Uyghurlar arisida ghulghula

Bu hepte uyghurlar arisida eng keng ghulghula qozghighan, istansimizla emes chetellerde uyghurlar teripidin bashquruwatqan her qaysi uchur wastiliride eng keng tarqalghan kütülmigen xewer shwétsiyidiki alaqidar tarmaqlarning ötken ayda qolgha élinghan jasus gumandarining ismini ashkarilash boldi.

Yeni gumandarning ismi babur mexsut, milliti uyghur, yéshi 62 yash. Bolup bu xewer chaqmaq tézlikide uyghurlar yashawatqan her qaysi jaylargha taraldi. Shwétsiyidiki uyghur teshkilati we jamaetning bildürüshiche, jasus gumandari babur meqsut, qolgha élinghangha qeder jamaet ichide gumanliq söz, heriketlerde bolmighan؛ eksinche jamaet bilen inaq - Ittipaq ötken, u téxi ötken ayda washingtonda échilghan dunya uyghur qurultiyining yighinighimu qatnashqan iken. Yighindin qaytqandin kéyin, jasusluq wezipisini ötewatqan neq meydanda qolgha élinghan.

Qeshqerde 1300 yildin artuq tarixqa ige xanliq medris chéqip tashlandi

Uyghurlarda intayin chong naraziliq hem échinish peyda qilghan yene bir xewer qeshqerde 1300 yildin artuq tarixqa ige xanliq medrisning chéqip tashlanghanliqidek epsuslinarliq xewer boldi, mezkur xanliq medris ilgiri medeniyet inqilawidiki buzghunchiliqta bir qismi chéqilghan bolsa u bu qétim xitay dairilirining qeshqer qedimiy sheher restilirini chéqip tüzesh pilani boyiche chéqishta yer yüzidin pütünley tüzléwétildi, dairilerning mezkur medrisni chéqish ishliri töt kündin buyan dawamlashqan. Qeshqer xanliq medrisi chéqilghanda uning témida 1996 - Yili ésilghan aptonom rayon boyiche 1 - Derijilik qoghdilidighan orun dégen wiwiska bar idi.

Uyghur paaliyetchiliri herikette

6 - Ayning 18 - Küni gollandiye waqti chüshtin kéyin saet 1 de gollandiyining paytexti denhak shehride turushluq xitay elchixanisning aldida namayish ötküzüldi.

Bu namayishni gollandiye sherqiy türkistan birliki uyushturghan bolup, namayishqa gollandiyide yashawatqan köp sanda uyghur qatnashqan. Qollirida sherqiy türkistan bayriqini kötürüshken bu namayishchilar, `xitaylar yurtunggha qayt`! `xitaylar wetinimizni qayturup bersun`!, `uyghurlargha erkinlik` dégenge oxshash shoarlarni towlashti. Sherqiy türkistan tonushturulghan teshwiqat waraqchilirini tarqatti.

"Jennet arili" diki uyghurlardin uchurlar

Bérmudagha orunlashqan 4 neper uyghur erkinlikke chiqqandin kéyin, xelqara metbuatlarda söz qilip, özlirining elqaide teshkilati bilen munasiwiti yoqluqini hetta elqaide we bin ladin dégen namni güentanamogha kelgendin kéyin anglighanliqini bildürdi. Ular sözide xitayning térrorchi dégen eyiblimisinimu keskin ret qilghan.

4 Uyghurning biri abdulla abduqadir muxbirgha mundaq dégen: "bezi kishiler bizni xeterlik kishiler dep qarishidu we amérikigha nepriti bar dep qaraydu؛ emeliyette undaq emes, bizning amérikigha qarita héchqandaq naraziliq we aghrinishimiz yoq".

Bérmudadiki uyghurlar radiomizning ziyaritini qobul qilip, güentanamo türmisi bilen xitay türmilirini sélishturup ötti.

Ular yene, sözliride bérmudaning güzellikige meptun bolghanliqini bildürüsh bilen bille, bérmuda hökümitining jasaretlik qararigha - Xitayning tehditlirige pisent qilmighanliqigha apirin oqughan.
 
Bérmudadiki 4 neper uyghur heqqidiki xewerler küntertiptin chüshmeywatqan bu künlerde yeni 15 - Iyun düshenbe küni yawropa ittipaqi amérika hökümitining güentanamo herbiy türmisini taqash pilanigha yardemde bolush üchün, mezkur türmide tutup turuluwatqan bir qisim mehbuslarni qobul qilidighanliqini bildürdi.

Amérika awam palatasining tashqi munasiwetler komitéti 16 - Iyon küni uyghurlar toghrisida mexsus yighin chaqirip, xitayning güentanamodiki uyghur tutqunlarni térrorchi dep élan qilghanliqigha qarita guwahliq berdi.

Yighin asasliqi güentanamodiki tutqunlar, sherqiy türkistan islamiy herikiti, xitay hökümitining bu teshkilatlarni térrorchi dep qarilawatqanliqining toghra yaki xataliqi heqqide mutexessislerning pikrini aldi.
Yighinda yene, bush hökümitining 2003 - Yili xitay bixeterlik xadimlirining güentanamoni ziyaret qilip, bu jaydiki uyghurlarni soraq qilghanliqigha yol qoyghanliqi mesilisini otturigha qoydi hemde awam palata ezaliri bush hökümitining bu herikitini tenqidlidi.

Xitayda insan heqliri

Ürümchidiki saqchi dairiliri bu yil 5 ‏ - Ayning 10 ‏ - Küni saet 11:00 ler etrapida shinjang uniwérsititi j x bashqarmisining ikki neper saqchisi we qoghdash bölümining bixeterlik etritidikiler ürümchidiki bir qisim aliy mekteplerdin shinjang uniwérsititigha toplinip, diniy mesililer üstide pikir almashturuwatqan 7 neper uyghur oqughuchining hemmisini tutqun qilghan.

Merkizi amérikining téksas shtatidiki "junggo yardem jemiyiti"ning bu heqtiki melumatida tutqun qilinghanlarning musulman oqughuchilar ikenlikini, saqchilar we bixeterlik xadimlirining oqughuchilargha xizmet kinishkisi yaki qolgha élishqa ait ruxsetnamisini körsetmigenlikini, dairilerning oqughuchilarni 15 kün solap, her bir oqughuchigha 5 ming yüen jerimane qoyghanliqini 27 yashlardiki yüsüpjan isimlik shinjang uniwérsititi igilik bashqurush kespining oqughuchisi, yene birining 24 yashlardiki memetjan isimlik oqughuchining hazirgha qeder qoyup bérilmigenlikini ilgiri sürgen.

Amérikidiki uyghur teshkilatliri we bir qisim diniy guruhlar tutqundiki oqughuchilarni qoyup bérishke chaqirip, xitay dairiliridin oqughuchilarning hoquqigha hörmet qilishni telep qildi.
 
Xitay intérnétke bolghan kontrolluqni téximu kücheytish aldida turmaqta. Aldimizdiki künlerde xitay yolgha qoymaqchi boluwatqan "yéshil tosma"séstimisi dunya metbuatlirida keng yer aldi xitay sanaet we uchurlashturush ministirliqi qarar chiqirip, 7 - Ayning 1‏ - Künidin étibaren xitayda sétilidighan barliq kompyutérlargha "yéshil tosma" sistémisini qachilimaqchi.

B b s da chiqqan xewerlerge qarighanda, amérika xarward uniwérsitéti tor uchur téxnikisi tetqiqat merkizi tetqiqatchisi "yéshil tosma" sistémisining bixeterlik séstimisda nurghun boshluqlarning barliqini éytqan bolup, buning tor sahesidiki qara méhmanlargha abontlarning mexpiy belgilirini oghrilaydighangha yaxshi bir sharait yaritip béridighanliqini, hetta qara méhmanlarning pütün uchurlarni qolgha chüshürüsh we yaman niyetlik séstimilarni qachilash arqiliq chong kölemlik bir weyranchiliq keltürüp chiqirishigha meydan hazirlap béridighanliqini eskertken.

Taghdin - Baghdin

15 - Iyun düshenbe küni, shangxey hemkarliq teshkilatigha eza 6 dölet we mezkur teshkilatqa közetchi süpitide qatnashqan bir qisim eller rehberliri rusiyining oral téghi étikidiki yékatirinaburg shehiride ikki künlük yighinini resmiy bashlidi.

Fokus xewerler torida, rusiyining mezkur yighinni amérikigha qarshi küch tengpungluqini téximu mustehkemlesh pursiti süpitide ishlitishi mumkinliki ilgiri sürülgen.

Rusiye bilen xitay buningdin kéyin sodida özlirining dölet puli robli bilen yuenni qollinidighanliqini jakarlidi. Bezi uchur wastilirining bayan qilishiche, bu, ularning amérika dollirigha tayanmasliq üchün qedem basqanliqidin dérek béridu.
 
Ürümchide bir ayal ammiiwi aptobusqa élip chiqqan bir tung kislata bilen 5 ademni zexmilendurgen bolup, teywen merkizi axbarat agéntliqining körsitishiche, mezkur ayal nöwette hökümet dairiliri teripidin tutup turulmaqta iken. Weqe gumandari ayal xitayning sichüen ölkisidin kelgen iken.

Bu ayalgha peqet jemiyet amanliqigha tesir yetküzgen dégen jinayet artilip, 15 kün tutup turush jazasi bérilgen.

Ürümchide 16 - Iyun küni béyjing yoligha jaylashqan jinggu ahaliler rayonidiki qurulush meydanida saqchilar guangxuy qurulush shirkitining qurulush élip bérishni toxtitishini uqturghanda, guangxuy shérkiti qurulushchiliridin 30 dek kishi saqchilar bilen qarshilashqan.

Saqchilarning mesuli qudret qurban weziyetni kontrol qilish üchün asmangha qaritip ikki pay oq chiqarghan, halbuki bir tal oq tasadipiy halda qaytip chüshüp guangxuy shirkitining mezkur qurulushigha mesul bolghan dériktorliridin yaw yungxeyning géligha tegken we u qutquzush ünüm bermey ölgen.

Pikir - Qarashliringizni otturigha qoyung

Pikir - Bayanliringiz tor bashqurghuchisi teripidin testiqlinishi kérek bolup, tor bette shu zaman élan qilinmaydu. Bir az waqittin kéyin, pikir - Bayanliringizning testiqlanghan yaki testiqlanmighanliqini qayta tekshürüp körüshigizni soraymiz. Pikir - Qarashliringizni töwendiki jedwel arqiliq, uyghur kona yéziqi boyiche yolliyalaysiz.

Isim (ixtiyar)

Sheher (ixtiyar)

Pikir - Qarashliringiz