Рабийә ханим бу вәқәни вәһший қилимиш, буни хитай һөкүмити кәлтүрүп чиқарған, дәп қарайду.

Рабийә ханимниң қаришичә, 'шавгуән вәқәси' ваң лечуән, нур бәкриләр дәватқан 'милләтләр иттипақи' дегән сиясәтниң җанлиқ чүшәндүрүлуши.

Рабийә ханимниң қаришичә, ваң лечуән ниң 'ешинчи әмгәк күчлири' дегән сияситигә әслидила бир яман нийәт йошурунған иди, у, уйғурларни хитай юртлириға апирип өлтүрүшни мәқсәт қилған. Рабийә ханимниң қаришичә, хитайни қанун билән идарә қилинидиған дөләт дегили болмайду.

Рабийә ханим бүгүн пүтүн уйғур хәлқини бирдәк һәрикәтлинип, хитай һөкүмитини сораққа тартишқа, пүтүн дунядики демократик күчләрни бу вәқәгә арилишип, тәкшүрүп бир тәрәп қилишқа чақирди.

Дуня уйғур қурултийиниң гуаңдуң шявгүән қанлиқ вәқәси һәққидики баянатиниң тәпсилати төвәндикичә:

 *                           *                         *                        *

Дуня уйғур қурултийиниң гуаңдуң шявгүән қанлиқ вәқәси һәққидики баянати

Шәрқи түркистан әслидә уйғурниң вәтини болуп, хитайлар тәрипидин 1949 - Йили ишғал қиливелинған. Уйғурларға нисбәтән, шәрқи түркистан ишләймән десә ишләш имкани бар, әмгәк күчигә еһтияҗлиқ болған, әмгәк күчи йетишмәйватқан бир җай.

Уйғурларниң 86% деһқан. Улар хитайниң алваң ‏ - Селиқи вә миллий зулуми болмиса, өзиниң аилисидә деһқанчилиқ билән шуғуллинип тирикчилик қиливатқан бир хәлқ иди. Алди билән хитай һөкүмити уларни иқтисади җәһәттин вәйран қилди, андин маарип җәһәттин вәйран қилди؛ диний етиқадини, ана тилини йоқ қилди. Уйғурниң пакизә, гүзәл, әнәниви әхлақини йимирип ташлиди. Шәрқи түркистанға хитай көчмәнлирини әкилип, уйғур хәлқиниң йәр - Земин, яшаш имканлирини тартип елип хитайларға бәрди. 1980 ‏ - Йиллардин башлап уйғур деһқанлириниң пәрзәнтлиригә йәр тәқсим қилип берилмиди. Нәтиҗидә милйонлиған йәрсиз, ишсиз, оқушсиз уйғур яшлири қошуни барлиққа кәлди.

Хитай һөкүмити мәхсус қарар елип, шәрқи түркистандики хизмәт орни, имтиязларни хитай көчмәнлиригә бәрди. Уйғурларни ишсизлиқ, намратлиқтин илаҗисиз хитай өлкилиригә берип, әрзан қул болушқа мақул дәйдиған һаләткә чүшүрүп қойди. 2006 - Йилдин башлап, уйғур қизлирини, йәни 14 яштин 25 яшқичә болған қизларни, һәтта йеңи той қилған яш әр - Аялларни әрзан әмгәк күчи қилип хитай өлкилиригә он миңлап йөткәшкә башлиди. Бу хитай һөкүмитиниң уйғурларни тарқақлаштуруп йоқитиш вә миллий қирғин қилиш сиясити иди.

Хитай һөкүмити уйғурларни хитай өлкилиригә йөткәш билән биллә, пүтүн хитайларға уйғурларни давамлиқ бөлгүнчи, террорчи, явайи милләт дәп тәшвиқат қилип, хитай өлкилиридә уйғурға ятақ бәрмәйдиған, уйғурларни көрсә уруп өлтүргиси келидиған кәйпият пәйда қилған иди.

Бир нәччә қетим уйғур оқуғучиларни хитайлар өлтүрсә уларға һечқандақ тәдбир қолланмай, хитайларниң каллисида уйғурларни уруп өлтүрсәк мукапат алимиз дегәндәк кәйпият пәйда қилди.

Мушундақ өчмәнлик кәйпияти ичидә яшаватқан хитайларниң арисиға уйғурларни әкилип ташлап беришниң қандақ яман ақивәтләрни елип килидиғанлиқи тоғрисида чәтәлләрдики уйғур кишилик һоқуқ тәшкилатлири хитай һөкүмитини тәкрар агаһландурған иди.

Шундақ әһвал астида, бу йил бишида 800 нәпәр уйғур яш әр - Аяллар гуаңдуң өлкисидики шявгүән оюнчуқ завутиға йүткәп килинди. Бу завутта 6 миңдин артуқ йәрлик ишчи болуп, завутқа йөткәп килингән әр - Аялларниң туғути чәкләнди؛ әр - Аялларни путунләй айрип ташлап, әрләргә айрим, аялларға айрим қилип ятақ берилди. Яш қиз ‏ - Аялларни кәчлири хитай әмәлдарлири дәпсәндә қилидиған, уйғур әхлақиға мухалип ишлар билән уларни харлиған вә ғуруриға тәккән ишлар йүз берип турди. Завутқа кәлгән әр - Аяллар бу һәқтә бир нәччә қетим пикир қилған,  наразилиқ билдургән вә қаршилиқ әрзи бәргән һәмдә қайтип кетимиз десә қайтишқа рухсәт қилмиған вә әрзигиму һечким пәрва қилмиған.

Ейтишларға қариғанда, шу вәқә йүз бәргән күни бир нәччә қизлар әрлири билән биргә әрз қилған؛ у йәрдә хитай әмәлдарлири билән улар оттурисида маҗра чиққан, вәқәниң келип чиқиши әнә шундақ башланған.

Әркин асия радиосиниң мухбириниң, вәқә болған нәқ мәйдандин қечип қутулуп, һазир шавгүәндики бир меһманһанида панаһлинип туруватқан икки нәпәр уйғур балиси билән 7 - Айниң 2 - Куни өткузгән соһбитидин қариғанда, 2009 - Йили 6 - Айниң 26 - Куни, шявгүән шүри оюмчуқ завутидики ишчилар вә сирттин киргәнләр болуп, 10 миңдин артуқ хитай, кәч саәт 12 ләрдин 7 гикә, уйғур ишчиларниң ятақлириға бесип кирип, қоралсиз, йөләксиз, бигунаһ уйғурларни қоғлап йүрүп уруп өлтүргән؛ хитайларниң қолида томур калтәкләр, палта, узун пичақлар болуп, бу қоралларниң уларниң қолида қандақ қилип бундақ тиз пәйда болуп қалғанлиқи кишини ойландуриду. Ундин сирт, йотубтики вә хитай тор бәтлиридики филим (2009 - Йили 7 - Айниң 2 - Куни қоюлған) ларда, худди йоқириқи өлүмдин қутулуп қалған чарисиз уйғур балилар баян қилғандәк, нәқ мәйданда 50 тин артуқ өлгән уйғурниң қан ичидә ятқан әһвали көрситилгән.

Бу 2 бигунаһ балиниң ейтишичә, 50 тин артуқ уйғурниң уруп өлтүрүлгәнлики؛ 300 дин артуқ уйғурниң еғир вә йиник дәриҗидә яридар болғанлиқи вә һәтта қизларниңму рәһимсизләрчә өлтүрүлгәнлики қәйт қилинған.

Һәтта, гуаңдуң шавгүәндики уйғурларни давалаватқан мәлум дохтурхана хадими мухбир телефон қилғанда, уйғурларниң яман адәм икәнликини, уларниң өлүши керәкликини ейтқан.

Демәк бу вәқә вә вәқәниң арқа көрүнүшидин, шундақла хитай һөкөмитиниң уйғурларни хитай өлкилиригә йөткәш вәқәлиридин шу нәрсә ениқки, маһийәт җәһәттин хитай һөкүмити гәрчә уйғурларни хитай шәһәрлиригә йөткәп, уларға иш бәрдуқ дигән баһанини көрсәтсиму, әмәлийәттә, хитай һөкүмити сақчи вә һокумәт арқилиқла әмәс, путун хитай пуқралирини сәпәрвәр қилип уйғурларни көргән йәрдә өлтүр, учриған йәрдә уҗуқтур дегәндәк сәпәрвәрлик шәписини намайән қилған.

Әгәр, хитай һөкүмитиниң өзи ейқандәк, уйғур ‏ - Хитай мунасивити баравәрлик вә қануний йоллар билән бир тәрәп қилиниватиду дегән сәпсәтиси раст болса, немә үчүн хитай қатил пуқралири йөләксиз уйғурларни қоғлап өлтүргәндә қол қоштуруп чәттә туриду? кечилири уйқу ичидә һеч иштин бихәвәр ятқан уйғурларни ятқан йиридә уруп өлтүрүду? немә үчүн нәқ мәйданда хитай сақчилири арилашмай қарап туриду? юқириқи икки балиниң ейтишичә, сақчилар әмәлйәттә, нәқ мәйданға таң етип, вәқә ахирилишай дегәндә килип, шу йәрдә қипқалған яридар вә өлүк уйғурларни уруп - Соқуп тутуп кетишкән.

Хитай һөкүмранлириниң бу характердики уйғурларни йоқитиш сиясити, барлиқ хитай өлкилиридә вә һәр хил саһәләрдә уйғурларниң бешиға омумюзлик келиватиду. Хитай өлкилириниң мәйли алий мәктәплиридә болсун, кочилирида болсун вә яки бирәр иш орнида болсун, уйғурларни кәмситидиған. Хорлайдиған, чәткә қақидиған. Уруп ‏ - Соқидиған вә өлтүрүветидиған паҗиәлик вәқәләр арқа - Арқидин йүз бериватиду.

Демәк, хитай коммунист һөкүмити уйғурларни түп йилтизидин қурутуш үчүн шәрқи түркистанда сиясәт вә қорал билән бастуруш елип барса, хитай өлкилиридә хитай пуқралири вә һәтта хитай җинайәтчилириниң қоли билән бастурушқа башлиди.

Хитай таҗавузчилири шәрқи түркистанни бесип алғандин кейин, 1954 - Йили хәлқ гезитидә елан қилинған бир парчә мақалисидә, уйғурларға меһмандос, ақкөңүл, сәнәткар, тинчлиқпәрвәр, растчил, пакиз, моһитни асрашқа наһайити әһмийәт беридиған милләт, улар чирайлиқ, тиришчан, мәдәнйәтлик милләт дәп баһа бәргән иди.

50 Йилдин кейинки бүгүнки күндә болса, уйғурларни террорчи, бөлгүнчи, явайи милләт, оғри дегәнгә охшаш һақарәтлик вә төһмәтлик илләтләр билән аташқа башлиди.

Биз путун дуняға мураҗәт қилимиз:

Уйғурларниң гунаһи әшу гүзәл, мунбәт, бай земинниң игиси болуп қалғанлиқила халас.
 
1. Хитай һөкүмити шәрқи түркистандин хитай өлкилиригә әмгәк күчи ниқабида йөткәп кетилгән барлиқ уйғурларни һәтта уйғур оттура мәктәп оқуғучилирини шәрқи туркистанға қайтуруп килиши, уларни дәпсәндә қилиш хаһишлирини җиддий тәдбир қоллинип тохтитиши керәк.

2. Хитай һөкүмити шәрқи түркистанға йөткәп кәлгән хитай кочмәнлирини қайтуруп әкитиши, уйғурларниң иш - Имтиязини өзигә қайтуруши керәк. Уйғурларниң хитай көчмәнлиригә елип берилгән земинлири қайтуруп берилиши керәк.

3. Һазирғичә хитай һөкүмити бу вәқәни юшуруп, ахбаратни контрол қилип, вәқә һәққидә ениқ ипадә билдүрмиди, шуңа хитай һөкүмити қанлиқ вәқә һәққидә дуняға ашкара позитсийисини билдүрүши, ахбарат вастилириниң вәқә һәққидики хәвәрлирини контрол қилишни тохтитиши, уйғур тор бәтлиригә қаритилған күчлүк назаритини тохтитиши һәмдә дуня хәлқи алдида өлгән вә яриланған уйғурларниң һәқиқий санини елан қилиши керәк.

4. Хитай һөкүмити қатилларни вә вәқәни кәлтуруп чиқарғанларни ениқлап, қатилларни җазаға тартиши керәк. Вәқәдә чәттә турған сақчи вә аманлиқ қоғдаш қисимлириниң мәсулийити сүрүштүрүлүп җавабкарлиққа тартилиши керәк.

5. Хитай һөкүмити хәлқара битәрәп тәшкилатларниң һәмдә б д т кишилик һоқуқ комитетиниң мәхсус гуруппа тәшкилләп вәқәни тәкшүрүшигә йол қоюши керәк.

Дуня уйғур қурултийи

2009 - Йили 3 - Июл



 *                           *                         *                        *

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Әскәртиш: баянатни тәһрирлигүчи абликим бақи

Пикир - Қарашлириңизни оттуриға қойуң

Пикир - Байанлириңиз тор башқурғучиси тәрипидин тәстиқлиниши керәк болуп, тор бәттә шу заман елан қилинмайду. Бир аз вақиттин кейин, пикир - Байанлириңизниң тәстиқланған йаки тәстиқланмиғанлиқини қайта тәкшүрүп көрүшигизни сораймиз. Пикир - Қарашлириңизни төвәндики җәдвәл арқилиқ, уйғур кона йезиқи бойичә йоллийалайсиз.

Исим (ихтийар)

Шәһәр (ихтийар)

Пикир - Қарашлириңиз