu mà các cơ quan, tổ chức quốc tế từng lên tiếng báo động đặc biệt cho các nước nghèo. Kinh tế trưởng Jonathan Pincus của Chương trình Phát triển của Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam đã phát biểu.
Giải pháp kiềm chế tăng giá
Việc Nhà nước bù lỗ, bao cấp cho nhiên liệu hay bất cứ mặt hàng nào tiêu thụ trong nước, chưa bao giờ được xem là giải pháp tốt cho một nền kinh tế thị trường.
Khi Indonesia vừa thoát khỏi chế độ độc tài và bước vào hội nhập cùng thế giới tự do, áp dụng kinh tế thị trường, các định chế kinh tế tài chính quốc tế như Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Phát triển Á châu đều khuyến cáo là nên từng bước chấm dứt việc bao cấp, trợ giá nhiên liệu, để nền kinh tế Indonesia có thể phát triển tự nhiên.
Jakarta đã chấp nhận thực tế đó và từng bước, rất nhỏ, đã tuần tự giảm bớt việc trợ giá từ cuối thập niên 90 cho tới nay, và hiện vẫn còn phải tiếp tục bù lỗ hàng tỷ rupees mỗi năm chỉ riêng cho xăng dầu. Tất cả chỉ để tránh một cú sốc giá cả quá lớn cho dân chúng, đặc biệt là bộ phận nghèo nhất xã hội.
Tại Việt Nam trong thời gian qua, thành quả xóa đói giảm nghèo được xem là rất tốt đẹp, được quốc tế công nhận. Tuy nhiên, với quyết định cho tăng giá nhiên liệu, hay cho "điều chỉnh giá" như ông thứ trưởng Công thương nói, sẽ là một cú sốc lớn cho lớp người thu nhập kém nhất xã hội.
Đó là điều mà chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc UNDP tại Việt Nam lo lắng rằng có thể nhiều người vừa thoát khỏi mức nghèo, sẽ lại rơi xuống. Kinh tế trưởng Jonathan Pincus nói.
Đã có những nước châu Á phải mạnh dạn đề ra những biện pháp song song với việc nhiên liệu tăng giá, nhằm kềm hãm bức xúc của người dân, ngăn ngừa xáo trộn xã hội và chính trị.
Bangladesh phải trở lại với chế độ tem phiếu thực phẩm, Ấn Độ ra lệnh cấm xuất khẩu gạo, Malaysia giải tán Quốc hội để tổ chức tuyển cử sớm, cho đảng cầm quyền thêm hy vọng thắng cử hơn là sẽ bỏ phiếu đúng hạn là đầu năm tới, khi các nhà chính trị tiên đoán là lòng dân lúc đó sẽ bất bình do vật giá tăng cao.