Türkiye prézidénti abdullah gülning xitay ziyariti jeryanidiki eng axirqi ziyaret békiti ürümchi idi. Uning bu ziyariti hem türkiye, hem shundaqla uyghurlar üchün muhim ehmiyetke ige idi. Türkiye üchün, abdullah gül, uyghur diyarigha ziyaretke barghan tunji prézidént bolsa, uyghurlar üchünmu uyghur diyarigha ziyaretke kelgen tunji türk prézidént bolushi alahide ehmiyetke ige idi.

28 ‏- Iyun küni ürümchige yétip kelgen abdullah gül 29 - Iyun küni uyghur diyaridiki noqtiliq aliy mektep bolghan shinjang uniwérsitétida nutuq sözligen bolup, abdullah gül shinjang uniwérsitétining yighin zalini liq toldurghan akadimiklerge we uniwérsitét oqughuchilirigha qilghan nutqini "shinjangda siler  bilen bille bolghanliqimdin zor bext hés qilmaqtimen" dep bashlighan. U nutqida : "bizmu 1500 yil awwal bu rayonlarda yashighan, öz - Ara xulum - Qoshna we uruq - Tughqan bolghan iduq. Biz kéyin gherbke köchüp kettuq. Emma bizning dostluq we yaxshi munasiwetlirimiz oxshashla dawam qiliwatidu " dégen.

Türkiye prézidénti abdullah gül shinjang uniwérsitétida qilghan nutqida yene, uyghurlar rolining türkiye - Xitay munasiwetliride intayin muhim ehmiyetke ige ikenlikini tekitlep mundaq dégen: "uyghurlar xitay bilen bolghan dostluq munasiwitimizde köwrüklük rol oynawatidu. Bu ikki dölet munasiwetlirining téximu algha bésishi üchün hesse qoshidu. Tarixta xitay bilen türkiyini öz - Ara tutashturghan yollarning birsimu mana bu yipek yoli idi, biz tarixi yipek yolini tömür yolliri arqiliq qaytidin güllendürüp chiqimiz. Türkiyilik karxanichilarningmu bu rayongha bolghan qiziqishi kücheymekte."

Shinjang uniwérsitétida qilghan sözidin kéyin abdullah gülge pexri proféssorluq unwani bérilgen bolup, u bu unwanni shinjang uniwérsitétidin élishning özi üchün tolimu zor bir ehmiyetke ige ikenlikini bayan qilghan.

Abdullah gülning bu ziyariti türkiyidiki metbuatlardimu keng yer alghan bolup, türkiyidiki metbuatlardimu bu heqtiki türlük inkaslargha yer bérilgen.

Eskertish:   bu sin - Alghu filimi Youtube.com Din élinghan. Neshiryat hoquqi Youtube.com Ning. Mezmuni we körünüshlerning tepsilatigha RFA ning mesuliyiti yoq.

Bu heqtiki xewerlerge öz köz qarishini bayan qilghan bezi oqurmenler: abdullah gül, yene bir zor ishtin birni qildi, u qérindashlirimiz yashaydighan uyghur diyarigha bérip,  bizning salamlirimizni u yerge yetküzdi, dégen. Yene bir oqurmen bolsa, abdullah gülning bu ziyaritining yéngi bir bashlanghuch ikenlikini, buning qérindash xelq bilen bolghan munasiwetlerde yéngi bir qedem bolidighanliqini ipade qilghan.
 
Türkiyide chiqidighan zaman gézitide bu ziyaret heqqide mundaq xewer bérilgen: türkiye jumhur reiisi abdullah gülning xitay ziyaritining teyyarliq xizmetliri bundin bir qanche ay burun bashlanghan idi. Xitay hökümiti abdullah gülge paytext béyjingda ziyarette bolush bilen birlikte qedim kona paytext shienni we uyghur türkliri yashaydighan rayon bolghan shinjang uyghur aptonom rayonining merkizi ürümchini ziyaret qilish teklipini yollidi. Bu teklip xitay hökümitining türkiye hökümitige bu mesilide özlirige ishinidighanliqini bildürüshni meqset qilidu, dep qaralmaqta.

Gerche türkiyide chiqiwatqan gézitlerde xitayning türkiye prézidéntiqa uyghur diyarigha bérishni teklip qilishigha yuqiriqidek baha bérilgen bolsimu, emma del prézidént gülning xitayda ziyarette boluwatqan mezgilliride, guangdungda uyghur ishchilarni urush, öltürüsh weqesining yüz bergenliki kishilerni qattiq ghezepke we oygha saldi.

Uyghur tor betliridimu bu heqte inkaslar yézilghan bolup, bu inkaslarning biride:" qeshqer, xotenge kélip heqiqiy ehwalni körmise, shinjangni körgendek bolmaydu, ürümchide daqa - Dumbaq chélip, naxsha  -  Ussul bilen yolgha sélip qoysa, 'uyghur qérindashlirimiz ajayip yaxshi yashawétiptu,' depla kétip qalidu " diyilgen.

Yene bir inkasta tordash guangdungdiki weqelerni neqil keltürüp:" guangdungda qérindashlirimizning öltürülgenlikini oylisam hejep ichim échishiwatidu, abdullah gülning buningdin xewiri bolghanmidu, xewiri bolghan bolsa, biz qérindashlirini öltürüwatqan xitaylargha külüp yene ziyaritini dawam qilar bolghiymidi" dégen. Yene nurghun inkaslarda uyghurlarning guangdungdiki weqelerge qattiq öküngenliki we meyli qeyerning bashliqi kelse kelsun, uyghurlargha yardem qilalmaydighanliqi ipade qilinghan.

Chetellerdiki uyghurlar bu weqege nisbeten intayin ghezepliniwatqan bolup, ular " uyghurlar özlirige eng yéqin köridighan, tughqan - Qérindishi türkiye prézidéntining uyghur diyarigha élip barghan ziyariti jeryanida bundaq weqening yüz bérishining tasadipiyliq emeslikini déyishmekte.

Bu heqte istanbul maarip we hemkarliq jemiyiti bashliqi hidayitullah hajim öz köz qarishini bayan qildi. U yene, özlirining bir namayish qilishni pilanlawatqanliqini ipade qildi.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir - Qarashliringizni otturigha qoyung

Pikir - Bayanliringiz tor bashqurghuchisi teripidin testiqlinishi kérek bolup, tor bette shu zaman élan qilinmaydu. Bir az waqittin kéyin, pikir - Bayanliringizning testiqlanghan yaki testiqlanmighanliqini qayta tekshürüp körüshigizni soraymiz. Pikir - Qarashliringizni töwendiki jedwel arqiliq, uyghur kona yéziqi boyiche yolliyalaysiz.

Isim (ixtiyar)

Sheher (ixtiyar)

Pikir - Qarashliringiz