Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған (2)


2004.10.18

2 - Хитайда малийә түзүми деһқанлар үчүн намувапиқ

"Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған" дегән мақалида баян қилинишичә, хитайда шәһәрләрдә иликтир қувити вә тилфон систимисини дөләт мәбләғ селип қурған. Әмма йезилардики бу сестимини деһқанлар өзи пул топлап қурған болсиму, һәқни һөкүмәт алиду. Шәһәрләрдә һәқни түвән алиду, йезиларда болса һәқни қиммәт баһада алиду. Шәһәрләрдики мәктәпләрни дөләт қурған, униңдики уқутқучиларниң иш һәққини дөләт хәлқтин алған баҗтин бериду. Йезиларда мәктәпләрни хәлқ өзи қурған, униңдики уқутқучиларниң иш һәққини деһқанлар төләйдиған баҗниң сиртида бериду. Шәһәрләрдики йолни һөкүмәт мәбләғ селип ясиған. Йезилардики йолни деһқанлар өзи пул топлап ясиған болсиму, униңда қатниған аптомобиллардин дөләт һәқ алиду. Шәһәрдики хәлқму, йезидики хәлқму һәммиси дөләтниң пухраси, әмма улар нимә үчүн байлиқларға, мәнпәәтләргә егә болуш җәһәттә охшаш әмәс? бу һөкөмәтниң малийә түзүминиң деһқанлар үчүн намувапилиқ болғанлиқидин келип болған.

3 - Хитайда иҗтимаи капаләт түзүми деһқанлар үчүн намувапиқ

"Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған" дегән мақалида баян қилинишичә, хитайда иҗтимаи капаләт деһқанларни өз ичигә алмайду. Бултур 3 - айниң 1 - күнидин етиварән иҗра қилинишқа башлиған "йәрни һөддигә бериш қануни" да йәрни һөддигә бериш 30 йилдин - 50 йилғичә өзгәрмәйду, дәп бәлгиләнгән. Ундақта һазир 15 яшлардики биряш деһқан йәнә 5 йиллардин кейин той қилса, балилири болса, әмма һөддигә берилгән йәр сани 50 йилғичә өзгәрмисә, аилигә йеңидин қушулған нупус өзиниң иҗтимаи капалитини нәдин тапиду? йезиларда йәргә егидарчилиқ қилиш деһқанларниң бирдин - бир яшаш һуқуқи. Әмма һөкүмәт йәрни һөддигә бериш қанунини шәһәрликләрни йеза егилик мәһсулатлири билән тәминләшкә капаләтлик қилиш үчүн түзүп, буниңда деһқанларниң әқәлли яшаш һуқуқиға капаләтлик қилинмиған.

4 - Хитайда пул - муамилә түзүми деһқанлар үчүн намувапиқ

"Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған" дегән мақалида баян қилинишичә, хитайда банкини "хәлқ банкиси" дәп атайду, әмма униңдин хәлқниң һәммиси охшаш бәһриман болалмайду. Шәһәрликләр хәлқ банкисидин өзиниң кимликини көрсүтүп пул қәриз алалайду, өйини гүрөгә қуюпму пул қәриз алалайду. Деһқанларму дөләтниң пухраси, деһқанларниңму қолида кимлик бар, уларниңму өйи бар, әмма улар ундақ қилалмайду. Деһқанларға һөддигә берилди дейилгән йәр, тағ, орман дегәнләр, һәтта деһқанларниң өйлириму "хәлқ пули" дегән пулниң асасиғу, нимишқа уни гүрөгә қуюп пул қәриз елишқа бомайдикән? дөләтниң банкилири шәһәрдә, чәтәл банкилиириниңму кәспи йезиларға чәкләнгән. Дөләт йезиларда пул - муамилә ишлирини йолға қоймиса, деһқанлар юртлирини тәрәққи қилдуруш үчүн башқа пиланитлардин қәриз елиши керәкму?

5 - Хитайда баҗ түзүми деһқанлар үчүн намувапиқ

"Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған" дегән мақалида баян қилинишичә, хитайда деһқанларниң адәм бешиға тоғри келидиған йиллиқ кирими 2000 юән әтрапида, уруғ, өзигә қалдуридиған йемәк - ичмәк, һайванлар үчүн қалдуридиған йәм хәшшәк пули буниң ичидә, демәк, бу сан деһқанларниң өзиниң қолида қалидиған пул әмәс, буниңдин йәнә келәр йил үчүн салидиған мәбләғни чиқиривәткәндә, дөләт алидиған 30% дин артуқ баҗни чиқиривәткәндә, һәр бир деһқан бир йилда өзи егә болуп ишлитәләйдиған пул аран бирнәччә йүз юән. Әмма шәһәрләрдә һәр бир адәм һәр йили өзиниң дарамитидин башқа йәнә бир нәччә йүз юәнлик иҗтимаи суғуртиға егә болиду. Тиҗарәттә зиян тартса тохтитип қоялайду. Әмма деһқанлар ундақ қилалмайду, йәрни терииялмиса зиянни қаплап беридиған иҗтимаи суғурта деһқанларға йоқ, дөләткә төләйдиған баҗниму түлимәй мумкун әмәс.

6 - Хитайда байлиқларниң тәқисим қилиниш түзүми деһқанлар үчүн намувапиқ

"Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған" дегән мақалида баян қилинишичә, дөләттин намратларни йөләш үчүн буйруп берилгән ярдәм пули намратларниң қолиға тегиши керәк, әлвәттә. Әмма бу пулни ким тәқсим қилиду? дөләт кадирлири тәқсим қилиду. юқуридики кадирға түвәндики кадирлардин ким йеқинрақ болса, йәни ким көпрақ мәнпәәт бәргән болса, пулни шу алиду. Пул кадирлар тәрипидин дәриҗму - дәриҗә парчилап шүливелинип, ахир һәқиқи намрат җайдики намрат адәмгә пул тәгмәйду. Намрат җайда қурулуш қилса, ишни кимгә һөддигә беришму шу җайдики дөләт кадириниң һуқуқи. Улар ишни өзлиригә сирттин келип мәнпәәт беридиған һөддигәрләргә бериду. Йәрлик деһқанларниң 99% и йәрлик мәнпәәтләрдин чәткә қеқилған. Һөкүмәт тәқсим қилған байлиқларниң мутләқ көп қисми қолида һуқуқ бар тәбиқиғә мәнсуп. Мәсилән, давалаш байлиқиниң 80% и наһийидин юқури органларға тәвә болиду. Муарип байлиқниң көп қисми чиңхуа университи, бейҗиң университи дегәнләргә мәнсуп болиду. Әң асаси қурулуш байлиқлири шәһәрләргә мәнсуп. Әмилийәттә йезилардики намратларға ярдәм бериш һәр дәриҗилик қуқуқдарларниң ойнайдиған қимарға айланған.Шундақ сәвәпләр түпәйлидин йезиларда һәр күни 300 милюн ишсиз қалған әмгәкчи маҗаң ойнайду. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.