Guangdung weqesining aldi‏ - Keynidiki chaqiriq we teshebbuslar

2009-07-03

Guangdung weqesi uyghur jemiyitini qattiq bir silkidi. Bu silkinish bezilerde " qandaq bir millet bilen barawer yashawatimiz" dégen soalni tughdursa؛ yene bezilerde qandaq bir hakimiyet astida yashawatimiz? dégen soalni peyda qildi.

video.sohu.com Din élindi.

Bu süret, video.sohu.com Din élinghan, bir uyghur qiz ishchining undin artuq xitay ishchiliri teripidin rehimsizlerche kalteklinip, éghir zeximlinip, ölük halette yatqan körünüshi bilen bir uyghur bowayning süriti.


Beziler guangdung weqesi yene tekrarlinamdu dep endishe qilsa, yene beziler, bu xil weqelerning aldini qandaq élish kérek mesilisini oylashmaqta. Nöwette tor betlerde, jamaet sorunlirida otturigha chiqiwatqan bu soallar arisida yene mundaq soalmu bar: guangdung weqesi bir tesadipiy weqemu yaki xitaydiki milliy ziddiyetlerning tebiy halda partlap chiqishimu? eger bügünge qeder uyghur ziyaliyliri, ölimaliri we paaliyetchiliri teripidin otturigha qoyulghan chaqiriq we teshebbuslar eslep ötülse,mezkur soalgha qismen bolsimu jawab tépilidu.

Bundin bir qanche ay awwal, musteqil tetqiqatchi, qanuniy hoquq paaliyetchisi ilham toxti؛ uyghur rayonluq hökümetni agahlandurup, ishsizliq mesilisini hel qilishni, hel qilghanda köchmen yötkesh yaki éshinchi emgek küchi yötkesh bilen emes, uyghurlargha öz rayonida ish imkani bérishni tewsiye qilghan؛ undaq bolmighanda ikki millet arisida zor qanliq weqeler kélip chiqidighanliqini eskertken idi.

Ilham toxti: "béshim ketsimu her yerde deymen؛ uyghurlardiki ishsizliq nisbiti dunya boyiche eng yuqiri. Gensugha yardem bériwatimiz, étibar bérish siyasiti bilen köchmen ekiliwatimiz, emma özimizning yashliri qilidighan ish yoq. Shundaq , men köchmen ekilishke qarshi emes؛ emma éhitiyajgha qarash kérek. Aldi bilen yerlik xelqqe ish tépip andin bashqilarni oylishish kérek. Bu yil shinjanggha 1milyon 200 ming köchmen keldi, bu shinjang tarixidiki eng chong köchmen dolquni. Démek shinjangda ish imkani bar؛ shundaq turuqluq, néme üchün yashlirimiz ishsiz? hökümet bu mesilini oylishishi kérek."

Sherqi türkistan islam herikiti teshkilati 2 ayning aldidiki bir bayanatida, xitay hökümitining herqandaq bir uyghurni düshmen köridighanliqini, térrorchi dep hésablaydighanliqini, shunga uyghur millitining her waqit özini qoghdash üchün hazir turushi kéreklikini eskertken idi: " dunya jamaetchiliki we uyghur xelqi shuni bilishi kérekki, xitayning neziride her qandaq bir uyghur düshmen, her qandaq bir uyghur térrorchi. Shunga uyghur xelqi segek bolushi, mustehkem bir mudapie qorghani shekillendürüshi kérek."

Yéqinda uyghur élining atush shehiride ötküzülgen bir depne murasimida, bir diniy alim, nechche ming kishilik jamaetke xitap qilip, uyghur millitining xeterlik bir tehdit astida yashawatqanliqini, uyghurlar bu tehdittin qutulush üchün, milliy kimliklirige sahip chiqishini, diny étiqadini kücheytishini tewsiye qilghan idi: " allah bu güzel yurtni bu ésil xelqtin ayrimsun, bu xelqni bu yurttin hem ayrimisun! ... Millitimiz bügün milliy kimlik we milliy medeniyet jehette xeter astida turuwatidu ... Chirayimizdiki sulghunluq, paaliyetlirimizdiki jansizliqning sewebi dinimizning exlaq teripini köp tekitlep, rohaniyliq we idéologiyilik teripini untup qalghanliqimizning netijisi...."

Nöwette weten ichidiki yene bir türküm uyghur yashliri, uyghur xelqini, héssiyatqa bérilmeslikke, buning bilen birlikte aqilane we jesur bolushqa؛ xitayning qanunliri dairiside, qanuniy yol bilen guangdung weqesige janliq inkas qayturushqa chaqirmaqta.

Hörmetlik oqurmenler, yuqiridiki chaqiriq we teshebbuslar, guangdung weqesining tesaddipiy bir weqe emeslikini, xitay hökümitining mewjut milliy mesililerni hel qilish ornigha yoshurush we basturush sewebidin kélip chiqqan pajie ikenlikini körsetmekte.

Biz bügünki programimizni yuqirida tilgha élinghan depne murasimidiki mundaq bir jümle bilen axirlashturimiz: " junggoluqlar bundin 50 yil awwal bizning hazirqi ehwalimizdinmu ajiz idi, bugun kuchlük duletke aylandi. Démek dunyadiki hemme milletlerning her waqit teqdiri özgirip turidu. Bu biz üchün bir waqit mesilisi."


Pikir - Qarashliringizni otturigha qoyung

Pikir - Bayanliringiz tor bashqurghuchisi teripidin testiqlinishi kérek bolup, tor bette shu zaman élan qilinmaydu. Bir az waqittin kéyin, pikir - Bayanliringizning testiqlanghan yaki testiqlanmighanliqini qayta tekshürüp körüshigizni soraymiz. Pikir - Qarashliringizni töwendiki jedwel arqiliq, uyghur kona yéziqi boyiche yolliyalaysiz.





 
Radio Free Asia
2025 M Street NW, Suite 300
Washington DC 20036, USA
202-530-4900
uygweb@rfa.org