Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған (6)


2004-10-25
Share

"Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған" дегән мақалида деһқанлардики намратлиқниң сәвәблири икки җәһәттин, йәни түзүм җәһәттин вә түзүлмә җәһәттин мулаһизә қилинғанлиқини баштила әскәртип өткән иди. Биз алдинқи 5 қетимлиқ аңлитишимизда бу мақалидики түзүм җәһәттә елип берилған мулаһизиләрни, йәни деһқанлар үчүн намувапиқ болған 18 хил түзүм һәққидики мулаһизиләрни тонуштуруп өттуқ. Әмди төвәндә мәзкур мақалидики түзүлмә җәһәттә елип берилған мулаһизиләрни тунуштуримиз.

Түзүлмә вә намратлиқ

Аптор түзүлмә җәһәттә елип барған мулаһизисини мундақ дәп башлайду:

Хитайда җәмийәт намувапиқ түзүмләр түпәйлидин икки қутупқа бөлүнгән. Шәһәр билән йеза, бай билән намрат, ишчи билән деһқан, пуқра билән әмәлдар, әмгәкчи билән капиталист, мәркизи комитет малийиси билән йәрлик малийә, реал иқтисадий һаләт билән тоқулма иқтисадий һаләт вә ғәрб билән шәрқ, хәлқ билән коммунист партийә, буларниң һәммиси икки чоң қутупқа бөлүнгән. Бир қутуп бай һәм күчлүк, йәнә бир қутуп намрат һәм аҗиз. Һөкүмәт күчлүк, хәлқ аҗиз. Бундақ икки қутуп оттурисида тәң - баравәрлик йоқ. Күчлүк қутуп аҗиз қутуптин зорлуқ билән чәклимисиз һалда мәнпәәт елип туриду. Бундақ түзүлмә шараитидә кучлуқ тәрәп қолға кәлтүргән мәнпәәтләрниң ٪ 85 и аран ٪ 15 кишиниң қолиға топланған. Бу капитал җуғланмиси дәп атилиду. Хитайда бундақ капитал җуғланмисиниң даириси һазир наһайити тиз сүрәт билән кичиклимәктә. Капитал барғансири аз санлиқ кишиләрниң қолиға топланмақта. Бу җәрянда биз "турақлиқ һәммдин әла" дегән авазни аңлаватимиз. Бу кучлуқ қутупниң авази, коммунист байлириниң, чирик әмәлдарларниң авази. Уларниң бу түзүлмини турақлиқ қилип, өзлири аллиқачан қолға кәлтүргән мәнпәәтләрни турақлиқ қилип, йәнә давамлиқ түрдә аҗизлардин, намратлардин мәнпәәт елиш үчүн варқирап - җарқирап зорлуқ қиливатқан һәрикити. Деһқанлардики намратлиқ дәл мушундақ түзүлмә вә "турақлиқ һәммидин әла" дегән зорлуқ һәрикәт астида пәйда болған намратлиқ.

Түзүлмини өзгәртиш бир чоң ислаһат, әмма...

"Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған" дегән мақалида баян қилинишичә, җәмийәттики түзүлмини бузуп ташлашниң өзи бир наһайити чоң ислаһат болуп һесаблиниду. Хитайда "хәлқ коммунаси" дәп атилидиған коммунизмчә иҗтимаий түзүлмә, иқтисадий җәһәттики пиланлиқ игилик бузуп ташланди. Бу түзүлмә дәл "аилиләргә көтиригә бериш" дегән ислаһат арқилиқ тинч һалда ағдуруп ташланди. Бу бир чоң ислаһат болди. Шуниң билән базар егилики пиланлиқ егиликниң орнини елишқа шараит туғулди. Әмма "аилиләргә көтиригә бериш" дегән бу ислаһат йәнила "коллектип мүлүкчилки" дегән коммунизмчә мүлүкчилик түзүминиң чәклимиси астида қалғачқа, шуңлашқа деһқанлар бу ислаһат арқилиқ йәнила өзиниң кишилик һоқуқиға егә болалмиди. Шуниң билән деһқанлар өзини тәрәққи қилдуриған йезилардин ибарәт бундақ кәң зиминдә давамлиқ һалда қаттиқ чәклимигә учриди.

Кәлгүсигә қияс

"Деһқанлардики намратлиқни намувапиқ түзүм кәлтүрүп чиқарған" дегән мақалида баян қилинишичә, бундақ түзүлмә шараитида, деһқанлар намрат һәм аҗиз. Уларсияси җәһәттә һоқуқсиз, иқтисадий җәһәттиму наһайити мол қиммәт яритип, пул билән һуқуқларни сетивалалайдиған күчкә егә әмәс. Аз дегәндә йеқинқи йилларда буниңдин үмид күткили болмайду. Униң әксичә, һазир намувапиқ түзүмләр барғансири қатмаллишиватиду.

Аптор һазир барғансири қатмаллишиватқан намувапиқ түзүмләрни һәл қилиш үчүн, көз алдимизда 3 йол барлиғини көрситип мундақ дегән: буниң бири, кучлуқ тәрәп мурәссигә келип аҗиз тәрәпкә йол қуюш; иккинҗиси, бу түзүлмини зораванлиқ күч билән ағдуруп ташлаш; үчинҗиси, бу түзүлмини демократийә арқилиқ өзгәртиш. Һазир 1 - хил йолдин үмид күткили боламду? аллиқачан мәнпәәтләргә еришип болған коммунистлар қолидики мәнпәәтләрни хәлққә ихтиярлиқ билән өтүнүп бериши мумкинму? 2 - хил йол хәтәрлик, зораванлиқ һәрикәттин чоң балайи-апәт келип чиқиши мумкин, буниңдин сақланған яхши. 3 - Хил йол, хитайда демократийә түзүмини тикләш арқилиқ һазирқи түзүлмини өзгәртиш, бу әң яхши шәкил. Әмма хитайда демократийини тикләп чиқишниң иһтималлиқиму һазир һеч көзгә күрүнмәйду. Бәлки хитай һөкүмити һазир техиму мустәбитликкә қарап маңди. Бундақ әһвал астида хитайниң кәлгүсини немә дәп қияс қилиш керәк? (вәли)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт