Mặc Lâm, phóng viên đài RFA
Liên quan đến việc Bộ Ngoại Giao Mỹ quyết định bỏ Việt Nam ra khỏi danh sách những nước cần đặc biệt quan tâm về tự do tôn giáo, chúng tôi đã hỏi chuyện Tiến Sĩ Scott Flipse, người đảm nhiệm phần vụ đặc trách Châu Á của Ủy Hội Của Hoa Kỳ Về Tự Do Tôn Giáo Trên Thế Giới USCIRF.
Ủy Hội USCIRF chính là cơ quan từng yêu cầu giữ Việt Nam trong danh sách những quốc gia vẫn không cho người dân được hưởng quyền tự do tín ngưỡng.
Mặc Lâm: Kính chào Tiến sĩ Scott Flipse. Câu hỏi đầu tiên của chúng tôi là có phải đây là một cuộc dàn xếp chính trị để Hoa Kỳ bỏ Việt Nam ra khỏi danh sách hay không?
Tiến sĩ Scott Flipse: Tôi không nghĩ đây là chuyện chuyện dàn xếp hay nhượng bộ chính trị. Ai cũng thấy Hà Nội vận động để Hoa Kỳ bỏ họ ra khỏi danh sách các nước cần quan tâm vì tự do tôn giáo, và quyết định của Washington được đưa ra dựa theo một số lý do, trong đó có những tiến bộ mà Việt Nam đã thực hiện, cộng với chuyến viếng thăm Hà Nội của Tổng Thống George W. Bush. Ủy Hội chúng tôi nhận xét như thế này, trước hết là có một số tiến bộ về tự do tín ngưỡng ở Việt Nam, nhưng những tiến bộ này vẫn chưa đủ để xem Việt Nam là một quốc gia mà người dân có tự do tôn giáo.
Chúng ta cũng không thể nào biết được liệu các tiến bộ, các thay đổi liên quan đến tôn giáo tại Việt Nam sẽ tiếp tục hay không, sau khi Việt Nam được nhận làm thành viên của WTO và đặc biệt hơn nữa là sau khi Hoa Kỳ bỏ họ ra khỏi danh sách những quốc gia phải đặc biệt theo dõi về tự do tôn giáo.
Mặc Lâm: Ông John Hanford, Ðại Sứ Toàn Quyền Về Tự Do Tôn Giáo có nói rằng Việt Nam đã thả tất cả những người bị giam cầm vì lý do tôn giáo. Ủy Hội có đồng ý với phát biểu đó không?
Tiến sĩ Scott Flipse: Chúng tôi có những bằng chứng xác nhận có những tôn giáo, chẳng hạn Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất, Hòa Hảo những nhóm cầu nguyện Tin Lành vẫn còn gặp khó khăn. Năm ngoái, có những tín đồ Hòa Hảo, những trưởng nhóm cầu nguyện Tin Lành bị bắt giam, các vị lãnh đạo Giáo Hội Phật Giáo, tu sĩ công giáo vẫn bị quản thúc tại gia, vẫn có những người bị ép phải bỏ đạo.
Ðó chính là những điều chúng tôi phải quan tâm, và như tôi đã nói cho dù có một số tiến bộ, nhưng vẫn chưa đủ để chúng ta có thể biết là các cải tiến này sẽ tiếp tục hay không, khi Việt Nam không còn bị áp lực nữa.
Mặc Lâm: Theo ông thì tại sao Bộ Ngoại Giao không nghe theo đề nghị của Ủy Hội?
Tiến sĩ Scott Flipse: Có một số điểm cả phía Bộ Ngoại Giao lẫn Ủy Hội chúng tôi đều xác nhận đã được cải thiện, cả hai phía đều xác nhận đó là thành quả của những cuộc vận động ngoại giao lẫn áp lực của quốc tế.
Chúng tôi chỉ không đồng ý với nhau ở chỗ đây có phải là thời điểm để bỏ Việt Nam ra khỏi danh sách hay không. Chúng tôi không phủ nhận đã có tiến bộ, chúng tôi không phủ nhận chính phủ Việt Nam đã bày tỏ thiện chí bằng những hành động mang tính xây dựng trước các đòi hỏi của Hoa Kỳ.
Chúng tôi chỉ không đồng ý với nhau ở chỗ những điều Việt Nam đã làm có đủ chưa, và chúng tôi quan tâm ở điểm vẫn có những trường hợp bị bắt giữ vì tôn giáo, chuyện bắt người dân phải bỏ đạo vẫn xẩy ra, nhà nước Việt Nam vẫn rất chậm chạp khi cứu xét đơn của các tổ chức tôn giáo xin được hoạt động chính thức.
Dựa theo những bằng chứng xác thực đó, chúng tôi thấy rằng bỏ Việt Nam ra khỏi danh sách các nước phải đặc biệt quan tâm có nghĩa là bỏ đi áp lực đối với Chính Phủ Việt Nam. Ðây không phải là lúc làm điều này.
Mặc Lâm: Theo Ủy Hội thì tình hình tự do tôn giáo ở Việt Nam hiện nay như thế nào?
Tiến sĩ Scott Flipse: Câu trả lời của tôi là còn tùy. Một số tổ chức tôn giáo như Công Giáo, Giáo Hội Phật Giáo không trực thuộc Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất được tự do hơn trong việc thờ phượng, nhưng những tôn giáo khác như Cao Ðài, Hòa Hảo, Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất, Hội Thánh Tin Lành Mennonite, các nhóm cầu nguyện Tin Lành tại gia, các nhóm Tin Lành của người thiểu số, vẫn bị nhà nước Việt Nam nghi ngờ, tìm cách kiểm soát, giới hạn hoạt động.
Tôi thấy chính sách của Việt Nam là một mặt cho một số các vị lãnh đạo tinh thân được hoạt động, nhưng mặt khác thì tìm cách ngăn chận, giới hạn mức hoạt động. Với những tổ chức tôn giáo mà Chính Phủ nghĩ rằng có thể gây trở ngại chính trị cho họ, hoặc là thấy số người mới theo đạo đông đảo thì họ tìm cách bóp nghẹt.
Tôi không phủ nhận là quả có những dấu hiệu tốt, nhưng đồng thời cũng có dấu hiệu cho thấy rõ người dân vẫn chưa có quyền tự do tín ngưỡng. Không phải chỉ có tôn giáo mới bị kiểm soát thôi, mà các nhà báo, các nhà dân chủ ở Việt Nam cũng không được quyền tự do bày tỏ ý kiến, không được quyền tự do hội họp, không được quyền tự do lập công đoàn. Những người này cũng bị đàn áp, bị theo dõi, bị kiểm soát chẳng khác gì những người hoạt động tôn giáo.
Mặc Lâm: Trước tình trạng mà ông vừa nói, quan điểm của Ủy Hội Hoa Kỳ Về Tự Do Tôn Giáo Trên Thế Giới như thế nào?
Tiến sĩ Scott Flipse: Chúng tôi rất tiếc là Bộ Ngoại Giao bỏ Việt Nam ra khỏi danh sách các nước cần đặc biệt quan tâm về tự do tôn giáo ngay lúc này. Chúng tôi chưa thấy có những bằng chứng vững chắc để có thể tin rằng những cải thiện đang có sẽ được Chính Phủ Việt Nam tiếp tục thực hiện.
Và chúng tôi cũng tin rằng khi bỏ Việt Nam khỏi danh sách, Hoa Kỳ đã bỏ lỡ cơ hội bắt Việt Nam phải chứng tỏ thiện chí bằng hành động nhiều hơn nữa, bỏ lỡ cơ hội bắt Hà Nội phải thảo luận những điểm liên quan đến tự do tôn giáo mà trước đây họ không hề thảo luận với Washington.
Mặc Lâm: Xin cám ơn ông Scott Flipse.