Ханлиқ мәдрис җайлашқан явағ мәһәллисидә олтурушлуқ кишиләрдин игилишимизгә қариғанда, мәдәний ядигарлиқларни қоғдаш орунлири һәтта мәдрис чеқилғандин кейин униңдин қалған яғач ‏ - Ташлириғиму игә болалмиған.

Тарих топиға айланди

Қәшқәр дияриниң явағ райониға җайлашқан қәшқәр ханлиқ мәдриси бинаси Сәидийә ханлиқиниң ахирқи мәзгиллиридә тәхминән милади 1625 - Йиллири бәрпа қилинған, қәшқәрдә һазирға қәдәр мукәммәл сақланған ислам мемарчилиқиниң намайәндиси. 1966 - Йили мәдәнийәт инқилаби мәзгилидә мәзкур мәдрис тарихта бир қетим чоң бузғунчилиққа учрап чеқиветилгән болсиму, йәнила бир қанчә еғиз ханиси сақ қалған, шундақла мәдрисниң орниниң бир қисми қәшқәр вилайәтлик сиясий мәктәпкә, йәнә бир қисмини қәшқәр шәһәрлик 1 - Башланғуч мәктәпкә қошуветилгән. Мәдрисниң һазирқи орни қәшқәр шәһәрлик явағ районида, бешидин нурғун иссиқ ‏ - Соғуқ өткән бу қәдимий имарәтниң сақ қалған ханилири пәқәт 1996 - Йилиға кәлгәндила андин аптоном район бойичә 1 - Дәриҗилик қоғдилидиған мәдәний ядикарлиқ орни дегән нам берилгәндин кейин қоғдилишқа башлиған.

Әпсус хәвәрдар болғинимиздәк, һөкүмәт даирилири тәрипидин 1 - Дәриҗилик қоғдилиду дәп қанунлуқ берилгән намму, бу бүйүк тарихқа игә мәдрисниң қалған яғач ‏ - Кесәклириниму сақлап қалалмиди, тарих бетидин тәлтүкүс өчүрүлди, 1300йиллиқ тарих чеқип ташланди.

Мәзкур мәдрисниң чеқилиш җәрянини көргән явағда олтурушлуқ бир мойсипит зияритимизни қобул қилип, қәшқәр хәлқиниң мәзкур мәдрисниң чеқилишидин ичи серилған болсиму, зуван сүрүшкиму амалсиз икәнликини билдүрди.

У пәқәтла таш, яғач, топа дөвисиму?

Бовайниң ейтип беришичә, мәзкур мәдрисниң тамлири гәрчә хам кесәктин қопурулған болсиму, интайин қелин һәм мустәһкәм болуп,сиртқи тамлириниң қелинлиқи 90 сантиметирдин ашидикән. Чиқишқа мәсул даириләр бу мәдрисни харабилиққа айландуруш үчүн өткән шәнбә йәни 13 - Июндин башлап төт күн һәпиләшкән.

Асарә ‏ - Әтиқә қалдуқлириғиму....

Нөвәттә мәдрис асасән чеқилип болған болуп, мәдрис чеқилғанда мәдрисниң қалған деризә, ишик, яғач ташлириму һөкүмәт даирилири тәрипидин мәдәнийәт ядикарлиқ орунлири яки музейға өткүзүп берилмәй, әксичә униңға сақчиларни мәсул қилип қоюши кишиләрни техиму әпсусландурған һәм әндишигә салмақта.

Аптоном район дәриҗилик қоғдилидиған орун

Мәзкур мәдрисә, қурулған қараханилар дәвирләрдин башлап дуняниң һәр қайси җайлиридин кәлгән алим, пәйласоп, шаирлар илим тәһсил қилған, оттура асия,оттура шәрқ әллиригә даңқи кәткән илим юрти болған. Мәзкур мәдрисә түркий милләтләрниң аләмшумул алими мәһмуд қәшқиригә охшаш уйғурларниң пәхирлик алим, өлималириға билим бәргән мәдрисә иди.

Мәзкур мәдрисниң чеқилишидин қәшқәр шәһәрлик мәдәний ядигарлиқларни қоғдаш идариси вә музейниң хәвири бар ‏ - Йоқлуқини билиш үчүн бу орунлар билән алақилишип көрдуқ.

Ахбарат органлириға тәһдит

Биз мәдрис харабилиққа айландурулғандин кейин қалдуқ яғач ‏ - Ташлирини бир тәрәп қилишқа явағ сақчиханиниң мәсул қилинғанлиқини билгәндин кейин, явағ сақчихана билән алақилаштуқ, әҗәблинәрлики, бир уйғур сақчи техи соаллиримизға җаваб бәрмәй турупла бизниң бу ишни сүрүштүрмәсликимиз һәққидә агаһландурушқа һәм тәһдит ишлитишкә урунди.

Қәшқәрдә исмини ашкарилашни халимиған кишиләрниң билдүрүшигә қариғанда, нөвәттә хитай юқири дәриҗилик органлириниң бивастә буйруқи билән иҗра қилиниватқан қәшқәр қәдимий рәстилирини чеқип түзәш ғалҗирларчә давамлишиватқан болуп, уйғур хәлқиниң көз йеши, һәтта хәлқаралиқ тарих вә мәдәнийәтни қоғдаш тәшкилатлириниң чақириқлириму  хитайниң бу хил уйғурларниң тарихи изини, мәдәнийити йоқ қилиш һәрикитини тохтитишқа аҗизлиқ қилмақта.

Пикир - Қарашлириңизни оттуриға қойуң

Пикир - Байанлириңиз тор башқурғучиси тәрипидин тәстиқлиниши керәк болуп, тор бәттә шу заман елан қилинмайду. Бир аз вақиттин кейин, пикир - Байанлириңизниң тәстиқланған йаки тәстиқланмиғанлиқини қайта тәкшүрүп көрүшигизни сораймиз. Пикир - Қарашлириңизни төвәндики җәдвәл арқилиқ, уйғур кона йезиқи бойичә йоллийалайсиз.

Исим (ихтийар)

Шәһәр (ихтийар)

Пикир - Қарашлириңиз