Nam Nguyên, phóng viên đài RFA
Bóng ma cúm gia cầm đã xuất hiện ở Hà Nội trong tình trạng báo chí gọi là Việt Nam đang đánh đu với dịch bệnh. Đây là đề tài chúng tôi đọc báo trên mạng cùng quí thính giả tuần này.
Theo qui định, một tỉnh có dịch sau 21 ngày không tái phát ổ dịch mới thì được loại trừ, vì thế bản đồ dịch cúm gia cầm ở Việt Nam phình ra rồi co lại thất thường. Cập nhật đến ngày 6/3 có 9 địa phương đang có dịch với sự góp mặt của thủ đô Hà Nội.
Nếu tính chung từ đầu năm 2008 đến nay, cả nước đã có 13 tỉnh thành bùng phát ổ dịch cúm H5N1, gồm 9 tỉnh miền Bắc, 1 ở Bắc Trung Bộ và 3 ở vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long. Trong hai tháng đầu năm 2008, chỉ riêng các tỉnh miền Bắc đã có 4 người chết vì nhiễm cúm gia cầm H5N1, hàng chục ngàn gia cầm bị tiêu huỷ.
Phòng chống dịch không triệt để
Những con số biết nói này cho thấy miền Bắc phòng chống dịch không triệt để, chính quyền cơ sở và cộng đồng dân cư chưa ý thức sự nguy hiểm, chỉ có người dân ở ngay địa phương có người chết vì cúm H5N1 mới thực sự lo lắng, như phát biểu của một phụ nữ ở Hải Dương:
“ Tôi ở ngay chỗ người chết, họ sợ lắm cả làng đều sợ, nói chung ai cũng hãi vì nhiễm bệnh này chết nhanh quá.”
Từ ngày 27/2 tới ngày 6/3 riêng Vietnam Net đã đưa lên mạng 6 bài viết khá dài kèm hình ảnh. Những tựa bài đầy ấn tượng làm cho người đọc giật mình, chẳng hạn như ‘Hà Nội: Chốt kiểm dịch động vật mất tác dụng’, ‘ Còn nhiều bất cập trong công tác kiểm dịch’, ‘kiểm dịch phớt lờ ở chợ đầu mối gà vịt miền Bắc’ hoặc tệ hơn nữa là ‘Viết khống, bán khoán giấy kiểm dịch’.
Tuy nhiên bài ‘Việt Nam vẫn đang đánh đu với cúm gia cầm’ có tựa bài được xem là gây ấn tượng nhiều nhất. Bài viết được Vietnam Net đưa lên mạng ngày 5/3/2008, theo đó Cục trưởng Cục Thú Y Bùi Quang Anh nhìn nhận rằng, dịch cúm gia cầm vẫn phát sinh dây dưa tại Việt Nam do khâu tổ chức phòng chống dịch ở nhiều địa phương quá yếu. Ông Quang Anh dự báo dịch cúm sẽ bùng phát lây lan rộng khi người dân Đồng Bằng Sông Cửu Long tận dụng lúa rơi vãi sau thu hoạch để nuôi mới vịt chạy đồng.
Đối với con vịt rất là khó, kể cả có tiêm phòng thì hiệu quả vắc xin rất thấp. Việt Nam có khó khăn là bà con có truyền thống nuôi vịt, bây giờ có bỏ đi cũng không được. Nuôi vịt thì phải được quản lý, mà quản lý thì phải có lực lượng thú y, phải tổ chức tiêm phòng. Con vịt khi thả xúông nước người ta rất ngại tiêm phòng, cái đó đối với con vịt rất là khó khăn.
Cùng về vấn đề này Cục Trưởng Thú Y Bùi Quang Anh đã trả lời chúng tôi:
“ Đối với con vịt rất là khó, kể cả có tiêm phòng thì hiệu quả vắc xin rất thấp. Việt Nam có khó khăn là bà con có truyền thống nuôi vịt, bây giờ có bỏ đi cũng không được. Nuôi vịt thì phải được quản lý, mà quản lý thì phải có lực lượng thú y, phải tổ chức tiêm phòng. Con vịt khi thả xúông nước người ta rất ngại tiêm phòng, cái đó đối với con vịt rất là khó khăn.”
Thưa quí thính giả ai cũng biết muốn phòng chống dịch cúm gia cầm thì phải kiểm soát đồng bộ từ khâu chăn nuôi, sau đó mới đến kiểm dịch, vận chuyển và tiêu thụ.
Vietnam Net trích lời thứ trưởng NN&PTNT Bùi Bá Bổng trong phiên họp ngày 4/3 tại Hà Nội nói rằng, phải tạo ý thức cho chính quyền, người dân, lực lượng thú y tham gia phòng chống dịch. Thứ trưởng Bổng nhận định là đã có tình trạng quá chủ quan, lơi là của ban ngành và người dân.
Theo đó nhiều nơi người dân không để ý tới chuyện tiêm phòng cho gia cầm, vứt xác gia cầm chết bừa bãi, che giấu thú y cơ sở khi có gia cầm chết. Điển hình ở Hải Dương hồi cuối tháng hai vừa qua, phát hiện 9 bao gà chết bỏ trôi sông. Chi cục thú y ghi nhận tình trạng gia cầm chết rải rác ở các hộ nuôi nhỏ lẻ, người dân không báo cáo mà tự ý thiêu huỷ gà chết và bỏ qua việc tiêu độc khử trùng.
Đó là những thí dụ điển hình với mắt xích đầu tiên là khâu chăn nuôi và kế hoạch tiêm phòng, cái khó của Việt Nam là tình trạng chăn nuôi nhỏ lẻ ở khắp ở mọi nơi. Chúng tôi xin trích lời ông Đặng Văn Chương Chi Cục Trưởng Thú Y Phú Thọ về vấn đề này:
“ Không phải chỉ riêng Phú Thọ, phương thức chăn nuôi hiện nay rất nhỏ lẻ ở từng gia đình với khoảng 8 triệu con như thế rất khó khống chế. Người dân không phải là nuôi công nghiệp mà là qui mô nhỏ lẻ, rất ít hộ gia đình nuôi từ hai trăm tới một nghìn con, mà chủ yếu lại là vịt chứ không phải là gà.”
Khâu kiểm tra kiểm dịch
Tới mắt xích thứ hai, là khâu kiểm tra kiểm dịch trước khi gia cầm và trứng được nhập thị, chế biến giết mổ và phân phối đến người tiêu dùng. Ở khâu kiểm dịch thông qua các chốt trạm tại cửa ngõ vào các thành phố, vấn đề này xem ra chính quyền và ngành thú y chưa bao giờ thực hiện tốt.
Như bài viết ngày 3/3 của Vietnam Net cho thấy chốt kiểm dịch động vật ở làng Hà Vĩ Hà Tây hoạt động một cách khó hiểu theo kiểu 3 không, cán bộ thú y không hỏi han, không yêu cầu dừng xe để kiểm tra và cũng không phun thúôc phòng dịch vào các lồng gà lồng vịt. Chợ gà Hà Vĩ là một trong những chợ đầu mối gia cầm lớn nhất miền Bắc và chưa từng bị nêu tên trong các bản tin về dịch cúm gia cầm.
Theo Vietnam Net, chốt kiểm dịch ở đây chỉ kiểm tra gia cầm đã giết mổ và gà nhập từ TQ, chứ hầu như không kiểm dịch gà vịt còn sống từ chợ này chở đi các nơi khác, đặc biệt về Hà Nội.
Trong một bài khác, Vietnam Net đặt dấu hỏi là 3 chốt kiểm dịch động vật tại cửa ngõ Hà Nội phải chăng đã mất tác dụng. Nhà báo đã ghi nhận tình trạng nhân viên thú y ở các chốt Pháp Vân, Ngọc Hồi và Thanh Xuân hầu như ngồi chơi tán gẫu, không kiểm tra các xe máy, ô tô chở lợn, gà vịt nối đuôi nhau đi qua trạm.
Ngày 4/3/2008 Vietnam Net đưa thêm bài ‘ Viết khống bán khoán giấy kiểm dịch’. Nhà báo ghi nhận tình trạng chỉ cần xúông xe chi tiền gọi là lót tay thì cả một xe tải chở gia súc, gia cầm có thể ung dung qua chốt kiểm dịch Pháp Vân vào Hà Nội. Nhà báo đã quan sát trong ba đêm từ 26 tới 28/2/2008 và đã phải giật mình khi tận mắt chứng kiến hơn 100 lượt xe tải xe khách chở gia súc gia cầm đã qua trạm theo kiểu dúi tiền nhanh chóng để xe qua trạm không phải kiểm tra kiểm dịch gì hết.
Ngoài ra phóng viên Vietnam Net còn khảo sát tại chỗ nơi bán giấy kiểm dịch khống cho con buôn tại khu lò mổ Thịnh Liệt. Địa bàn này thuộc quyền quản lý của Trạm Thú Y Quận Hoàng Mai TP.Hà Nội. Vietnam Net còn đưa lên mạng cả bằng chứng về giấy kiểm dịch viết khống để bán khoán cho thương lái, giá cả được ấn định là 10 ngàn đồng một giấy giá trị cho 100 kg thịt lợn.
Ngày 5/3 phản hồi về những bài viết trên Vietnam Net, ông Nguyễn Văn Phúc Chi Cục Phó Chi Cục Thú Y Hà Nội đã phát biểu rằng, trên thực tế công tác kiểm dịch, kiểm soát hoạt động vận chuyển và giết mổ gia súc, gia cầm trên địa bàn Hà Nội hiện gặp rất nhiều khó khăn do thiếu thốn cả về nhân lực, phương tiện và sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Riêng lãnh đạo Trạm Thú Y Hoàng Mai bà Phạm Tuyết Anh đã phủ nhận mọi thông tin tiêu cực mà Vietnam Net ghi nhận.
Với những thí dụ cụ thể về tình trạng nhà báo gọi là đánh đu với cúm gia cầm và kiểm soát phòng chống thiếu hiệu quả, đến ngày 6/3/2008 Cục Thú Y loan báo dịch cúm gia cầm vừa bùng phát tại huyện Sóc Sơn ngoại thành Hà Nội. Theo đó trong hai ngày 3 và 4 vừa qua hơn 2.000 gia cầm bị chết trong tổng đàn 3.600 con của một hộ chăn nuôi ở xã Hồng Kỳ Huyện Sóc Sơn, thú y địa phương đã tiêu huỷ cả đàn nhiều nhất là vịt, ngan và một số gà.
Với tình trạng dịch cúm gia cầm lây lan tới thủ đô Hà Nội và nhiều nơi ở miền Bắc, Cục thú y cảnh báo khả năng dịch bùng phát nhanh ở các tỉnh phía Nam và vùng đồng bằng sông Cửu Long.