Hörmetlik oqurmenler, nöwette heptilik muhim xewerler sehipimiz boyiche melumatlar bérimiz, sehipimizde gölchéhre bu bir hepte jeryanida, dunya siyasiy weziyitide, xitayda hem uyghurlarda qiziq nuqta bolghan weqe hem hadisiler heqqide istansimizda bérilgen uchur hem melumatlarni qisqiche tekrarlap ötidu.

Dunya axbaratida qiziq nuqta

Gerche iran hökümiti qalaymiqanchiliqlardin kéyin chetellik muxbirlarni qoghlap téléwiziye we axbaratni qattiq kontrol astigha alghan bolsimu, iran bu hepte yenila xelqara metbuatning merkizi nuqtisi bolup keldi.

Iranda 12 - Iyundiki saylamning netijisige bolghan naraziliq bilen bashlanghan qalaymiqanchiliqlar dawam qilmaqta. Bu jeryanda hazirghiche 17 kishining ölgenliki melum.

Amérika awam palatasi iran hökümiti saylam netijisige qarshi pikir bayan qilghan xelqni basturghanliqi üchün, uni eyiblesh heqqide bir qarar maqullidi.

Weqelerning zoriyip kétishi bilen amérika prézdénti barak obama iranning bu qattiq pozitsiyisini tentqidlep namayishchi ammining tehditke uchrishi, tayaq yéyishi we qolgha élinishigha pütün dunyaning ghezebliniwatqanliqini bildürüp, ölgen gunahsiz kishiler üchün qattiq qayghurghanliqini ipade qildi.

Gherb ellirini iranni qalaymiqan qilish bilen eyiblep kelgen exmedi nijad peyshenbe küni barak obamaning bu sözlirini eyiblep, uni iranning ichki ishlirigha arilashmasliqqa chaqirdi we obamaning bu xil pozitsiyisining ikki dölet arisida dialog bashlitilishigha ijabiy tesir körsetmeydighanliqini dédi.

Uyghurlarda ghulghula

Ürümchi xewerliridin melum bolushiche, uyghur diyarining 2009 - Yilliq eydiz yuqum ehwali yenimu éghirlashqan.Hazir uyghur diyarida tizimlatqan eydiz bilen yuqumlanghuchi 25694 neper iken. Késel qozghalghanlar 3083, ölgenler bolsa 1720 neper bolup, yuqumlinish ehwali boyiche xitayda 4 - Orunda turidiken. Uyghur élining eydiz yquum ehwali aldinqi yil oxshash mezgilge qarighanda 27 pirsent ashqan.

Yéqinda radiomizgha kelgen inkaslargha qarighanda, qaghiliq nahiyisidiki bashlanghuch mekteplerde oqughughuchilarning mektep ichide bash kiyim kiyishi cheklengen. Bizge bu ehwalni inkas qilghan oqutquchining bildürüshiche, ularning mektipide bu mewsum kirgendin buyan barliq oqutquchi - Oqughuchilarning mektepke bash kiyimsiz kélishi belgilengen, bu qaidige xilapliq qilghan oqutquchilardin hetta jerimane élinghan.

Xitay merkiziy téléwiziyisi xitay döletlik qarigha étish komandisidiki osman ismail isimlik bir uyghur mahirni tonushturdi. Uyghur tor betliri osman ismailni xitay döletlik qarigha étish komandisidiki tunji uyghur mahir dep élan qilghan bolup, bu yil 22 yashqa kirgen osman ismail özining körünerlik netijiliri bilen xitay döletlik komandisigha tallinip, meshiq qildurulmaqta.

Türkiye jumhuriyitining reisi abdullah gül 6 - Ayning 24 - Künidin 29 - Künigiche xitayda ziyaret élip baridighan bolup, béyjing, ürümchi, shien we shénjén qatarliq jaylargha baridiken. Abdullah gülning ürümchi ziyariti türkiye jumhuriyiti tarixida tunji qétim bir dölet reisining uyghur diyarigha élip barghan ziyariti hésablinidiken.

Türkiye jumhuriyiti reisi abdullah gülning 6 - Ayning 23 - Küni xitaygha resmiy ziyaret üchün bérishtin burun, d u q muawin bashliqi séyit tümtürk ependi bashchiliqidiki heyet 6 - Ayning 18 - 17 - Künliri türkiye parlamént ezaliri bilen körüshüp,uyghur diyaridiki insan heqliri depsendiliri heqqidiki eng yéngi melumatlarni toplap teyyarlighan doklatni bergen shundaqla bu mesililerni türkiye jumhuriyiti reisi abdullah gülning ürümchige élip barghan ziyariti jeryanida xitay rehberlirige déyishini telep qilghan.

Uyghurlar dunya metbuatida

13 Neper uyghur musapirdin peqet 8 kishi palawgha bérishni qobul qilip, ötken hepte lagirni ziyaret qilghan palaw hökümet emeldarliri bilen söhbet élip barghan. Tinch okyandiki aral döliti palawning prézidénti toribiong muxbirlargha bergen bayanatida musapirlarning "bir qisimi kelmesliki mumkin" dégen. Eger güentanamodiki bir qisim uyghur musapirlar palawgha orunlashturulsa, uyghur musapirlarni qobul qilghan 3 ‏ - Dölet bolup qalidu.

Shwétsiiye tashqiy ishlar ministirliqi 22 - Iyon düshenbe küni shwétsiye bixeterlik dairiliri teripidin yéqinda qolgha élinghan "babur jasusluq weqesi"ge chétishliq bir xitay diplomatning chégridin qoghlap chiqirilghanliqini élan qildi.

Bu yil 61 yashlardiki babur mexsut lenjuda tughulghan bolup, 1980 ‏ - Yilliri xotende yashighan. 1990 ‏ - Yillarning axiri shwétsiyige kélip siyasiy panahliq tiligen. 20002 ‏ - Yili shwétsiye wetendashliqigha ötken idi. Babur mexsut 1948 - Yili lenjuda tughulghan, tyenjinde chong bolghan. Babur mexsutning dada terep jemeti uyghur؛ ana terep jemeti bolsa tunggan millitidin. U, 6 ‏- Ayning 4 ‏ - Küni xitay elchixanisining chégridin qoghlap chiqirilghan diplomatigha axbarat bériwatqanda, shwétsiye bixeterlik dairiliri teripidin qolgha élinghan idi.

6 - Ayning 20 - 21 - Künliri rusiyining paytexti moskwada ötküzülgen 10 - Nöwetlik xelqaraliq quran oqush musabiqisige uyghurlargha wakaliten hazir finlandiyide yashawatqan obul qasim qari qatnashqan. Musabiqige qatnashquchilar öz döletliride ötküzülgen quran oqush musabiqisida birinchilikke érishken kishiler iken. Bu musabiqida türkiyidin kelgen bunyamin selchuqoghlu qari birinchilikke, aljiriyidin yasin ismail qari ikkinchilikke we malayshiyadin abdullah séyit qari üchinchilikke érishken.

Uyghurlargha wakaliten bu musabiqige qatnashqan obul qasim ependi gerche aldinqi üchning qatarigha kirelmigen bolsimu, lékin uyghurche kiyimliri bilen musulmanlarning diqqet - Étibarini qozghighan. Özining éytishiche moskwada 3 téléwiziye qanilining ziyaritini qobul qilip, xitaylarning uyghur musulmanlargha élip bériwatqan zulum siyasitini anglatqan.

Xitayning ichi - Téshida

Afghanistan parlaméntining töwen palata reisi yunus qanuni bilen xitay xelq qurultiyining mudiri wu banggo béyjingda körüshüp, "térrorluq " we zeherlik chékimlik etkeschilikige qarshi küreshtiki hemkarliqni kücheytishke kélishken.

Xitayning shinxua agéntliqi bu heqtiki bir xewiride wu banggoning "biz afghanistan bilen térrorluq we zeherlik chékimlikke munasiwetlik jinayi ishlargha qarshi hemkarliqni kücheytishke teyyar" dégenlikini xewer qilghan bolsimu, lékin atalmish "térrorluq " qa qarshi hemkarliqning tepsiliy ditallirini tilgha almighan.
 
Shangxey hemkarliq teshkilatining ramkisi astida qurulghan qazaqistan - Xitay qorghas xelqaraliq chégra hemkarliq merkizi 18 - Iyun künidin étibaren xelqaraliq sayahet bayrimi ötküzgen bolup, ikki terep sayahetchiliri bu yerge jem bolup, mal sétiwelish, köngül échish, sayahet qilish qatarliq ishlarni élip barghan.

Xitay bilen qazaqistanning birleshme xelqaraliq merkizi qazaqistan terepning 1.2 Kwadirat kilométir, xitayning 3.43 Kwadrat kilométir yer chiqirishi bilen qurulghan bolup, buning az qisimi qazaqistanda, köp qisimi xitay igidarchiliqida iken. Mezkur merkezde soda binasi, mal toshush orni, köngül échish mulazimet orunliri bar bolup, asasliqi soda qilishni muddia qilghan.

Teywen xewerlirige qarighanda, teywende 'kommunist partiyige qarshi turup wetenni qutquzush teywen polki' namliq bir teshkilat qurulghanliqi 6‏ - Ayning 27‏ - Küni chong yighin échip jakarlinidiken.

Xewerde éytilishiche, teywende, jang jingo dewride 'kommunist partiyige qarshi turup weten qutquzush junggo polki' qurulghan idi. Teywendiki ziyaliylar hazir démokratik tüzüm ölchimi buyiche, bu teshkilatni qaytidin islah qilip, teywenni kommunist partiyidin saqlash üchün, aldi bilen bu teshkilatning namidiki 'junggo' dégen sözni 'teywen' dep özgertken.

Hazir ziyaliylar bu namni 'kommunist partiyige qarshi turup weten qutquzush teywen polki' dep özgertken.
 
Xitay dairilirining xitayda ishlepchiqirilghan her qandaq kompyutérgha "yéshil tosma" tor süzgüch yumshaq détali orunlashturush buyruqi ‏pat yéqinda resmiy yolgha qoyulidu. Shu kündin bashlap kompyutér ishlepchiqiridighan her qandaq karxana mehsulatigha bu détalni qachilishi kérek. Xitay hökümiti mezkur yumshaq détalning sériq chaplanmilarni tosashni meqset qilghanliqini ilgiri sürmekte.

Lékin mezkur belgilime kishilik hoquq teshkilatlirini, xitay chong quruqluqidiki tor qollanghuchilarni shundaqla uyghur ilidiki tor heweskarlirini, amérika we yawropa ellirini biaram qilmay qalmidi.

Amérika soda ministiri geriy lo we amérika soda wekili ron kirk xitay hökömet dairilirige xet yézip, xitayning " yéshil tosma" pilanini erkin soda kélishimige xilap, dep eyibligen.

Xitayning intérnétke cheklime qoyup, pikir erkinlikini boghuwatqan, kishilerning nazuk siyasiy, ijtimaiy mesililerde erkin pikir qilishini cheklewatqan dölet, dégen atiqi bar.

Pikir - Qarashliringizni otturigha qoyung

Pikir - Bayanliringiz tor bashqurghuchisi teripidin testiqlinishi kérek bolup, tor bette shu zaman élan qilinmaydu. Bir az waqittin kéyin, pikir - Bayanliringizning testiqlanghan yaki testiqlanmighanliqini qayta tekshürüp körüshigizni soraymiz. Pikir - Qarashliringizni töwendiki jedwel arqiliq, uyghur kona yéziqi boyiche yolliyalaysiz.

Isim (ixtiyar)

Sheher (ixtiyar)

Pikir - Qarashliringiz