Thực trạng giao thông đô thị Việt Nam (phần 1)

Trà Mi, phóng viên đài RFA

Giao thông đô thị tại Việt Nam đang là một bức xúc lớn của xã hội, một bài toán đau đầu cho giới hoạch định chính sách, và cũng là một rào cản quan trọng trong quá trình đô thị hoá và phát triển kinh tế của đất nước.

Lưu thông trên đường phố Sài Gòn. RFA file photo.

Để phản ánh thực trạng, nguyên nhân hầu đi tìm giải pháp cho bài toán giao thông Việt Nam từ nhiều khía cạnh khác nhau, Trà Mi ghi nhận và thu thập ý kiến người dân, giới hữu trách trong nước, cũng như các chuyên gia quốc tế gửi đến quý vị trong loạt bài nhiều kỳ.

Nạn ùn tắc giao thông

Tại các thành phố lớn trong nước, cho dù là 7 giờ sáng hay 5 giờ chiều, người lưu thông trên các con đường lớn, nhỏ tại các đô thị đông dân như Hà Nội, Sài Gòn đều chịu chung một số phận: kẹt xe.

Xe lớn, xe nhỏ chen chúc, đan xen vào nhau, nhích từng bước một, khói xe ngột ngạt, tiếng còi inh ỏi. Đó là một cảnh tượng quen mắt hàng ngày với cư dân thành thị, một đề tài tốn hao biết bao bút mực của báo chí, một thực trạng bị lên án đến nhàm chán, mà dường như “đâu vẫn hoàn đấy”.

Một công chức trẻ ở quận nhất hàng ngày bị kẹt xe ít nhất là hai lần trên đoạn đường di chuyển từ nhà đến công sở, ca thán:

“Trời ơi, nghẹt quá trời luôn đó. Sáng sớm ra đường lúc nào cũng bị kẹt đường, miệt mài luôn. Sáng thứ hai đi làm đầu tuần kẹt xe chết luôn. Thứ nhất là giờ đi làm, thứ hai là giờ tan ca. Giờ gia tăng dân số, người thì đông, xe cũng nhiều, mà đường sá không mở rộng, vẫn như vậy, tất nhiên phải bị kẹt xe rồi.”

Bà Linh, chủ một tiệm áo cưới mặt tiền đường CMT8, ngày ngày chứng kiến cảnh kẹt xe trầm trọng trên con đường nhỏ hẹp này, bức xúc: < “Tình trạng ở Việt Nam kẹt xe rất trầm trọng, tuyến đường nào cũng bị kẹt xe hết, nhất là giờ tan tầm, giờ cao điểm, khi học sinh và công chức ra về.”

Chị Hạnh, cư ngụ tại quận Gò Vấp, mỗi ngày mất hàng giờ đồng hồ kẹt xe trên đoạn đường đưa rước con đi học và đến sở làm, góp lời: “Cái vấn đề kẹt xe ở bên này khủng khíêp lắm!!!”

Mặt trái của đô thị hóa?

Sự phát triển của xã hội và quá trình đô thị hoá kéo theo nó nhiều ‘hệ quả mặt trái’ khó tránh khỏi, mà ùn tắc đô thị đang đựơc xem là bài toán nan giải hàng đầu.

Giao thông đô thị rối ren không chỉ gây nhiều thiệt hại về mặt kinh tế, phản ảnh cảnh quan hay thực trạng văn minh thành phố, mà đáng quan ngại hơn cả, đó là một trong những nguyên nhân làm tăng ô nhiễm môi trường trầm trọng, ảnh hưởng nguy hại đến sức khỏe con người.

Tiến sĩ Dario Hildago, chuyên gia nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực giao thông đô thị, hiện đang làm việc cho Trung tâm Giao thông và Môi trường thuộc Viện Tài nguyên Thế giới trụ sở ở Hoa Kỳ, một cơ quan thực hiện cuộc nghiên cứu xây dựng các chỉ số định lượng về giao thông bền vững tại các thành phố Châu Á, trong đó có Hà Nội, cho biết:

“Kết quả các cuộc quan trắc chất lượng môi trường không khí tại Hà Nội đều cho thấy dưới chuẩn quốc tế gấp rất nhiều lần mà nguyên nhân chủ yếu là do lựơng xe quá tải gây nên. Điều này ảnh hửơng đến sức khoẻ người dân, đồng thời gây tổn thất nặng nề cho nền kinh tế xã hội.”

Còn người dân tại các thành phố lớn ở Việt Nam hầu như chẳng lạ gì với những kiểu “chuyện lạ có thật”, hậu quả của nạn kẹt xe. Bà Linh kể lại:

“Có những trường hợp cấp cứu đưa bệnh nhân đến bệnh viện mà xe cứu thương bị kẹt cứng giữa đường, không chạy được. Nhiều bệnh nhân phải nhảy xuống xe ôm, cầm theo chai nước biển chạy cho kịp thời, bó tay luôn! Cái tình trạng này ở Việt Nam không biết bao giờ mới đựơc khắc phục.”

Người dân ở Gò Vấp chia sẻ thêm một mẫu chuyện “cười ra nước mắt” mà chị mới đọc được trên báo chí trong nước:

“Những cái cười ra nước mắt, thậm chí người ta đẻ trên xe luôn, như xe taxi chở người ta tới bệnh viện phụ sản mà bị kẹt đường, người ta phải đẻ trên xe luôn, rồi tài xế taxi phải đỡ đẻ cho người ta đó.

Trời ơi bên này mỗi lần mưa lớn, đường ngập nước là nghẹt liền, bên dưới là ngập nước, trên thì xe kẹt, nào là xe buýt, xe hơi, xe máy chen với nhau, mà đứng sau mấy chiếc xe buýt nó nhả khói ra, về đến nhà cổ họng rát luôn.

Một tai nạn giao thông tại Việt Nam. AFP PHOTO.

Coi như mình chỉ ráng chống chọi để sống còn thôi, chứ đừng nói là sống để vui sướng, hửơng thụ, không có đâu!”

Mật độ dân số, xe cộ cao

Thực tế cho thấy Việt Nam hiện là một trong những nước có mật độ dân số dày đặc, cao gấp nhiều lần so với tiêu chuẩn. Trong đó, Hà Nội và Sài Gòn là những thành phố tập trung đông dân nhất, với mật độ tham gia giao thông quá tải.

Theo thống kê, số xe máy đăng ký chính thức tại khu vực thủ đô hiện trên 2 triệu và tại Sài thành là hơn 3 triệu. Đó là chưa kể đến lựơng xe lưu động, hoặc chưa đăng ký, cùng với hàng trăm ngàn xe ô tô.

Trong khi đó, quỹ đất dành cho giao thông đô thị lại quá thấp. Tổng chiều dài đường phố ở các quận-huyện tại Sài Gòn chỉ hơn 2 ngàn cây số; và tính chung cả khu vực nội lẫn ngoại thành Hà Nội có tổng cộng chỉ trên 1 ngàn km đường.

Mạng lưới giao thông phân bố không đều. Diện tích mặt đường chật hẹp. Kết cấu cơ sở hạ tầng cầu-đường đã nghèo nàn, lại xuống cấp. Hệ thống giao thông tĩnh như bãi đậu, trạm dừng vừa thiếu, vừa không đạt chuẩn.

Tất cả những yếu điểm này đựơc giải thích là nguyên nhân góp phần làm cho bức tranh giao thông đô thị Việt Nam vốn nhếch nhác, lại thêm rối mắt.

Nói về những hiện trạng lý giải cho tình hình ùn tắc giao thông đô thị, người dân ngụ tại đường CMT8 nhận xét: “Đây là do gia tăng dân số mà xe thì nhiều. Mỗi người đều có 1 chiếc xe, người đông, xe nhiều, mà đường thì chật, đâm ra kẹt xe thôi.”

Vai trò của chính quyền?

Song, sẽ là thiếu sót nếu chúng ta chỉ đề cập tới những nguyên nhân khách quan mà bỏ quên rất nhiều yếu tố chủ quan khiến cho mặt bằng giao thông thành thị tại Việt Nam ngày càng quá tải và bế tắc. Trong số này, phải kể đến ý thức người dân và sự quản lý của nhà nước.

Chính những người tham gia giao thông cũng nhìn nhận rằng: “Người dân không hề có ý thức gì cả thì đương nhiên phải kẹt xe thôi. Giờ có nhiều nơi người ta làm đường rộng ra, giải toả cũng nhiều lắm nhưng mà kẹt xe thì vẫn kẹt hà. Thứ nhất là do ý thức người dân trước cái đã. Nếu dân ý thức một chút thì sẽ không bị kẹt, quan trọng là ý thức dân chúng trước nhất. Người dân phải có ý thức, không cần gì biện pháp này biện pháp nọ, mà chỉ cần dân có ý thức đi đúng luật thì không phải bị kẹt xe.”

Còn về vai trò yếu kém của nhà nước trong công tác quản lý giao thông đô thị thì báo chí lâu nay đã lên án rất nhiều và chính các cơ quan chức năng cũng đã thừa nhận sự bất lực.

Kiến trúc sư Lưu Trọng Hải, người có kinh nghiệm hai mươi năm công tác trong lĩnh vực quy hoạch đô thị, thuộc Sở Quy hoạch và kiến trúc TPHCM:

“Thật ra do cái tầm nhìn của chúng ta ngay từ đầu, chưa thấy được hết cái tầm của một đô thị lớn, vì tầm nhìn của chúng ta quá thấp.”

Thế nhưng, mọi chuyện cũng chỉ dừng lại ở sự ‘phê phán’ và ‘thừa nhận’, không có bất kỳ dấu hiệu cải thiện nào rõ rệt, khiến người dân thành phố ngán ngẩm: “Oải quá rồi, thiệt đó!”

Tiến sĩ Chin Hoong Chor, một nhà nghiên cứu về quy hoạch và quản lý giao thông vận tải của Singapore, sau khi tiếp xúc với một số các chuyên gia giao thông đô thị tại Sài Gòn nhân chuyến đi Việt Nam gần đây, nói về mặt hạn chế của “cái tầm nhìn” mà kiến trúc sư Hải vừa đề cập:

“Nhiệm vụ của người hoạch định là phải nhìn vấn đề ở tầm xa hơn, cao hơn, bao quát hơn để tìm chính sách lâu dài, bền vững, chứ không phải chỉ lo tập trung tìm giải pháp đối phó tạm thời theo kiểu “nước dâng tới đâu, rút chân tới đó”.

Thực trạng là vậy, ai cũng nhìn nhận, thế nhưng giải pháp nào cho bài toán nan giải: giao thông đô thị Việt Nam? Đề tài này sẽ được trình bày trong buổi phát thanh kế tiếp. Mong quý vị đón theo dõi.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.