Déng shyawping dewridiki shu'arlar xitay da'iriliri teripidin men'i qilinmaqta


2007.02.19

2 ‏- Ayning 19 ‏- küni sabiq xitay dölet rehbiri déng shyawpingning ölginige 10 yil bolghan xatire küni. Xitay da'iriliri bu heqte héchqandaq xatirilesh pa'aliyetliri ötküzmidi. Shuning bilen bir waqitta yene, déng shyawping qaldurghan siyasiy mirasmu xitay da'iriliri chekleydighan mezmun'gha aylanmaqta. Déng shyawpinggha a'it kitab, zhurnal we maqaliler neshr qilinishtin men'iy qilinmaqta. Xitay kompartiyisining sabiq re'isi déng shyawping ölüp 10 yil bolghan bugünki künde, xitay da'iriliri uni xatirilesh pa'aliyetlirini élip bérish bir yaqta tursun, hetta uning bilen munasiwetlik bolghan kitab, jornal we maqale qatarliqlarning neshr qilinishini cheklep, déng shyawping dewridiki shu'arlarnimu men'iy qilmaqta.

Bundin ilgiri xitay da'iriliri déng shyawpingni " islahat élip bérishning bash inzhénéri" dep medhiyilep kelgen. Hemde mekteplerning " déng shyawping neziriyisi " ni mexsus derslik ornida ötken. Lékin bugünki kün'ge kelgende, déng shyawping qaldurghan siyasiy miraslar xitay hökümet da'iriliri teripidin cheklinishke bashlighan.

Déng shyawpingning aldin béyish siyasiti kimlerni béyitti?

1970 ‏- Yillirining axirida, déng shyawping xitaydiki iqtisadiy islahat mesilisi heqqide toxtulup, " aldi bilen bir qisim kishilerning béyishigha yol qoyush kérek" dégen shu'arni otturigha chiqarghan. Del mushu shu'ar bugünki künde xitayning aliy derijilik emeldarlirini intayin osal halette qaldurghan. Chünki bir qisim kishilerning aldin béyishigha yol qoyghan bu shu'ar otturigha chiqip, 30 yil ötken bugünki künde, xitaydiki bay we kembegheller otturisidiki perq ademni chöchütkidek haletke yetken.

Xitay puqraliri omumyüzlük halda bu xil perqning kélip chiqishi déng shyawping siyasiti bilen munasiwetlik dep qarimaqta. Ularning bildürüshiche, del déng shyawpingning bu xil aldin béyish siyasiti tüpeylidin , bir qisim kishiler béyip tiqilip kétish bilen bir waqitta, yene bir qisim kishiler öz jéninimu baqalmas halette qalghan. Emeliyette déng shyawpingning bir qisim kishiler aldin béyish siyasiti kompartiye we hökümet orunliridiki hoquqdarlarni we ularning heqem - sayilirini béyitti. Adettiki puqralar bolsa meyli turaqliq öy mesiliside bolsun yaki mektepte oqush, xizmet tépish we yaki doxturgha körünüsh jehetlerde bolsun , bu xil islahat üchün zor bedel tölidi.

"Inaq jem'iyet " arqiliq "chiriklikni tüzitish " mumkinmu?

Xitaydiki bay we kembegheller otturisidiki perq qisqighine 20 yil ichide zor derijide chongiyip ketti. 1999 ‏- Yili xitaydiki baylar tizimlikidiki eng axirqi orunda turidighan baylarning puli 50 milyon yu'en bolsa, bu yilqi tizimlikning arqida turidighan baylarning puli 99 ‏- yilidikidin zor derijide örligen bulup, 800 milyon'gha yetken.

Közetküchilerning bildürüshiche, hazirqi xitay dölet rehberlirining otturigha qoyghan "inaq jem'iyet qurup chiqish" siyasiti eyni chaghdiki déng shyawpingning " bir qisim ademler aldin béyish kérek " siyasitining xata ikenlikini iqrar qilishning ipadisi iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.