Güentanamo uyghurlirining xoshalliqi

Muhterem oqurmenler, eslimimizni bu bir hepte jeryanda, dunya metbuatining eng yuqiri diqqet nuqtisi bolghan uyghurlargha munasiwetlik weqelerdin bashlayli.

Elwette güentanamodiki 17 neper uyghurning teqdirining qandaq bolidighanliqigha hemme diqqet chékiwatqan idi, bu bir heptide amérikining güentanamodiki uyghurlarni qeyerge orunlashturulidighanliqi mesiliside ajayip dramatik özgirishler yüz berdi. Yeni, 9 - Iyon düshenbe künidin bashlap jenubiy tinch okyangha jaylashqan 21 ming nopusqa ige kichik aral dölet palawning 17 neper uyghurni qobul qilishqa maqul bolghanliqi heqqidiki xewerler tarqilishqa bashlidi, palaw prézidénti jonson toribiong Johnson Toribiong bu heqte bayanat bérip bu uyghurlarni qobul qilishning insanperwerlik nuqtisidinmu pexirlinerlik ish ikenlikini bildürdi.

Amérikida chiqidighan axbaratlarda, obama hökümitining mezkur 17 neper uyghurni palawgha orunlashturush üchün palaw hökümitige 200 milyon yardem sommisi ajritidighanliqini wede qilghanliqi qeyt qilinghan bolsimu, emma ziyaritimizni qobul qilghan palawning amérikidiki bash elchisi xérséy ependi, palaw hökümitining güentanamodiki uyghurlarni qobul qilishta peqet bu uyghurlarning gunahsizliqi, insanperwerlik hem amérika bilen bolghan yéqin munasiwitini chiqish qilghanliqi, bu arida amérikining palawgha 200 milyon bérishni wede qilghanliqi inkar qildi.

Pütün dunya guantanamodiki bu 17 neper uyghur güzel yéshil yaqut atalghan, emma tolimu yiraq hem kichik palaw ariligha baridighan boldi dep munazirige chüshken peytte, charshenbe küni seher güentanamodiki bu uyghurlarning töt nepiri erkinlikke ériship, yeni 11 ‏- Iyun küni seher saet 5:30 da, bérmuda taqim arallirining paytexti xamilton shehirige yétip barghanliqi xewirini alduq. Erkinlikke érishken 4 neper uyghur, abdulla abduqadir 30 yash؛ xélil mamut 31 yash؛ ablikim turaxun 38 yash؛ salahidin ablehet 32 yash ؛ ular hamilton shehiridiki bir déngiz boyi dachisida dem almaqta.

Bérmuda, shimaliy atlantik okyandiki engliye hamiyliqidiki bir taqim aral. Güentanamodiki uyghurlar heqqide bir ‏ - Ikki kün ichide yüz bergen bu tuyuqsiz özgirishler kishilerde deslep qaymuqush, heyranliq qozghighan bolsimu, yenila bu töt neper uyghurning resmiy erkinlikke chiqqanliqidin hemme memnun boldi.
 
"Washington pochtisi géziti" ning xewer qilishiche, obama hökümitidiki emeldarlar obamaning güentanamodiki uyghurlardin bir qisim kishilerni amérikigha orunlashturush pilanidin waz kechkenlikini bildürdi. Mezkur gézitning xewiride hökümetning bu qarari amérika dölet mejlisidiki obamaning pilanigha qarshi chiqqan köp sanliqilarning pikirini nezerde tutqanliqini ipadileydighanliqi, lékin yawropadiki ittipaqdash döletlerning uyghurlarni qobul qilishini murekkepleshtüriwétidighanliqini bildürgen.

Palaw prézidénti jonson toribiong bolsa güentanamodiki qalghan 13 neper uyghurni qobul qilishni xalaydighanliqini jakarlighan idi.

Dunya metbuatimu uyghurlargha oxshashla guantanamoda qalghan 13 uyghurlar heqqide yene qandaq heyran qalarliq xewerler kélidighanliqigha diqqet qilmaqta, shundaqla muxbirlirimizmu bu heqte radio anglighuchilirimiz eng yéngi hem ishenchlik xewerler bilen teyyarlashqa tirishmaqta.

Uyghur diyarida ghulghula

Emdi uyghur wetini ichidiki pash bolghan eng tesir qozghighan weqelerge nezer salsaq, yeken nahiyiside bir xitay oqutquchining bir nechche neper nareside uyghur qiz oqughuchigha basqunchiliq qilish weqesini uyghurlar arisida küchlük inkas hem ghulghula qozghighan weqe diyishke bolidu.

Bu heqqidiki xewerler uyghur tor betliride küchlük ghulghula qozghighan bolup, radiomizmu bu heqte belgilik uchurlargha érishken we weqening rastliqni delilligen idi.

Yeken nahiyilik jamaet xewpsizlik idarisi 6 - Ayning 9 - Küni chiqarghan uqturushqa qarighanda, bu yil 5 - Ayning 9 ‏ - Küni bir uyghur ayal yeken nahiyilik 6 - Bashlanghuch mektepte oquwatqan 9 yashliq qizning shu mekteptiki xitay oqutquchisi teripidin ziyankeshlikke uchrighanliqini mezkur saqchi idarisigha tapshurghan.

Jinayet gumandari ju famililik xitay 5 - Ayning 18 - Küni qolgha élinghan.

6 - Ayning 8 - Küni yeken nahiyilik saqchi idarisi mezkur déloni tekshürüp delillep teptish mehkimisining eyiblishige tapshurghan bolup, jinayet gumandari yeken nahiyilik saqchixana solaqxanisida solaqta iken.

Nöwette uyghur ilining yeken nahiyisi mezkur nahiyidiki 6 ‏ - Bashlanghuch mektepte yüz bergen jaw pemililik bir xitay oqutquchining uyghur nareside qiz oqughuchilargha jinsiy tajawuz qilish weqesi bilen tewrenmekte. Nahiyilik maarip idarisi we 6 ‏ - Bashlanghuch mektep ilgiri yöz bergen bu türdiki peskeshlik weqelirini yoshurush, jaw pemililik xitay oqutquchini qanat astigha élish bilen eyiblengen.

Uyghur naresidilirige qebih wastiler bilen peskeshlik qilghan bu xitayning qilmishi uyghurlarda ghezep hem ghulghula qozghighan, puqralarning diqqiti edliye dairilirining jawni qandaq bir terep qilidighanliqigha tikilgen. Edliye dairilirining jawni yénik bir terep qilmaqchi boluwatqanliqigha dair xewerlerning puqralarni ümidsizlendürgen, dawagerlerning bolsa teqip astigha élinghanliqi kishilerning naraziliq otini téximu ulghaytmaqta.

Shuninggha oxshash adil bir terep qilinmaywatqan délolarda, menpeeti, ghururi insan heqliri tajawuzgha uchrawatqan bezi uyghurlarmu, orunliridin des turup qanuniy heq - Hoqoqlirini qoghdash üchün bar küchi bilen tirkeshmekte.

Buning bir misali éri memet tursun tashning yeken gülbagh saqchixanisidiki saqchilar teripidin soraq jeryanida tayaq zerbisidin urup öltürülgenliki heqqide tehdit, xeter, bésim hem tosalghulargha qarimay erz qiliwatqan uyghur élining yeken nahiyisidin dilber toxti xanim.

Dilber toxti xanim 6 - Ayning 5 - Küni ziyaritimizni qobul qilip, özlirining ürümchi we qeshqerde tutqan adwokatlirining hazir bu erzni dawa qilishtin bash tartiwatqanliqini, shunga dadisining ürümchige xuy wenming isimlik adwokat bilen körüshkili ketkenlikini, adwokatning bu ishni qanchilik hel qilalishi yenila yeken hökümet dairilirige baghliq ikenlikini bayan qildi shundaqla bu délogha sewebkar bolghan saqchining qeshqer wilayetlik wali mehkimiside yuqiri derijilik emeldar tughqini bolghini uchun, özlirining erz jeryanining yeken nahiyilik hökümet dairiliri teripidin dawamliq tosqunluqqa uchrap kéliwatqanliqini bildürdi.

Xitay jamaet xewpsizlik ministirliqi 4 - Ayning 27 - Küni téléwiziye - Téléfon yighini échip, jaylardiki jamaet xewpsizlik tarmaqlirini, pütün memliket miqyasida 5 - Aydin 10 - Ayghiche bolghan 6 ay jeryanida " jemiyet amanliqini qoghdash, muqimliqni saqlash " qa kapaletlik qilip, dölet bayrimining 60 yilliqini xatirjem kütüwélishqa chaqirghan mezgilde, uyghur aptonom rayonida jamaet xewpsizlik nazariti buyruq élan qilip, uyghur ilining her qaysi jaylirida " 100 künlük qattiq zerbe bérish herikiti" ni bashlidi.

Uyghur ilining muqimliqini qoghdashni asasi meqset qilghan," jemiyet muqimliqini qoghdap, döletni parchilashqa qarshi turush ", " 3 xil küchlerge zerbe bérish " dep nam alghan, bu qétimliq qattiq zerbe bérish herikitide, ili tewesidinla " 3 xil küchler" ge munasiwetlik dep tutulghan uyghur yashliri 100 din ashidiken.

Erkin asiya radiosining uyghur bölümige bu uchurni yetküzgen, hazirche ismini ashkarilashni xalimaydighan bir uyghurning inkas qilishiche, bu qétim tutulghan uyghur yashliri asasliqi diniy telim - Terbiye élip bériwatqan hem diniy telim éliwatqan tijaretchi balilar bolup, ular ili tewesidiki ghulja nahiyisi, ghulja shehiri, chapchal nahiyisi qatarliq jaylardin tutulghan.
 
Bu hepte yene dunya uyghur qurultiyi xelqaraliq axbarat orunlirigha bayanat bérip, " xitay kommunistik hökümiti sherqiy türkistanni bésiwalghanliqining 60 yilliqini bahane qilip bashlighan qattiq zerbe bérish herikitide xotende bu yil 2 - Aydin hazirgha qeder tutulghan uyghurlar az dégende 842 neperge yetken " dédi.Xitay teripidin tutqun qilinghan uyghurlarning 700 din köpreki héchqandaq qanuniy resmiyetsizla türmilerge qamalghan. Bu qattiq zerbe bérish herikitide tutup qamalghan uyghurlarning sani xitayning 2008 - Olimpik aldi ‏ - Keynidiki tutqun qilish herikitidinmu köp iken.

Hijrettiki uyghurlardin uchurlar

Emdi oqurmenlirimizge chetellerdiki uyghurlarning bu bir heptide ötküzgen muhim paaliyetliri heqqidimu tarqatqan xewerlirimizni tekrarlap ötey:

10 - Iyun charshenbe küni, amérika dölet mejlisining tashqi munasiwetler komitéti uyghurlarning nöwettiki kishilik hoquq we siyasiy weziyitige alaqidar "uyghurlar - Bir ziyankeshlikning tarixiy" témisida guwahliq bérish yighini chaqirdi.

Mezkür guwahliq bérish yighini amérika kiristiyan yang adukatlar jemiyitining uyghur adwokati nuri türkel ependi qatarliqlarning küch chiqirishi hem orunlashturushi bilen chaqirilghan bolup, yighinda amérika dölet mejlisining jumhuriyetchi awam palata ezasi dana rohrabakér ependi, uyghur herikitining rehbiri, dunya uyghur qurultiyi reisi rabiye qadir xanim, amérika kiristiayn yang adukatlar jemiyitining uyghur adwokati nuri türkel, amérika dölet mejlisi we hökümitining bashqurushidiki xitay ishlar komitétining mesul xadimi kara abramsom xanim we amérika xelqara diniy erkinlik komitétining reisi félis gyér xanim qatarliqlar xitayning nöwette uyghur élide yürgüzüwatqan diniy, irqiy, medeniy we siyasiy basturush siyasetliri heqqide ispat berdi.
 
10 ‏- Iyun charshenbe küni, amérika paytexti washingtongha jaylashqan jons xopkins uniwérsitétida, meshhur uyghur alimi yüsüp xas hajipning " qutadghu bilik" namliq esirining ingliz tilida qayta neshr qilinghanliqi munasiwiti bilen ilmiy muhakime yighin chaqirildi.

Qutadghu bilikning yéngidin terjime qilinghan inglizche nusxisi yuta walléy uniwérsitéti neshriyati teripidin neshr qilinghan.

Yighinda jons xopkins uniwérsitéti merkizi asiya - Kawkaz instituti mudiri doktor frederichk starr we yuta welley uniwérsitétining muawin prézidénti doktor rusty butler qatarliqlar tebrik sözi qildi.

Mezkur yighingha yene, ilgiri uyghur élide nurghunlighan qedimiy kitablarni tetqiq qilip neshr qildurghan, u qutadghu bilik heqqide ilmiy maqale élan qilghan we ilmiy maqale uyushturush ishlirigha qatnashqan uyghur arxéolog, qutadghu biliktiki pelsepiwiy qarashlar boyiche tetqiqatlar élip barghan qurban weli ependimu teklip qilindi we ilmiy maqalisini oqidi.

Pikir - Qarashliringizni otturigha qoyung

Pikir - Bayanliringiz tor bashqurghuchisi teripidin testiqlinishi kérek bolup, tor bette shu zaman élan qilinmaydu. Bir az waqittin kéyin, pikir - Bayanliringizning testiqlanghan yaki testiqlanmighanliqini qayta tekshürüp körüshigizni soraymiz. Pikir - Qarashliringizni töwendiki jedwel arqiliq, uyghur kona yéziqi boyiche yolliyalaysiz.

Isim (ixtiyar)

Sheher (ixtiyar)

Pikir - Qarashliringiz