Almutada «ijadkar» zhurnilining yéngi sani yoruq kördi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2017-10-02
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
«Ijadkar» zhurnilining 3-Danining muqawisi.
«Ijadkar» zhurnilining 3-Danining muqawisi.
RFA/Oyghan

Yéqinda almuta shehiride «ijadkar» namliq edebiy-Publistikiliq we ilmiy-Ammibap zhurnalning 3-Sani yoruq kördi.

800 Dane neshr qilinghan mezkur sanning deslepki sehipisi ulugh uyghur mutepekkuri yüsüp xas hajibning «öz paydangni oylima, xelqning paydisini oyla. Xelqning paydisi ichide séningmu paydang bar» dégen dana sözliri bilen bashlanghan.

Zhurnalda yazghuchilar, alimlar, zhurnalistlar, metbeechiler we senetchilerning eserliri bésilghan bolup, ular bügünki qazaqistan uyghur medeniyitining tereqqiyat menzirisini körsitip béridiken.

Zhurnalning bash muherriri, «atamura» neshriyati uyghur rédaksiyesining bashliqi malik muhemmedinofning bildürüshiche, mezkur zhurnal almuta shehiridila emes, belki uyghurlar zich olturaqlashqan bashqa nahiyelerdimu tarqitilmaqtiken. Zhurnal uyghur ijadkarlirining eserlirini terghib qilishni meqset qilidiken.

Malik muhemmedinof zhurnalning her bir sanining mezmun dairisini kéngeytishke we yaxshilashqa alahide ehmiyet bériliwatqanliqini bildürüp, mundaq dédi: «zhurnilimiz nesriy we nezmiy eserler bilen bir qatarda xelq éghiz ijadiyet nemunilirini, ilmiy-Tetqiqat xaraktérlik maqalilerni shuningdek maarip, metbuat, senet, teswiriy senet sahelirinimu dawamliq yorutushni meqset qilidu. Toqquz basma tawaqtin ibaret zhurnilimiz pesillik neshr hésablinidu. Mezkur sanda turghan toxtemofning, abdughopur qutluqofning eserliri bilen birge yashlar ijadiyitigimu xéli keng orun bérildi. Uningda tursun qahariyning, ruslan arziyéfning, rexmetjan ghojamberdiyéfning, shöhret mesimofning, gülbahar nasirowaning maqaliliri orun aldi».

Malik muhemmedinof mezkur sanda uzun waqit mabeynide «kommunizm tughi», yeni «uyghur awazi» gézitining bash muherriri bolup ishligen, qazaqistan zhurnalistlar ittipaqining ezasi yoldash ezimetofning 70 yashliq tewellutigha béghishlanghan maqalining we uning nesriy eserlirining orun alghanliqini, qérindash qazaq xelqi wekilliridin qazaqistan yazghuchilar ittipaqi bashqarmisining reisi, dölet we jemiyet erbabi nurlan orazalin heqqide maqale hem uning nezmiy eserliri bérilgenlikini ilgiri sürdi.

U mundaq dédi: «bu künlerde jumhuriyitimizde uyghur tilida xéli qerellik neshrler bésiliwatidu: ‹ghunche›, ‹intizar›, ‹axbarat› zhurnalliri shular jümlisidindur. Yuqirida zikir qilinghan qerellik neshrlerning tesischiliri asasen shu zhurnallarning mesul xadimliri. Bizning zhurnilimizmu bu jehettin mustesna emes. Elwette, karwan mangghanséri ulghiyidu. Zhurnilimizmu emdila öre boluwatqan bir sebiy. Uning neshrdin neshrge mukemmelliship, oqurmen qelbidin munasip orun alidighanliqigha ishinimen. Chünki zhurnilimizning takamullishishigha uning heyyet ezaliri salmaqliq töhpe qoshuwatidu. Kelgüsidimu zhurnilimiz sehipiliride ijadkarlirimizning eserliri bilen ilmiy emgekliri, senetkarlar we ressamlirimizning paaliyetliri tedrijiy rewishte yorutulidighan bolidu. Biz mushundaq yönilishte ish élip kétiwatimiz».

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan abay namidiki qazaq milliy pédagogika uniwérsitétining dotsénti, shaire gülnare awutowa «ijadkar» zhurnilining birinchi nöwette uyghur edebiyati hem uning wekilliri ijadiyitini terghib qilishqa qaritilghanliqini ilgiri sürüp, mundaq dédi: «elwette, men özüm edebiyatchi bolghanliqtin méni zhurnalning edebiy qismi köprek qiziqturidu. Ötmüshni eslep ötidighan bolsaq, ilgiri, yeni ötken esirning 80-Yillirining axirliridin tartip bizde neshr qilinishqa bashlighan ‹perwaz›, ‹arzu› zhurnalliri, kéyinchirek bir az waqitla yoruq körgen ‹didar› zhurnili biwasite mana shu edebiyatimizning altun xezinisi - Xelq éghiz ijadiyiti, köp esirlik klassik uyghur edebiyati we zamaniwi edebiyatimizning munewwer eserlirini tonushturushni meqset qilghan idi. Epsuski, bu neshrler xirajet qisliqi sewebidin öz ishini toxtatti. Hazir bizde ikki yildin buyan ‹uyghur-Pén› zhurnilimu neshr qilinip kéliwatidu. Bu zhurnalmu edebiyatimiz durdanilirini terghib qilishqa béghishlanghan. Emdi ‹ijadkar› zhurniligha kélidighan bolsaq, uning bu qétim üchinchi sani chiqiwatqan bolsimu, téxi uni ayaqqa tügel turup ketti dep éytish etigen bolsa kérek. Shundaqtimu uning basqan deslepki qedimi yaman emes».

G. Awutowa zhurnalning bu sanining özgichilikliri heqqide mundaq dédi: «zhurnalning bu sanining méni xushal qilghan yéri, birinchidin, yash ijadkarlargha xéli orun ajritiliptu. Edebiyatimizning kélechiki shular emesmu. Atap éytqanda, shairem baratowa, mewlutjan toxtaxunof, teqdir oktyabirof we sabirem enwerofalarning shéirliri heqiqetenmu köngüllerge aram béghishlaydu. Ikkinchidin, edebiyatimizning bügünki tereqqiyatini körsitidighan amillarning biri romanchiliq ijadiyiti. Bu sahede ijad qiliwatqan yazghuchilarnimu barmaq bilen sanashqa bolatti. Zhurnalning bu sanida yazghuchilardin awut mesimofning «qutrash» romani, shawket nezerofning «qarghish tekken teqdir» romanliridin üzündiler bériliptu. Rastini éytsam, bu ularning tunji romanliri. Démek edebiyatimizda romanchiliq sahesi qaytidin janliniwétiptu. Bu bizni elwette xushal qilidu. Yene bir éytip kétidighan nerse, edebiyatimizning asasiy xezinisi tarixiy wetinimizde ékenliki hemmimizge melum. Zhurnalning bu sanida tonulghan yazghuchi yasinjan sadiqning «ah, qizlar» hékayisi bérilgen shundaqla tilshunas ruslan arziyéfning ataqliq yazghuchi abduréhim ötkürning ijadiyitige béghishlanghan maqalisi orun alghan».

G. Awutowa zhurnalda kélechekte uyghurlarning tarixiy wetinide, bolupmu yéngidin tonulup kéliwatqan ediblerning ijadiyitini köprek bérishni teklip qilip, qazaqistanliq oqurmenlerning uyghur élidiki chong edebiyat toghriliq köprek bilgüsi kélidighanliqini otturigha qoydi. U sözining axirida zhurnalgha chong muweppeqiyetler tilep, uning uyghurlarning milliy qedriyetlirini, meniwi bayliqini terghib qilishta yenimu köp izdinidighanliqigha ishench bildürdi.

Toluq bet