Thực trạng giao thông đô thị Việt Nam (phần 2)

Trà Mi, phóng viên đài RFA

Trong buổi phát thanh trước, quý vị đã cùng chúng tôi tìm hiểu hiện trạng và nguyên nhân của nạn ùn tắc giao thông tại các thành phố lớn trong nước.

• Nghe bài tường trình này
• Download story audio

Lưu thông trên đường phố Sài Gòn. RFA file photo.

Vậy giải pháp nào đang được chú ý nhiều nhất cho bài toán “giao thông đô thị” Việt Nam? Và những vấn đề đang được tranh cãi hiện nay là gì? Trà Mi có bài ghi nhận:

Kinh nghiệm từ các nước láng giềng

Giữa rất nhiều kinh nghiệm thành công của các nước láng giềng đi trước, chẳng hạn như Malaysia cấm xe cá nhân vào trung tâm thành phố trong giờ cao điểm và áp dụng các khoản phí đối với xe riêng; Thái Lan mở rộng đường sá, phát triển xa lộ cao tầng; HongKong và Singapore tăng cừơng nâng cấp giao thông công cộng, thì đầu tư cho mạng lưới vận tải hành khách công cộng như xe buýt, tàu điện mặt đất, đường sắt trên cao, hay tàu điện ngầm, hầu hạn chế tối đa việc sử dụng phương tiện cá nhân đang được xem là phương thức thích hợp nhất với điều kiện của Việt Nam.

Kiến trúc sư Lưu Trọng Hải, thuộc Sở Quy hoạch và kiến trúc TPHCM, khẳng định: “Bây giờ phải xúc tiến ngay việc làm các tuyến công cộng, bằng cách kêu gọi đầu tư hay như thế nào đó, phải có chính sách như thế nào để những tuyến xe công cộng phát triển. Ví dụ như tuyến đường từ Bến Thành đến Chợ Lớn chẳng hạn, nếu có một tuyến metro thì sẽ đỡ đi rất nhiều lựơng giao thông đi lại. Một đô thị lớn như TPHCM bây giờ có thể gọi là siêu đô thị, đại đô thị rồi. Trong cái đại đô thị đấy, thì phương tiện đi lại phải là giao thông công cộng là chính chứ không thể xe cá nhân là chính đựơc.”

Chia sẻ quan điểm với kiến trúc sư Hải, tiến sĩ Chin Hoong Chor, giáo sư trường đại học quốc gia Singapore, ngừơi nhiều năm giảng dạy về quy hoạch và quản lý giao thông vận tải cũng như có nhiều công trình nghiên cứu trong lĩnh vực này, phát biểu:

“Trước tình hình Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển ban đầu, theo tôi, có lẽ đầu tư phát triển giao thông công cộng là phương thức tốt nhất giúp giải quýêt bài toán ùn tắc giao thông. Thay vì bỏ tiền khai thông đừơng sá, Việt Nam nên tập trung đầu tư mở rộng mạng lưới hành khách công cộng thật sự tiện lợi như xe điện ngầm, xe buýt chẳng hạn để giảm bớt lựơng xe cá nhân quá tải.”

Và nhận xét của một chuyên gia quốc tế tại Mỹ, tiến sĩ Dario Hildago, nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực giao thông đô thị, hiện đang làm việc cho Trung tâm Giao thông và Môi trường thuộc Viện Tài nguyên Thế giới, một cơ quan thực hiện cuộc nghiên cứu xây dựng các chỉ số định lượng về giao thông bền vững tại các thành phố Châu Á, trong đó có Hà Nội:

“Cách duy nhất có thể giúp các thành phố như Hà Nội hay HCM giải quyết tình hình ùn tắc giao thông là phổ cập hoá các phương tiện giao thông công cộng.”

Đến thực tế tại Việt Nam

Hiện hệ thống giao thông công cộng tại các đô thị Việt Nam chỉ dừng lại ở xe buýt, sau 6 năm khôi phục vẫn chưa thật sự chứng tỏ tính hữu dụng và hiệu quả.

Ý kiến ngừơi dân thành thị: “Nó phải theo một logic rõ ràng từ tuyến này sang tuyến kia thì may ra dân chúng mới phục mới theo. Còn nếu làm việc theo kiểu hiện tại như bây giờ, đi xe buýt phải chờ hết chuyến này qua chuyến kia, vòng vo rồi mới đến công ty thì tất nhiên ngừơi ta không hửơng ứng và thích đi xe honda hơn.”

Từ kinh nghiệm các nước láng giềng, có thể thấy những yếu tố thu hút dân chúng sử dụng phương tiện công cộng nhiều hơn bao gồm giá rẻ, an toàn, đúng giờ, và trên hết là phải có một mạng lưới lan toả thuận tiện cho mọi người.

Đây cũng chính là mối quan tâm hàng đầu của hành khách công cộng tại Việt Nam: “Phải tới cơ quan, các sở, ban, ngành đúng giờ thì ngừơi ta sẽ ủng hộ, sẽ đi, mà phải tiện.”

Trong tình hình của Việt Nam, với các thành phố nhỏ hẹp, chằng chịt các con hẻm, nhu cầu đi lại của người dân chủ yếu giới hạn trong các khoảng không gian nhỏ cực kỳ thuận tiện để sử dụng xe máy cá nhân, thì cái khó của việc phát triển mạng lưới giao thông công cộng không chỉ nằm ở nguồn vốn hay ý tưởng, mà vấn đề là phải làm sao thuyết phục được dân chúng từ bỏ xe máy để làm quen với các phương tiện hành khách công cộng. Sau đây là một số ý kiến ngừơi dân mà chúng tôi ghi nhận được:

Một công chức trẻ ở quận nhất: “Ở thành phố Sài Gòn từ nhỏ đến lớn dùng phương tiện toàn là xe gắn máy không à, chưa có thói quen đi xe buýt. Hiện tại ở Việt Nam cũng có một số ngừơi sử dụng chương trình đi xe buýt nhưng cũng rất bất tiện ở chỗ là đường quá nhỏ, xe càng lớn thì đi càng khó, càng kẹt xe. Cho nên, ngừơi ta mới cảm thấy đi xe honda vậy mà tiện hơn.”

Cư dân quận Bình Thạnh: “Dùng biện pháp đi xe công cộng như xe buýt, metro hay này nọ thì tôi nghĩ ngừơi Việt Nam mình không thích đi đâu, ngừơi nào cũng thích đi xe cá nhân để tự mình đi chỗ này, chỗ kia, chở cái này, cái nọ, rồi còn chở con đi trường học này nọ, làm sao đi xe công cộng đựơc? Vừa mất thời gian mà lại không phù hợp với địa điểm người ta muốn đi tới nữa.

Giờ nếu mở những đường metro hay xe buýt, bắt ngừơi ta phải đi xe công cộng thì ngừơi dân của mình ở đây ít ai thích như vậy. Ai cũng thích đi xe cá nhân vừa mau lẹ, vừa không bị ảnh hửơng lệ thuộc vào xe người khác. Bây giờ chính phủ muốn mở rộng đường xe buýt, xe metro nhưng chắc gì người ta đã đi.”

Người dân tại Gò Vấp: “Tăng giá hay đánh thúê xe gắn máy gì đi nữa thì ngừơi ta cũng ráng mua xe gắn máy đi thôi, quen thói quen đi xe máy vì tiện hơn, tấp vô mua cái này cái kia rồi xẹt trở ra cũng được. Còn phương tiện công cộng có tuyến, có đường hết, đâu có tấp vô, xẹt vô, xẹt ra được.”

Một tai nạn giao thông tại Việt Nam. AFP PHOTO.

Mục tiêu nhà nước đề ra là đến năm 2010, vận tải hành khách công cộng ở các thành phố lớn phải đạt tỷ lệ từ 25-30%. Tuy nhiên, dù đã bước sang năm 2008 mà mạng lưới xe buýt hiện chỉ đáp ứng chừng 5% nhu cầu đi lại của ngừơi dân thành phố, còn lại toàn bộ lượng lưu thông vẫn dựa vào xe máy là chính.

Những bất cập nhập nhằng chưa lối thoát. Những giải pháp vẫn còn là các giả thiết trên giấy. Những ý kiến đề xuất vẫn đang trong vòng tranh cãi. Biết đến bao giờ giao thông đô thị Việt Nam mới thay được một bộ cánh tươm tất để có thể sánh bước cùng các nước bè bạn láng giềng trên “đại lộ phát triển” của thế giới?

Trong các buổi phát thanh kế tiếp, mời quý vị cùng chúng tôi tìm lời giải đáp cụ thể từ giới hữu trách trong nước và các chuyên gia quốc tế.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.